Upālipañhākathā
351. Ekato upāli ekoti dhammavādipakkhe eko .
Ekato dveti adhammavādipakkhe dve .
Catuttho anussāvetīti saṅghaṃ bhindissāmīti adhammavādicatuttho
M0.113 hutvā anussāveti ;anunayanto sāveti ‘‘ na tumhākaṃyeva narakabhayaṃ atthi , amhākampi atthi , na amhākaṃ avīcimaggo pihito , na mayaṃ akusalā na bhāyāma .
Yadi hi ayaṃ adhammo avinayo asatthusāsanaṃ vā bhaveyya , na mayaṃ gaṇheyyāmā ’’ tiādinā nayena ‘‘ adhammaṃ dhammo ’’ ti evaṃ aṭṭhārasa bhedakaravatthūni bodhetīti attho .
Salākaṃ gāhetīti evaṃ anussāvetvā pana ‘‘ idaṃ gaṇhatha , idaṃ rocethā ’’ ti vadanto salākaṃ gāheti .
Ekato upāli dve hontītiādīsupi eseva nayo .
Evaṃ kho upāli saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo cāti evaṃ hoti ;
na pana ettāvatā saṅgho bhinno hoti .
Bhikkhu kho upāli pakatatto samānasaṃvāsako samānasīmāyaṃ ṭhito saṅghaṃ bhindatīti ettha siyā evaṃ ‘‘ devadatto kathaṃ pakatatto ’’ ti .
Kathaṃ tāva na pakatatto , rañño ghātāpitattā ruhiruppādassa ca katattāti ?
Tattha vadāma – āṇattiyā tāva viraddhattā rañño ghātāpanaṃ natthi .
‘‘ Tena hi tvaṃ , kumāra , pitaraṃ hantvā rājā hohi , ahaṃ bhagavantaṃ hantvā buddho bhavissāmī ’’ ti evañhi tassa āṇatti .
Kumāro pana rājā hutvā pacchā pitaraṃ māresi ;
evaṃ tāva āṇattiyā viraddhattā rañño ghātāpanaṃ natthi .
Ruhiruppāde pana katamatteyeva ruhiruppādapaccayā
V0.112 bhagavatā abhabbatā na vuttā , na ca sakkā bhagavato vacanaṃ vināyeva tassa abhabbatā āropetuṃ .‘‘ Ruhiruppādako , bhikkhave , anupasampanno na upasampādetabbo , upasampanno nāsetabbo ’’ ti –
Idaṃ pana bhagavatā
P6.1278 saṅghabhedato pacchā vuttaṃ , tasmā pakatatteneva tena saṅgho bhinnoti .Adhammaṃ dhammoti dīpentītiādīsu aṭṭhārasasu bhedakaravatthūsu suttantapariyāyena tāva dasa kusalakammapathā dhammo , dasa akusalakammapathā adhammo .
Tathā cattāro satipaṭṭhānā , cattāro sammappadhānā , cattāro iddhipādā , pañcindriyāni , pañca balāni , satta bojjhaṅgā , ariyo aṭṭhaṅgiko maggoti sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā dhammo nāma ;
tayo satipaṭṭhānā
M0.114 , tayo sammappadhānā , tayo iddhipādā , cha indriyāni , cha balāni , aṭṭha bojjhaṅgā , navaṅgiko maggoti ca cattāro upādānā , pañca nīvaraṇā , satta anusayā , aṭṭha micchattāti ca ayaṃ adhammo .Tattha yaṃkiñci ekaṃ adhammakoṭṭhāsaṃ gahetvā ‘‘ imaṃ adhammaṃ dhammoti karissāma ;
evaṃ amhākaṃ ācariyakulaṃ nissāya niyyānikaṃ bhavissati , mayañca loke pākaṭā bhavissāmā ’’ ti taṃ adhammaṃ ‘‘ dhammo ayan ’’ ti kathayantā adhammaṃ dhammoti dīpenti nāma .
Tatheva dhammakoṭṭhāsesu ca ekaṃ gahetvā ayaṃ adhammoti kathentā dhammaṃ adhammoti dīpenti nāma .
Vinayapariyāyena pana bhūtena vatthunā codetvā sāretvā yathāpaṭiññāya kātabbaṃ kammaṃ dhammo nāma , abhūtena vatthunā acodetvā asāretvā apaṭiññāya kātabbaṃ kammaṃ adhammo nāma .
Suttantapariyāyena rāgavinayo dosavinayo mohavinayo saṃvaro pahānaṃ paṭisaṅkhāti ayaṃ vinayo nāma , rāgādīnaṃ avinayo asaṃvaro appahānaṃ appaṭisaṅkhāti ayaṃ avinayo nāma .
Vinayapariyāyena vatthusampatti ñattisampatti anussāvanasampatti sīmāsampatti parisāsampattīti ayaṃ vinayo nāma , vatthuvipatti … pe … parisāvipattīti ayaṃ avinayo nāma .
Suttantapariyāyena cattāro satipaṭṭhānā … aṭṭhaṅgiko maggoti
P6.1279 idaṃ bhāsitaṃ lapitaṃ tathāgatenaV0.113 ;tayo satipaṭṭhānā , tayo sammappadhānā , tayo iddhipādā , cha indriyāni , cha balāni , aṭṭha bojjhaṅgā , navaṅgiko maggoti idaṃ abhāsitaṃ alapitaṃ tathāgatena .
Vinayapariyāyena cattāro pārājikā , terasa saṅghādisesā , dve aniyatā , tiṃsa nissaggiyā pācittiyāti idaṃ bhāsitaṃ lapitaṃ tathāgatena ;
tayo pārājikā , cuddasa saṅghādisesā , tayo aniyatā , ekattiṃsa nissaggiyā pācittiyāti idaṃ abhāsitaṃ alapitaṃ tathāgatena .
Suttantapariyāyena devasikaṃ phalasamāpattisamāpajjanaṃ , mahākaruṇāsamāpattisamāpajjanaṃ , buddhacakkhunā lokavolokanaṃ , aṭṭhuppattivasena suttantadesanā , jātakakathāti idaṃ āciṇṇaṃ ;
na devasikaṃ phalasamāpattisamāpajjanaṃ … pe … na jātakakathāti idaṃ anāciṇṇaṃ .
Vinayapariyāyena nimantitassa
M0.115 vassāvāsaṃ vasitvā apaloketvā cāriyapakkamanaṃ , pavāretvā cāriyapakkamanaṃ , āgantukehi saddhiṃ paṭhamaṃ paṭisanthārakaraṇanti idaṃ āciṇṇaṃ ;tasseva āciṇṇassa akaraṇaṃ anāciṇṇaṃ nāma .
Suttantapariyāyena cattāro satipaṭṭhānā … pe … aṭṭhaṅgiko maggoti idaṃ paññattaṃ nāma ;
tayo satipaṭṭhānā … pe … navaṅgiko maggoti idaṃ apaññattaṃ nāma .
Vinayapariyāyena cattāro pārājikā … pe … tiṃsa nissaggiyā pācittiyāti idaṃ paññattaṃ nāma ;
tayo pārājikā … pe … ekattiṃsa nissaggiyā pācittiyāti idaṃ apaññattaṃ nāma .
‘‘ Anāpatti ajānantassa , atheyyacittassa , na maraṇādhippāyassa , anullapanādhippāyassa , na mocanādhippāyassā ’’ ti tattha tattha vuttā anāpatti anāpatti nāma .
‘‘ Jānantassa , theyyacittassā ’’ tiādinā nayena vuttā āpatti āpatti nāma .
Pañcāpattikkhandhā lahukāpatti nāma , dve āpattikkhandhā garukāpatti nāma .
Cha āpattikkhandhā sāvasesāpatti nāma , eko pārājikāpattikkhandho anavasesāpatti nāma .
Dve āpattikkhandhā duṭṭhullāpatti nāma , pañcāpattikkhandhā aduṭṭhullāpatti nāma .
Purimanayeneva panettha vuttappakāraṃ dhammaṃ ‘‘ adhammo ayan ’’ ti kathayantā
P6.1280 ‘‘ dhammaṃ adhammo ’’ ti dīpenti nāma .Avinayaṃ ‘‘ vinayo ayan ’’ ti … pe … aduṭṭhullāpattiṃ ‘‘ duṭṭhullāpatti ayan ’’ ti kathayantā ‘‘ aduṭṭhullāpattiṃ duṭṭhullāpattī ’’ ti dīpenti nāma .
Evaṃ
V0.114 ‘‘ adhammaṃ dhammo ’’ ti vā … pe …‘‘ aduṭṭhullāpattiṃ duṭṭhullāpattī ’’ ti vā dīpetvā pakkhaṃ labhitvā catunnaṃ saṅghakammānaṃ aññataraṃ saṅghakammaṃ ekasīmāyaṃ visuṃ karontehi saṅgho bhinno nāma hoti .Tena vuttaṃ –
‘‘ te imehi aṭṭhārasahi vatthūhi apakassantī ’’ tiādi .
Tattha apakassantīti parisaṃ ākaḍḍhanti , vijaṭenti , ekamantaṃ ussārenti ca .
Avapakāsantīti ati viya pakāsenti yathā visaṃsaṭṭhāva honti , evaṃ karonti .
Āvenin ti visuṃ .
Ettāvatā kho upāli saṅgho bhinno hotīti evaṃ aṭṭhārasasu bhedakaravatthūsu yaṃkiñci ekampi vatthuṃ dīpetvā tena tena kāraṇena ‘‘ imaṃ gaṇhatha , imaṃ rocethā ’’ ti saññāpetvā salākaṃ gāhāpetvā visuṃ saṅghakamme kate saṅgho bhinno hoti .
Parivāre
M0.116 pana ‘‘ pañcahi upāli ākārehi saṅgho bhijjatī ’’ tiādi vuttaṃ , tassa iminā idha vuttena saṅghabhedalakkhaṇena atthato nānākaraṇaṃ natthi .Taṃ panassa nānākaraṇābhāvaṃ tattheva pakāsayissāma .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Upālipañhākathā niṭṭhitā .
Saṅghabhedakakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā .