8. Vattakkhandhakaṃ

Āgantukavattakathā

357. VattakkhandhakeM0.117V0.115 idāni ārāmaṃ pavisissāmīti iminā upacārasīmasamīpaṃ dasseti ;

tasmā upacārasīmaṃ patvā upāhanāomuñcanādi sabbaṃ kātabbaṃ .

Gahetvāti upāhanadaṇḍakenaP6.1281 gahetvā .

Paṭikkamantīti sannipatanti .

Vissajjetabban ti pattharitabbaṃ .

Gocaro pucchitabboti ‘‘ gocaragāmo āsanne udāhu dūre , kālasseva piṇḍāya caritabbaṃ udāhu divā ’’ ti evaṃ bhikkhācāro pucchitabbo .

Agocaro nāma micchādiṭṭhikānaṃ vā gāmo paricchinnabhikkho vā gāmo ;

yattha ekassa vā dvinnaṃ vā bhikkhā diyyati , sopi pucchitabbo .

Pānīyaṃ pucchitabban ti ‘‘ kiṃ imissā pokkharaṇiyā pānīyaṃyeva pivanti , nahānādiparibhogampi karontī ’’ ti evaṃ pānīyañceva paribhojanīyañca pucchitabbaṃ .

Kesuci ṭhānesu vāḷamigā vā amanussā vā honti , tasmā ‘‘ kaṃ kālaṃ pavisitabbaṃ , kaṃ kālaṃ nikkhamitabban ’’ ti pucchitabbaṃ .

Bahi ṭhitenāti bahi nikkhamantassa ahino vā amanussassa vā maggaṃ datvā ṭhitena nilloketabbo .

Sace ussahati sodhetabboti yadi sakkoti , sabbo vihāro sodhetabbo .

Asakkontena attano vasanokāso jaggitabbo .

Sabbaṃ sodhetuṃ sakkontassa pana dassite vihārasodhanavatte vinicchayo mahākhandhake vuttanayeneva veditabbo .

Āgantukavattakathā niṭṭhitā .

Āvāsikavattakathā

359. ĀvāsikavatteV0.116 – āsanaṃ paññapetabban ti evamādi sabbaṃ vuḍḍhatare āgate cīvarakammaṃ vā navakammaṃ vā ṭhapetvāpi kātabbaṃ .

Cetiyaṅgaṇaṃ sammajjantena sammajjaniṃ nikkhipitvā tassa vattaṃ kātuṃ ārabhitabbaṃ .

Paṇḍito hiM0.118 āgantuko ‘‘ sammajjāhi tāva cetiyaṅgaṇan ’’ ti vakkhati .

Gilānabhesajjaṃ karontena pana sace nātiāturo gilāno hoti , bhesajjaṃ akatvā vattameva kātabbaṃ .

Mahāgilānassa pana bhesajjameva kātabbaṃ .

Paṇḍito hi āgantuko ‘‘ karohi tāva bhesajjan ’’ ti vakkhati .

Pānīyena pucchantena sace sakiṃ ānītaṃ pānīyaṃ sabbaṃ pivatiP6.1282 ,‘‘ puna ānemī ’’ ti pucchitabboyeva .

Apica bījanenapi bījitabbo , bījantena sakiṃ pādapiṭṭhiyaṃ bījitvā sakiṃ majjhe sakiṃ sīse bījitabbaṃ ,‘‘ alaṃ hotū ’’ ti vuttena tato mandataraṃ bījitabbaṃ .

Puna ‘‘ alan ’’ ti vuttena tato mandataraṃ bījitabbaṃ .

Tatiyavāraṃ vuttena bījanī ṭhapetabbā .

Pādāpissa dhovitabbā , dhovitvā sace attano telaṃ atthi , tena makkhetabbā .

No ce atthi , tassa santakena makkhetabbā .

Upāhanāpuñchanaṃ pana attano rucivasena kātabbaṃ .

Teneva hettha ‘‘ sace ussahatī ’’ ti vuttaṃ .

Tasmā upāhanā apuñchantassāpi anāpatti .

‘‘ Kattha mayhaṃ senāsanaṃ pāpuṇātī ’’ ti pucchitena senāsanaṃ paññapetabbaṃ ,‘‘ etaṃ tumhākaṃ senāsanaṃ pāpuṇātī ’’ ti evaṃ ācikkhitabbanti attho .

Papphoṭetvā hi pattharituṃ pana vaṭṭatiyeva .

Navakassa vatte – pānīyaṃ ācikkhitabban ti ‘‘ etaṃ pānīyaṃ gahetvā pivāhī ’’ ti ācikkhitabbaṃ .

Paribhojanīyepi eseva nayo .

Sesaṃ purimasadisameva .

Mahāāvāsepi attano santikaṃ sampattassa āgantukassa vattaṃ akātuṃ na labhati .

Āvāsikavattakathā niṭṭhitā .

Gamikavattakathā

360. Gamikavattesu dārubhaṇḍan ti senāsanakkhandhake vuttaṃ mañcapīṭhādi .

Mattikābhaṇḍampi rajanabhājanādi sabbaṃ tattha vuttappabhedameva .

Taṃ sabbaṃ aggisālāya vā aññatarasmiṃ vā guttaṭṭhāneV0.117 paṭisāmetvā gantabbaṃ .

Anovassake pabbhārepi ṭhapetuṃ vaṭṭati .

Senāsanaṃ āpucchitabban ti ettha yaṃ pāsāṇapiṭṭhiyaṃ vā pāsāṇatthambhesu vā katasenāsanaṃ , yattha upacikā nārohanti , taṃ anāpucchantassāpi anāpatti .

Catūsu pāsāṇakesūtiādi upacikānaṃ uppattiṭṭhāne paṇṇasālādisenāsane kattabbākāradassanatthaṃ vuttaṃ .

Appeva nāma aṅgānipi seseyyun ti ayaṃ ajjhokāse ṭhapitamhi ānisaṃso .

Ovassakagehe pana tiṇesu caP6.1283 mattikāpiṇḍesu ca upari patantesu mañcapīṭhānaṃ aṅgānipi vinassanti .

Gamikavattakathā niṭṭhitā .

Anumodanavattakathā

362. AnumodanavatthusmiṃM0.119 iddhaṃ ahosīti sampannaṃ ahosi .

Catūhi pañcahīti saṅghattherena anumodanatthāya nisinne heṭṭhā paṭipāṭiyā catūhi nisīditabbaṃ .

Anuthere nisinne mahātherena ca heṭṭhā ca tīhi nisīditabbaṃ .

Pañcame nisinne upari catūhi nisīditabbaṃ .

Saṅghattherena heṭṭhā daharabhikkhusmiṃ ajjhiṭṭhepi saṅghattherato paṭṭhāya catūhi nisīditabbameva .

Sace pana anumodako bhikkhu ‘‘ gacchatha bhante , āgametabbakiccaṃ natthī ’’ ti vadati , gantuṃ vaṭṭati .

Mahātherena ‘‘ gacchāma āvuso ’’ ti vutte ‘‘ gacchathā ’’ ti vadati , evampi vaṭṭati .

‘‘ Bahigāme āgamessāmā ’’ ti ābhogaṃ katvāpi bahigāmaṃ gantvā attano nissitake ‘‘ tumhe tassa āgamanaṃ āgamethā ’’ ti vatvāpi gantuṃ vaṭṭatiyeva .

Sace pana manussā attano rucikena ekena anumodanaṃ kārenti , neva tassa anumodato āpatti , na mahātherassa bhāro hoti .

Upanisinnakathāyameva hi manussesu kathāpentesu mahāthero āpucchitabbo , mahātherena ca anumodanāya ajjhiṭṭhova āgametabboti idamettha lakkhaṇaṃ .

Vaccitoti sañjātavacco ;

vaccapīḷitoti adhippāyo .

Anumodanavattakathā niṭṭhitā .

Bhattaggavattakathā

364. BhattaggavatteV0.118 ‘‘ antogāmo vā hotu vihāro vā , manussānaṃ parivesanaṭṭhānaṃ gacchantena cīvaraṃ pārupitvā kāyabandhanaṃ bandhanameva vaṭṭatī ’’ ti aṭṭhakathāsu vuttaṃ .

Na there bhikkhū anupakhajjāti there bhikkhū atiallīyitvā na nisīditabbaṃ .

Sace mahātherassa nisinnāsanena samakaṃ āsanaṃ hoti , bahūsu āsanesu sati ekaṃ dve āsanāni ṭhapetvā nisīditabbaṃ .

Bhikkhū gaṇetvā paññattāsanesu anisīditvā mahātherena nisīdāti vuttena nisīditabbaṃ .

No ce mahāthero vadati ,‘‘ idaṃ , bhante , āsanaṃ uccan ’’ ti vattabbaṃ .

‘‘ Nisīdā ’’ tiP6.1284 vutte nisīditabbaṃ .

Sace pana evaṃ āpucchitepi na vadati , nisīdantassa anāpatti ;

mahātherasseva āpatti .

Navako hi evarūpe āsane anāpucchā nisīdanto āpajjati , thero āpucchite ananujānanto .

Na saṅghāṭiṃ ottharitvāti na saṅghāṭiṃ avattharitvā nisīditabbaṃ .

UbhohiM0.120 hatthehīti pattadhovanaudakaṃ sandhāya vuttaṃ .

Dakkhiṇodakaṃ pana purato ādhārake pattaṃ ṭhapetvā gahetabbaṃ .

Sādhukan ti udakasaddaṃ akarontena .

Sūpassa okāsoti yathā sūpassa okāso hoti ;

evaṃ mattāya odano gaṇhitabboti attho .

Samakaṃ sampādehīti idaṃ na kevalaṃ sappiādīsuyeva odanepi vattabbaṃ .

Sappiādīsu pana yaṃ appaṃ hoti ekassa vā dvinnaṃ vā anurūpakaṃ , taṃ sabbesaṃ samakaṃ sampādehīti vutte manussānaṃ vihasā hoti , tasmā tādisaṃ sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā gahetvā sesaṃ na gahetabbaṃ .

Na tāva therena bhuñjitabban ti idaṃ yaṃ paricchinnabhikkhukaṃ bhattaggaṃ , yattha manussā sabbesaṃ pāpetvā dātukāmā honti , taṃ sandhāya vuttaṃ .

Yaṃ pana mahābhattaggaṃ hoti , yattha ekasmiṃ padese bhuñjanti , ekasmiṃ padese udakaṃ diyyati , tattha yathāsukhaṃ bhuñjitabbaṃ .

Na tāva udakan ti idaṃ hatthadhovanaudakaṃ sandhāya vuttaṃ .

Antarā pipāsitena pana gale vilaggāmisena vā pānīyaṃ pivitvā hatthā na dhovitabbā .

Sace manussā ‘‘ dhovatha bhante pattañca hatthe cā ’’ ti vadanti , bhikkhū vā ‘‘ tumhe udakaṃ gaṇhathā ’’ ti vadanti , vaṭṭati .

NivattantenātiV0.119 bhattaggato uṭṭhāya nivattantena saṅghena evaṃ nivattitabbanti dasseti .

Kathaṃ ?

‘‘ Navakehī ’’ ti sabbaṃ daṭṭhabbaṃ .

Sambādhesu hi gharesu mahātherānaṃ nikkhamanokāso na hoti , tasmā evaṃ vuttaṃ .

Evaṃ nivattantehi pana navakehi gehadvāre ṭhatvā theresu nikkhantesu paṭipāṭiyā gantabbaṃ .

Sace pana mahātherā dhure nisinnā honti , navakā antogeheP6.1285 , therāsanato paṭṭhāya paṭipāṭiyā eva nikkhamitabbaṃ .

Kāyena kāyaṃ aghaṭṭentena yathā antarena manussā gantuṃ sakkonti , evaṃ viraḷāya paṭipāṭiyā gantabbaṃ .

Bhattaggavattakathā niṭṭhitā .

Piṇḍacārikavattakathā

366. Piṇḍacārikavatte – kammaṃ vā nikkhipatīti kappāsaṃ vā suppaṃ vā musalaṃ vā yaṃ gahetvā kammaṃ karonti , ṭhitā vā nisinnā vā honti , taṃ nikkhipatiM0.121 .

Na ca bhikkhādāyikāyāti itthī vā hotu puriso vā , bhikkhādānasamaye mukhaṃ na ulloketabbaṃ .

Piṇḍacārikavattakathā niṭṭhitā .

Āraññikavattakathā

368. Āraññikavatte – senāsanā otaritabban ti vasanaṭṭhānato nikkhamitabbaṃ .

Pattaṃ thavikāya pakkhipitvāti ettha sace bahigāme udakaṃ natthi , antogāmeyeva bhattakiccaṃ katvā atha bahigāme atthi , bahigāme bhattakiccaṃ katvā patto dhovitvā vodako katvā thavikāya pakkhipitabbo .

Paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetabban ti sace bhājanāni nappahonti , pānīyameva paribhojanīyampi katvā upaṭṭhāpetabbaṃ .

Bhājanaṃ alabhantena veḷunāḷikāyapi upaṭṭhāpetabbaṃ .

Tampi alabhantassa yathā samīpe udakaāvāṭo hoti , evaṃ kātabbaṃ .

Araṇisahite sati aggiṃ akātumpi vaṭṭatiV0.120 .

Yathā ca āraññikassa , evaṃ kantārappaṭipannassāpi araṇisahitaṃ icchitabbaṃ .

Gaṇavāsino pana tena vināpi vaṭṭati .

Nakkhattāneva nakkhattapadāni .

Āraññikavattakathā niṭṭhitā .

Senāsanavattakathā

369. Senāsanavatte – dvāraṃ nāma yasmā mahāvaḷañjaṃ , tasmā tattha āpucchanakiccaṃ natthi , sesāni pana uddesadānādīni āpucchitvāva kātabbāni .

Devasikampi āpucchituṃ vaṭṭati .

Athāpi ‘‘ bhante āpucchitameva hotū ’’ ti vutte vuḍḍhataro ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchati , sayameva vā ‘‘ tvaṃ yathāsukhaṃ viharāhī ’’ ti vadati ;

evampi vaṭṭati .

Sabhāgassa vissāsenāpi vaṭṭatiyeva .

Yena vuḍḍho tena parivattitabban ti vuḍḍhābhimukhena parivattitabbaṃ .

Bhojanasālā dīsupi evameva paṭipajjitabbaṃ .

Senāsanavattakathā niṭṭhitā .

Jantāgharavattādikathā

371. JantāgharavatteP6.1286 – paribhaṇḍan ti bahijagati .

373. ĀcamanavatthusmiṃM0.122 – sati udaketi ettha sace udakaṃ atthi , paṭicchannaṭṭhānaṃ pana natthi , bhājanena nīharitvā ācamitabbaṃ .

Bhājane asati pattena nīharitabbaṃ .

Pattepi asati asantaṃ nāma hoti .

‘‘ Idaṃ ativivaṭaṃ purato aññaṃ udakaṃ bhavissatī ’’ ti gatassa udakaṃ alabhantasseva bhikkhācāravelā hoti , kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabbaṃ , bhuñjitumpi anumodanampi kātuṃ vaṭṭati .

Āgatapaṭipāṭiyāti vaccakuṭiyaṃ passāvaṭṭhāne nhānatittheti tīsupi āgatapaṭipāṭiyeva pamāṇaṃ .

374. Vaccakuṭivatte – na dantakaṭṭhaṃ khādantenāti ayaṃ vaccakuṭiyāpi avaccakuṭiyāpiV0.121 sabbattheva paṭikkhepo .

Na pharusena kaṭṭhenāti phālitakaṭṭhena vā kharena vā gaṇṭhikena vā kaṇṭakena vā susirena vā pūtinā vā na avalekhitabbaṃ .

Avalekhanakaṭṭhaṃ pana aggahetvā paviṭṭhassa āpatti natthi .

Na ācamanasarāvaketi sabbasādhāraṇaṭṭhānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .

Tatra hi aññe aññe āgacchanti , tasmā udakaṃ na sesetabbaṃ .

Yaṃ pana saṅghikepi vihāre ekadese nibaddhagamanatthāya kataṃ ṭhānaṃ hoti puggalikaṭṭhānaṃ vā , tasmiṃ vaṭṭati .

Virecanaṃ pivitvā punappunaṃ pavisantassāpi vaṭṭatiyeva .

Ūhatāti ūhaditā ;

bahi vaccamakkhitāti attho .

Dhovitabbāti udakaṃ āharitvā dhovitabbā .

Udakaṃ atthi , bhājanaṃ natthi , asantaṃ nāma hoti .

Bhājanaṃ atthi , udakaṃ natthi , etampi asantaṃ .

Ubhaye pana asati asantameva , kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabbaṃ .

Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .

Jantāgharavattādikathā niṭṭhitā .

Vattakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Cūḷavagga-aṭṭhakathā

Cūḷavagga-aṭṭhakathā