7. Saṅghabhedakakkhandhakaṃ

Chasakyapabbajjākathā

330. SaṅghabhedakakkhandhakeM0.110V0.108 abhiññātā abhiññātāti pākaṭā pākaṭā .

Sakyakumārā nāma kāḷudāyippabhutayo dasa dūtā saddhiṃ parivārehi aññe ca bahū janā .

Amhākan ti amhesu ;

amhākaṃ kulatoti vā vuttaṃ hoti .

Gharāvāsatthaṃ anusāsissāmīti gharāvāse yaṃ kattabbaṃ , taṃ jānāpessāmi .

Udakaṃ ninnetabban ti yathā udakaṃ sabbaṭṭhāne samaṃ hoti , evaṃ kātabbaṃ .

Niddhāpetabban ti tiṇāni uddharitabbāni .

Bhusikā uddharāpetabbāti sukhumapalālamissadhaññā palālikā palāpetabbā .

Opunāpetabban ti sukhumapalālaṃ apanetabbaṃ .

Tvaññeva gharāvāsatthena upajānāhīti tvaññeva gharāvāsatthaṃ jānāhi .

Ahaṃ tayā yathāsukhaṃ pabbajāhīti ettha ahaṃ tayā saddhiṃ pabbajissāmīti sahāyasinehena sahasā vattukāmo hutvā puna rajjasirilobhena parikaḍḍhiyamānahadayo ‘‘ ahaṃ tayā ’’ ti ettakameva vatvā sesaṃ vattuṃ nāsakkhīti evamattho veditabboP6.1275 .

331. Nippātitāti nikkhamitā .

Mānassinoti mānassayino ;

mānanissitāti vuttaṃ hoti .

332. Yassantarato na santi kopāti tatiyamaggena samūhatattā yassa citte kopā na santi .

Yasmā pana bhavoti sampatti , vibhavoti vipatti ;

tathā bhavoti vuḍḍhi , vibhavoti hāni ;

bhavoti sassataṃ , vibhavoti ucchedo ;

bhavoti puññaṃ , vibhavoti pāpaṃ ;

vibhavoti ca abhavoti ca atthato ekameva , tasmā itibhavābhavatañca vītivattoti ettha yā esā sampattivipattivuḍḍhihānisassatucchedapuññapāpavasenaV0.109 iti anekappakārā bhavābhavatā vuccati ;

catūhipi maggehi yathāsambhavaṃ tena tena nayena taṃ itibhavābhavatañca vītivattoti evamattho daṭṭhabbo .

Nānubhavantīti na sampāpuṇanti ;

tassa dassanaṃ devānampi dullabhanti adhippāyo .

333. Ahimekhalikāti ahiṃ kaṭiyaṃ bandhitvā .

Ucchaṅgeti aṅke .

334. SammannatītiM0.111 sammāneti .

Yaṃ tumo karissatīti yaṃ so karissati .

Chasakyapabbajjākathā niṭṭhitā .

Pakāsanīyakammādikathā

336. Kheḷāsakassāti ettha micchājīvena uppannapaccayā ariyehi vantabbā kheḷasadisā , tathārūpe paccaye ayaṃ ajjhoharatīti katvā kheḷāsakoti bhagavatā vutto .

340. Patthaddhena kāyenāti potthakarūpasadisena niccalena kāyena .

342. Mayaṃ kho bhaṇe rājañātakā nāmāti rājā amhe jānātīti rājañātakassa bhāvena attānaṃ ukkaṃsanto āha .

Pahaṭṭhakaṇṇavāloti bandhane niccale katvā .

Dukkhañhi kuñjara nāgamāsadoti bho kuñjara buddhanāgaṃ āsādanaṃ vadhakacittena upagamanaṃ nāma dukkhaṃ .

Nāgahatassāti buddhanāgaṃ ghātakassa .

Paṭikuṭiyova osakkīti tathāgatābhimukhoyeva piṭṭhimehi pādehi avasakki .

Alakkhikoti ettha na lakkhetīti alakkhiko ;

na jānātīti atthoP6.1276 , ahaṃ pāpakammaṃ karomīti na jānāti .

Na lakkhitabboti vā alakkhiko ;

na passitabboti attho .

343. Tikabhojanan ti ettha tīhi janehi bhuñjitabbabhojanaṃ .

Taṃ paññāpessāmīti taṃ anujānissāmiV0.110 .

Gaṇabhojane pana yathādhammo kāretabboti .

Pañcavatthuyācanakathā saṅghādisesavaṇṇanāyaṃ vuttā .

Kappan ti āyukappaṃ .

Brahmaṃ puññan ti seṭṭhaṃ puññaṃ .

Kappaṃ saggamhīti āyukappameva .

Pakāsanīyakammādikathā niṭṭhitā .

Saṅghabhedakakathā

344. Atha kho devadatto saṅghaṃ bhinditvāti so kira evaṃ salākaṃ gāhetvā tattheva āveṇikaṃ uposathaṃ katvā gato , tenetaṃ vuttaṃ .

345. PiṭṭhiM0.112 me āgilāyatīti ciranisajjāya vedanābhibhūtā bādhati .

Tamahaṃ āyamissāmīti taṃ ahaṃ pasāressāmi .

Ādesanāpāṭihāriyānusāsanī nāma ‘‘ evampi te mano , tathāpi te mano ’’ ti evaṃ parassa cittaṃ jānitvā tadanurūpā dhammadesanā .

346. Mamānukubban ti mamānukiriyaṃ kurumāno .

Kapaṇoti dukkhito .

Mahāvarāhassāti mahānāgassa .

Mahiṃ vikubbatoti pathaviṃ padālentassa .

Bhisaṃ ghasamānassāti bhisaṃ khādantassa .

Nadīsu jaggatoti ettha so kira hatthināgo sāyanhasamayaṃ taṃ nadināmakaṃ pokkharaṇiṃ ogāhetvā kilanto sabbarattiṃ vītināmesi , jālikaṃ karoti , tena vuttaṃ ‘‘ nadīsu jaggato ’’ ti .

347. Sutāti sotā .

Asandiddho ca akkhātīti nissandeho hutvā akkhāti anusandhivasena yojetvā yojetvā .

350. Apāye nibbattissatīti āpāyiko .

Evaṃ nerayiko .

Kappaṃ ṭhassatīti kappaṭṭho .

Idāni buddhasahassenāpi tikicchituṃ na sakkāti atekiccho .

Mā jātu koci lokasmin ti mā kadācipi koci satto lokasmiṃ .

Udapajjathāti upapajjathaV0.111 .

Jalaṃva yasasā aṭṭhāti yasasā jalanto viya ṭhito .

Devadattoti me sutan ti ‘‘ īdiso devadatto ’’ ti bhagavatā sutampi atthi , tadeva gahetvā idaṃ vuttaṃ .

So pamādamanuciṇṇoti ettha pamādaṃ anucinātīti anuciṇṇo , pamādoP6.1277 appahīnoti attho .

Āsajja nan ti pāpakena cittena patvā , visosetvāti vā attho .

Avīcinirayaṃ pattoti idaṃ pana āsīsāyaṃ atītavacanaṃ .

Bhesmāti bhayānako .

Saṅghabhedakakathā niṭṭhitā .

Upālipañhākathā

351. Ekato upāli ekoti dhammavādipakkhe eko .

Ekato dveti adhammavādipakkhe dve .

Catuttho anussāvetīti saṅghaṃ bhindissāmīti adhammavādicatutthoM0.113 hutvā anussāveti ;

anunayanto sāveti ‘‘ na tumhākaṃyeva narakabhayaṃ atthi , amhākampi atthi , na amhākaṃ avīcimaggo pihito , na mayaṃ akusalā na bhāyāma .

Yadi hi ayaṃ adhammo avinayo asatthusāsanaṃ vā bhaveyya , na mayaṃ gaṇheyyāmā ’’ tiādinā nayena ‘‘ adhammaṃ dhammo ’’ ti evaṃ aṭṭhārasa bhedakaravatthūni bodhetīti attho .

Salākaṃ gāhetīti evaṃ anussāvetvā pana ‘‘ idaṃ gaṇhatha , idaṃ rocethā ’’ ti vadanto salākaṃ gāheti .

Ekato upāli dve hontītiādīsupi eseva nayo .

Evaṃ kho upāli saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo cāti evaṃ hoti ;

na pana ettāvatā saṅgho bhinno hoti .

Bhikkhu kho upāli pakatatto samānasaṃvāsako samānasīmāyaṃ ṭhito saṅghaṃ bhindatīti ettha siyā evaṃ ‘‘ devadatto kathaṃ pakatatto ’’ ti .

Kathaṃ tāva na pakatatto , rañño ghātāpitattā ruhiruppādassa ca katattāti ?

Tattha vadāma – āṇattiyā tāva viraddhattā rañño ghātāpanaṃ natthi .

‘‘ Tena hi tvaṃ , kumāra , pitaraṃ hantvā rājā hohi , ahaṃ bhagavantaṃ hantvā buddho bhavissāmī ’’ ti evañhi tassa āṇatti .

Kumāro pana rājā hutvā pacchā pitaraṃ māresi ;

evaṃ tāva āṇattiyā viraddhattā rañño ghātāpanaṃ natthi .

Ruhiruppāde pana katamatteyeva ruhiruppādapaccayāV0.112 bhagavatā abhabbatā na vuttā , na ca sakkā bhagavato vacanaṃ vināyeva tassa abhabbatā āropetuṃ .

‘‘ Ruhiruppādako , bhikkhave , anupasampanno na upasampādetabbo , upasampanno nāsetabbo ’’ ti –

Idaṃ pana bhagavatāP6.1278 saṅghabhedato pacchā vuttaṃ , tasmā pakatatteneva tena saṅgho bhinnoti .

Adhammaṃ dhammoti dīpentītiādīsu aṭṭhārasasu bhedakaravatthūsu suttantapariyāyena tāva dasa kusalakammapathā dhammo , dasa akusalakammapathā adhammo .

Tathā cattāro satipaṭṭhānā , cattāro sammappadhānā , cattāro iddhipādā , pañcindriyāni , pañca balāni , satta bojjhaṅgā , ariyo aṭṭhaṅgiko maggoti sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā dhammo nāma ;

tayo satipaṭṭhānāM0.114 , tayo sammappadhānā , tayo iddhipādā , cha indriyāni , cha balāni , aṭṭha bojjhaṅgā , navaṅgiko maggoti ca cattāro upādānā , pañca nīvaraṇā , satta anusayā , aṭṭha micchattāti ca ayaṃ adhammo .

Tattha yaṃkiñci ekaṃ adhammakoṭṭhāsaṃ gahetvā ‘‘ imaṃ adhammaṃ dhammoti karissāma ;

evaṃ amhākaṃ ācariyakulaṃ nissāya niyyānikaṃ bhavissati , mayañca loke pākaṭā bhavissāmā ’’ ti taṃ adhammaṃ ‘‘ dhammo ayan ’’ ti kathayantā adhammaṃ dhammoti dīpenti nāma .

Tatheva dhammakoṭṭhāsesu ca ekaṃ gahetvā ayaṃ adhammoti kathentā dhammaṃ adhammoti dīpenti nāma .

Vinayapariyāyena pana bhūtena vatthunā codetvā sāretvā yathāpaṭiññāya kātabbaṃ kammaṃ dhammo nāma , abhūtena vatthunā acodetvā asāretvā apaṭiññāya kātabbaṃ kammaṃ adhammo nāma .

Suttantapariyāyena rāgavinayo dosavinayo mohavinayo saṃvaro pahānaṃ paṭisaṅkhāti ayaṃ vinayo nāma , rāgādīnaṃ avinayo asaṃvaro appahānaṃ appaṭisaṅkhāti ayaṃ avinayo nāma .

Vinayapariyāyena vatthusampatti ñattisampatti anussāvanasampatti sīmāsampatti parisāsampattīti ayaṃ vinayo nāma , vatthuvipatti … pe … parisāvipattīti ayaṃ avinayo nāma .

Suttantapariyāyena cattāro satipaṭṭhānā … aṭṭhaṅgiko maggotiP6.1279 idaṃ bhāsitaṃ lapitaṃ tathāgatenaV0.113 ;

tayo satipaṭṭhānā , tayo sammappadhānā , tayo iddhipādā , cha indriyāni , cha balāni , aṭṭha bojjhaṅgā , navaṅgiko maggoti idaṃ abhāsitaṃ alapitaṃ tathāgatena .

Vinayapariyāyena cattāro pārājikā , terasa saṅghādisesā , dve aniyatā , tiṃsa nissaggiyā pācittiyāti idaṃ bhāsitaṃ lapitaṃ tathāgatena ;

tayo pārājikā , cuddasa saṅghādisesā , tayo aniyatā , ekattiṃsa nissaggiyā pācittiyāti idaṃ abhāsitaṃ alapitaṃ tathāgatena .

Suttantapariyāyena devasikaṃ phalasamāpattisamāpajjanaṃ , mahākaruṇāsamāpattisamāpajjanaṃ , buddhacakkhunā lokavolokanaṃ , aṭṭhuppattivasena suttantadesanā , jātakakathāti idaṃ āciṇṇaṃ ;

na devasikaṃ phalasamāpattisamāpajjanaṃ … pe … na jātakakathāti idaṃ anāciṇṇaṃ .

Vinayapariyāyena nimantitassaM0.115 vassāvāsaṃ vasitvā apaloketvā cāriyapakkamanaṃ , pavāretvā cāriyapakkamanaṃ , āgantukehi saddhiṃ paṭhamaṃ paṭisanthārakaraṇanti idaṃ āciṇṇaṃ ;

tasseva āciṇṇassa akaraṇaṃ anāciṇṇaṃ nāma .

Suttantapariyāyena cattāro satipaṭṭhānā … pe … aṭṭhaṅgiko maggoti idaṃ paññattaṃ nāma ;

tayo satipaṭṭhānā … pe … navaṅgiko maggoti idaṃ apaññattaṃ nāma .

Vinayapariyāyena cattāro pārājikā … pe … tiṃsa nissaggiyā pācittiyāti idaṃ paññattaṃ nāma ;

tayo pārājikā … pe … ekattiṃsa nissaggiyā pācittiyāti idaṃ apaññattaṃ nāma .

‘‘ Anāpatti ajānantassa , atheyyacittassa , na maraṇādhippāyassa , anullapanādhippāyassa , na mocanādhippāyassā ’’ ti tattha tattha vuttā anāpatti anāpatti nāma .

‘‘ Jānantassa , theyyacittassā ’’ tiādinā nayena vuttā āpatti āpatti nāma .

Pañcāpattikkhandhā lahukāpatti nāma , dve āpattikkhandhā garukāpatti nāma .

Cha āpattikkhandhā sāvasesāpatti nāma , eko pārājikāpattikkhandho anavasesāpatti nāma .

Dve āpattikkhandhā duṭṭhullāpatti nāma , pañcāpattikkhandhā aduṭṭhullāpatti nāma .

Purimanayeneva panettha vuttappakāraṃ dhammaṃ ‘‘ adhammo ayan ’’ ti kathayantāP6.1280 ‘‘ dhammaṃ adhammo ’’ ti dīpenti nāma .

Avinayaṃ ‘‘ vinayo ayan ’’ ti … pe … aduṭṭhullāpattiṃ ‘‘ duṭṭhullāpatti ayan ’’ ti kathayantā ‘‘ aduṭṭhullāpattiṃ duṭṭhullāpattī ’’ ti dīpenti nāma .

EvaṃV0.114 ‘‘ adhammaṃ dhammo ’’ ti vā … pe …‘‘ aduṭṭhullāpattiṃ duṭṭhullāpattī ’’ ti vā dīpetvā pakkhaṃ labhitvā catunnaṃ saṅghakammānaṃ aññataraṃ saṅghakammaṃ ekasīmāyaṃ visuṃ karontehi saṅgho bhinno nāma hoti .

Tena vuttaṃ –

‘‘ te imehi aṭṭhārasahi vatthūhi apakassantī ’’ tiādi .

Tattha apakassantīti parisaṃ ākaḍḍhanti , vijaṭenti , ekamantaṃ ussārenti ca .

Avapakāsantīti ati viya pakāsenti yathā visaṃsaṭṭhāva honti , evaṃ karonti .

Āvenin ti visuṃ .

Ettāvatā kho upāli saṅgho bhinno hotīti evaṃ aṭṭhārasasu bhedakaravatthūsu yaṃkiñci ekampi vatthuṃ dīpetvā tena tena kāraṇena ‘‘ imaṃ gaṇhatha , imaṃ rocethā ’’ ti saññāpetvā salākaṃ gāhāpetvā visuṃ saṅghakamme kate saṅgho bhinno hoti .

ParivāreM0.116 pana ‘‘ pañcahi upāli ākārehi saṅgho bhijjatī ’’ tiādi vuttaṃ , tassa iminā idha vuttena saṅghabhedalakkhaṇena atthato nānākaraṇaṃ natthi .

Taṃ panassa nānākaraṇābhāvaṃ tattheva pakāsayissāma .

Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .

Upālipañhākathā niṭṭhitā .

Saṅghabhedakakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Cūḷavagga-aṭṭhakathā

Cūḷavagga-aṭṭhakathā