9. Pātimokkhaṭṭhapanakkhandhakaṃ
Pātimokkhuddesayācanakathā
383. Pātimokkhaṭṭhapanakkhandhake
P6.1287M0.123V0.122 –( nandimukhiyā rattiyāti aruṇuṭṭhitakālepi hi nandimukhā viya ratti khāyati . Tenāha ‘‘ nandimukhiyā rattiyā ’’ ti . Antopūtin ti attacittasantāne kilesapūtibhāvena antopūtiṃ . Avassutan ti kilesavassanavasena avassutaṃ . Kasambukajātan ti ākiṇṇadosatāya saṃkiliṭṭhajātaṃ .) Yāva bāhāgahaṇāpi nāmāti ‘‘ aparisuddhā ānanda parisā ’’ ti vacanaṃ sutvāyeva hi tena pakkamitabbaṃ siyā , evaṃ apakkamitvā yāva bāhāgahaṇāpi nāma so moghapuriso āgamessati , acchariyamidanti dasseti . 384. Na āyatakeneva papātoti na paṭhamameva gambhīro ;
anupubbena gambhīroti attho .
Ṭhitadhammo velaṃ nātivattatīti vīcīnaṃ osakkanakandaraṃ mariyādavelaṃ nātikkamati .
Tīraṃ vāhetīti tīrato appeti ;
ussāretīti attho .
Aññāpaṭivedhoti arahattappatti .
385. Channamativassatīti āpattiṃ āpajjitvā paṭicchādento aññaṃ navaṃ āpattiṃ āpajjati idametaṃ sandhāya vuttaṃ .
Vivaṭaṃ nātivassatīti āpattiṃ āpajjitvā vivaranto aññaṃ nāpajjati idametaṃ sandhāya vuttaṃ .
Pātimokkhuddesayācanakathā niṭṭhitā .
Pātimokkhasavanārahakathā
386. Ṭhapitaṃ
V0.123 hoti pātimokkhan ti ettha pure vā pacchā vā ṭhapitampi aṭṭhapitaṃ hoti , khette ṭhapitameva pana ṭhapitaṃ nāma hoti .Tasmā ‘‘ suṇātu me , bhante saṅgho , ajjuposatho pannaraso , yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho uposathaṃ kareyyā ’’ ti ettha yāva re-kāraṃ bhaṇati , tāva ṭhapetabbaṃ , idañhi khettaṃ .
Yya-kāre pana vutte ṭhapentena pacchā ṭhapitaṃ nāma hoti .
‘‘ Suṇātu me ’’ ti anāraddheyeva ṭhapentena pure ṭhapitaṃ hoti .
Pātimokkhasavanārahakathā niṭṭhitā .
Dhammikādhammikapātimokkhaṭṭhapanakathā
387. Amūlikāya
P6.1288M0.124 sīlavipattiyā pātimokkhaṃ ṭhapeti akatāyāti tena puggalena sā vipatti katā vā hotu akatā vā , pātimokkhaṭṭhapanakassa saññāamūlikavasena amūlikā hoti .Katākatāyāti katañca akatañca ubhayaṃ gahetvā vuttaṃ .
Dhammikaṃ sāmaggiṃ na upetīti kammaṃ kopetukāmatāya saṅghassa kamme karīyamāne neva āgacchati , na chandaṃ deti , sammukhībhūtova paṭikkosati , tena dukkaṭaṃ āpajjati .
Iccassāpi sāpattikasseva pātimokkhaṃ ṭhapitaṃ hoti .
Paccādiyatīti ‘‘ puna kātabbaṃ kamman ’’ ti paccādiyati , tena ukkoṭanakena pācittiyaṃ āpajjati .
Iccassāpi sāpattikasseva pātimokkhaṃ ṭhapitaṃ hoti .
Dhammikādhammikapātimokkhaṭṭhapanakathā niṭṭhitā .
Dhammikapātimokkhaṭṭhapanakathā
388. Yehi ākārehi yehi liṅgehi yehi nimittehīti ettha maggenamaggapaṭipādanādīsu ākārādisaññā veditabbā .
Tena diṭṭhena tena sutena tāya parisaṅkāyāti ettha diṭṭhañca sutañca pāḷiyaṃ
V0.124 āgatameva .Sace pana tehi diṭṭhasutehi parisaṅkaṃ uppādeyya , taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ tāya parisaṅkāyā ’’ ti .
Dhammikapātimokkhaṭṭhapanakathā niṭṭhitā .
Attādānaaṅgakathā
398. Attādānaṃ ādātukāmenāti ettha sāsanaṃ sodhetukāmo bhikkhu yaṃ adhikaraṇaṃ attanā ādiyati , taṃ attādānanti vuccati .
Akālo imaṃ attādānaṃ ādātun ti ettha rājabhayaṃ corabhayaṃ dubbhikkhabhayaṃ vassārattoti ayaṃ akālo , viparīto kālo .
Abhūtaṃ idaṃ attādānan ti asantamidaṃ , mayā adhammo vā dhammoti , dhammo vā adhammoti , avinayo vā vinayoti , vinayo vā avinayoti , dussīlo vā puggalo sīlavāti , sīlavā vā dussīloti gahitoti attho ;
vipariyāyena bhūtaṃ veditabbaṃ .
Anatthasaṃhitaṃ idaṃ attādānan ti ettha
M0.125 yaṃ jīvitantarāyāya vā brahmacariyantarāyāya vā saṃvattati , idaṃ anatthasaṃhitaṃ , viparītaṃ atthasaṃhitaṃ nāma .Na labhissāmi sandiṭṭhe sambhatte bhikkhūti appekadā hi rājabhayādīsu evarūpā attano pakkhassa upatthambhakā bhikkhū laddhuṃ na sakkā honti , taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ na labhissāmī ’’ ti
P6.1289 .Appekadā pana khemasubhikkhādīsu laddhuṃ sakkā honti , taṃ sandhāya ‘‘ labhissāmī ’’ ti vuttaṃ .
Bhavissati saṅghassa tatonidānaṃ bhaṇḍanan ti kosambakānaṃ viya bhaṇḍanaṃ kalaho viggaho vivādo saṅghabhedo ca bhavissatīti .
Pacchāpi avippaṭisārakaraṃ bhavissatīti subhaddaṃ vuḍḍhapabbajitaṃ niggahetvā pañcasatikasaṅgītiṃ karontassa mahākassapattherasseva , dasavatthuke adhikaraṇe dasabhikkhusahassāni niggahetvā sattasatikasaṅgītiṃ karontassa āyasmato yasasseva , saṭṭhibhikkhusahassāni niggahetvā sahassikasaṅgītiṃ karontassa moggaliputtatissattherasseva ca pacchā
V0.125 samanussaraṇakaraṇaṃ hoti , sāsanassa ca vigatupakkilesacandimasūriyasassirikatāya saṃvattati .Attādānaaṅgakathā niṭṭhitā .
Codakenapaccavekkhitabbadhammakathā
399. Acchiddena appaṭimaṃsenātiādīsu yena gahaṭṭhapabbajitesu yo koci pahaṭo vā hoti , gihīnaṃ gaṇḍaphālanādīni vejjakammāni vā katāni , tassa kāyasamācāro upacikāhi khāyitatālapaṇṇamiva chiddo ca paṭimāsituṃ yattha katthaci gahetvā ākaḍḍhituṃ sakkuṇeyyatāya sappaṭimaṃso ca hoti , viparīto acchiddo appaṭimaṃsoti veditabboti .
Vacīsamācāro pana musāvādaomasavādapesuññaamūlakānuddhaṃsanādīhi chiddo ca sappaṭimaṃso ca hoti , viparīto acchiddo appaṭimaṃso .
Mettaṃ nu kho me cittan ti palibodhe chinditvā kammaṭṭhānabhāvanānuyogena adhigataṃ mettacittaṃ .
Anāghātan ti āghātavirahitaṃ , vikkhambhanavasena vihatāghātanti attho .
Idaṃ panāvuso kattha vuttaṃ bhagavatāti idaṃ sikkhāpadaṃ katarasmiṃ nagare vuttanti attho .
Codakenapaccavekkhitabbadhammakathā niṭṭhitā .
Codakenaupaṭṭhāpetabbakathā
400. Kālena
M0.126 vakkhāmītiādīsu eko ekaṃ okāsaṃ kāretvā codento kālena vadati nāma .Saṅghamajjhagaṇamajjhasalākaggayāguaggavitakkamāḷakabhikkhācāramaggaāsanasālādīsu upaṭṭhākehi parivāritakkhaṇe vā codento
P6.1290 akālena vadati nāma .Tacchena vadanto bhūtena vadati nāma .
‘‘ Ambho mahallaka , parisāvacara , paṃsukūlika , dhammakathika , patirūpaṃ tava idan ’’ ti vadanto pharusena vadati nāma .
Kāraṇanissitaṃ pana katvā ‘‘ bhante mahallakattha , parisāvacarā , paṃsukūlikā , dhammakathikattha , patirūpaṃ tumhākaṃ idan ’’ ti vadanto saṇhena
V0.126 vadati nāma .Kāraṇanissitaṃ katvā vadanto atthasaṃhitena vadati nāma .
Mettacitto vakkhāmi no dosantaroti mettacittaṃ upaṭṭhapetvā vakkhāmi , na duṭṭhacitto hutvā .
Codakenaupaṭṭhāpetabbakathā niṭṭhitā .
Codakacuditakapaṭisaṃyuttakathā
401. Ajjhattaṃ manasikaritvāti attano citte uppādetvā .
Kāruññatāti karuṇābhāvo .
Iminā karuṇañca karuṇāpubbabhāgañca dasseti .
Hitesitāti hitagavesanatā .
Anukampitāti tena hitena saṃyojanatā .
Dvīhipi mettañca mettāpubbabhāgañca dasseti .
Āpattivuṭṭhānatāti āpattito vuṭṭhāpetvā suddhante patiṭṭhāpanā .
Vatthuṃ codetvā sāretvā paṭiññaṃ āropetvā yathāpaṭiññāya kammakaraṇaṃ vinayapurekkhāratā nāma .
Ime pañca dhammeti ye ete kāruññatātiādinā nayena vuttā , ime pañca dhamme ajjhattaṃ manasi karitvā paro codetabboti .
Sacce ca akuppe cāti vacīsacce ca akuppanatāya ca .
Cuditakena hi saccañca vattabbaṃ , kopo ca na kātabbo .
Neva attanā kujjhitabbo , na paro ghaṭṭetabboti attho .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Codakacuditakapaṭisaṃyuttakathā niṭṭhitā .
Pātimokkhaṭṭhapanakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā .