Pakkhikabhattādikathā
Pakkhikādīsu pana yaṃ abhilakkhitesu cātuddasī pañcadasī pañcamī aṭṭhamīti imesu pakkhesu kammappasutehi uposathaṃ kātuṃ satikaraṇatthāya diyyati , taṃ pakkhikaṃ nāma .
Taṃ salākabhattagatikameva hoti , gāhetvā bhuñjitabbaṃ .
Sace salākabhattampi pakkhikabhattampi bahu sabbesaṃ vinivijjhitvā gacchati , dvepi bhattāni visuṃ visuṃ gāhetabbāni .
Sace bhikkhusaṅgho mahā , pakkhikaṃ gāhetvā tassa ṭhitikāya salākabhattaṃ gāhetabbaṃ
M0.104 , salākabhattaṃ vā gāhāpetvā tassa ṭhitikāya pakkhikaṃ gāhetabbaṃ .Yesaṃ na pāpuṇāti , te piṇḍāya carissanti .
Sace dvepi bhattāni bahūni , bhikkhū mandā ;
salākabhattaṃ nāma devasikaṃ labbhati , tasmā taṃ ṭhapetvā ‘‘ pakkhikaṃ āvuso bhuñjathā ’’ ti pakkhikameva gāhetabbaṃ .
Pakkhikaṃ paṇītaṃ denti , visuṃ ṭhitikā kātabbā .
‘‘ Sve pakkho ’’ ti ajja pakkhikaṃ na gāhetabbaṃ .
Sace pana
P6.1268 dāyakā vadanti ‘‘ sve amhākaṃ ghare lūkhabhattaṃ bhavissati , ajjeva pakkhikabhattaṃ uddisathā ’’ ti , evaṃ vaṭṭati .Uposathikaṃ nāma anvaḍḍhamāse uposathaṅgāni samādiyitvā yaṃ attanā bhuñjati , tadeva diyyati .
Pāṭipadikaṃ nāma ‘‘ uposathe bahū saddhā pasannā bhikkhūnaṃ sakkāraṃ karonti , pāṭipade pana bhikkhū kilamanti , pāṭipade dinnaṃ dubbhikkhadānasadisaṃ mahapphalaṃ hoti , uposathakammena vā parisuddhasīlānaṃ dutiyadivase dinnaṃ mahapphalaṃ hotī ’’ ti sallakkhetvā pāṭipade diyyanakadānaṃ , tampi ubhayaṃ salākabhattagatikameva .
Iti imāni sattapi bhattāni piṇḍapātikānaṃ na vaṭṭanti , dhutaṅgabhedaṃ karontiyeva .
Aparānipi
V0.103 cīvarakkhandhake visākhāya varaṃ yācitvā dinnāni āgantukabhattaṃ gamiyabhattaṃ gilānabhattaṃ gilānupaṭṭhākabhattanti cattāri bhattāni pāḷiyaṃ āgatāneva , tattha āgantukānaṃ dinnaṃ bhattaṃ ‘‘ āgantukabhattaṃ ’’.Esa nayo sesesu .
Sace panettha āgantukabhattānipi āgantukāpi bahū honti , sabbesaṃ ekekaṃ gāhetabbaṃ , bhattesu appahontesu ṭhitikāya gāhetabbaṃ .
Eko āgantuko paṭhamameva āgantvā sabbaṃ āgantukabhattaṃ attano gāhetvā nisīdati , sabbaṃ tasseva hoti , pacchā āgatehi āgantukehi tena dinnāni paribhuñjitabbāni .
Tenapi ekaṃ attano gahetvā sesāni dātabbāni .
Ayaṃ uḷāro .
Sace pana yo paṭhamaṃ āgantvāpi attano aggahetvā tuṇhībhūto nisīdati , pacchā āgatehi saddhiṃ paṭipāṭiyā gaṇhitabbaṃ .
Sace niccaṃ āgantukā āgacchanti , āgatadivaseyeva bhuñjitabbaṃ , antarantarā ce āgacchanti , dve tīṇi divasāni bhuñjitabbaṃ .
Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ satta divasāni bhuñjituṃ vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Āvāsiko
M0.105 katthaci gantvā āgato , tenāpi āgantukabhattaṃ paribhuñjitabbaṃ .Sace pana taṃ vihāre nibandhāpitaṃ hoti , vihāre gāhetabbaṃ .
Atha vihāro
P6.1269 dūre hoti , āsanasālāya nibandhāpitaṃ āsanasālāya gāhetabbaṃ .Sace pana dāyakā ‘‘ āgantukesu asati āvāsikāpi paribhuñjantū ’’ ti vadanti , vaṭṭati .
Gamiyabhattepi ayameva kathāmaggo .
Ayaṃ pana viseso – āgantuko āgantukabhattameva labhati , gamiko āgantukabhattampi gamiyabhattampi .
Āvāsikopi pakkamitukāmo gamiko hoti ;
gamiyabhattaṃ labhati .
Yathā pana āgantukabhattaṃ ;
evamidaṃ dve vā tīṇi vā satta vā divasāni na labbhati .
‘‘ Gamissāmī ’’ ti bhutto taṃdivasaṃ kenacideva kāraṇena na gato , punadivasepi bhuñjituṃ vaṭṭati , saussāhattā .
‘‘ Gamissāmī ’’ ti bhuttassa corā vā panthaṃ rundhanti udakaṃ vā , devo vā vassati , sattho vā na gacchati , saussāhena bhuñjitabbaṃ .
Ete upaddave olokentena ‘‘ dve tayo divase bhuñjituṃ vaṭṭatī ’’ ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ .
‘‘ Gamissāmī ’’ ti pana lesaṃ oḍḍetvā bhuñjituṃ na labhati .
Gilānabhattampi sace sabbesaṃ gilānānaṃ pahoti , sabbesaṃ dātabbaṃ ;
no ce , ṭhitikaṃ katvā
V0.104 gāhetabbaṃ .Eko gilāno arogarūpo sakkoti antogāmaṃ gantuṃ , eko na sakkoti , ayaṃ ‘‘ mahāgilāno ’’ nāma .
Etassa gilānabhattaṃ dātabbaṃ .
Dve mahāgilānā – eko lābhī abhiññāto bahuṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ labhati , eko anātho appalābhatāya antogāmaṃ pavisati – etassa gilānabhattaṃ dātabbaṃ .
Gilānabhatte pana divasaparicchedo natthi .
Yāva rogo na vūpasammati , sappāyabhojanaṃ abhuñjanto na yāpeti , tāva bhuñjitabbaṃ .
Yadā pana missakayāguṃ vā missakabhattaṃ vā bhuttassāpi rogo na kuppati , tato paṭṭhāya na bhuñjitabbaṃ .
Gilānupaṭṭhākabhattampi yaṃ sabbesaṃ pahoti , taṃ sabbesaṃ dātabbaṃ ;
no ce pahoti , ṭhitikaṃ katvā gāhetabbaṃ .
Idampi dvīsu gilānesu
P6.1270 mahāgilānupaṭṭhākassa gāhetabbaṃ , dvīsu mahāgilānesu anāthagilānupaṭṭhākassa .Yaṃ kulaṃ gilānabhattampi deti gilānupaṭṭhākabhattampi , tattha
M0.106 yassa gilānassa bhattaṃ pāpuṇāti tadupaṭṭhākassāpi tattheva gāhetabbaṃ .Gilānupaṭṭhākabhattepi divasaparicchedo natthi , yāva gilāno labhati , tāvassa upaṭṭhākopi labhatīti .
Imāni cattāri bhattāni sace evaṃ dinnāni honti ‘‘ āgantukagamikagilānupaṭṭhākā mama bhikkhaṃ gaṇhantū ’’ ti , piṇḍapātikānampi vaṭṭati .
Sace pana āgantukādīnaṃ bhattaṃ nibandhāpemi ,‘‘ mama bhattaṃ gaṇhantū ’’ ti evaṃ dinnāni honti , piṇḍapātikānaṃ na vaṭṭati .
Aparānipi ‘‘ dhurabhattaṃ , kuṭibhattaṃ , vārabhattan ’’ ti tīṇi bhattāni .
Tattha dhurabhattan ti niccabhattaṃ vuccati , taṃ duvidhaṃ – saṅghikaṃ puggalikañca .
Tattha yaṃ ‘‘ saṅghassa dhurabhattaṃ demā ’’ ti nibandhāpitaṃ , taṃ salākabhattagatikaṃ .
‘‘ Mama nibaddhaṃ bhikkhaṃ gaṇhantū ’’ ti vatvā dinnaṃ pana piṇḍapātikānampi vaṭṭati .
Puggalikepi ‘‘ tumhākaṃ dhurabhattaṃ dammī ’’ ti vutte piṇḍapātiko ce , na vaṭṭati .
‘‘ Mama nibaddhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā ’’ ti vutte pana vaṭṭati , sāditabbaṃ .
Sacepi pacchā katipāhe vītivatte ‘‘ dhurabhattaṃ gaṇhathā ’’ ti vadati , mūle suṭṭhu sampaṭicchitattā vaṭṭati .
Kuṭibhattaṃ nāma yaṃ saṅghassa āvāsaṃ kāretvā ‘‘ amhākaṃ senāsanavāsino amhākaṃyeva bhattaṃ gaṇhantū ’’ ti evaṃ nibandhāpitaṃ , taṃ salākabhattagatikameva hoti , gahetvā bhuñjitabbaṃ .
‘‘ Amhākaṃ senāsanavāsino amhākaṃyeva bhikkhaṃ gaṇhantū ’’ ti vutte pana piṇḍapātikānampi vaṭṭati
V0.105 .Yaṃ pana puggale pasīditvā tassa vā āvāsaṃ katvā ‘‘ tumhākaṃ demā ’’ ti dinnaṃ , taṃ tasseva hoti , tasmiṃ katthaci gate nissitakehi bhuñjitabbaṃ .
Vārabhattaṃ nāma dubbhikkhasamaye ‘‘ vārena bhikkhū
P6.1271 jaggissāmā ’’ ti dhuragehato paṭṭhāya dinnaṃ , tampi bhikkhāvacanena dinnaṃ piṇḍapātikānaṃ vaṭṭati .‘‘ Vārabhattan ’’ ti vutte pana salākabhattagatikaṃ hoti .
Sace taṇḍulādīni pesenti ,‘‘ sāmaṇerā pacitvā dentū ’’ ti , piṇḍapātikānaṃ vaṭṭati .
Iti imāni ca tīṇi āgantukabhattādīni ca cattārīti satta , tāni saṅghabhattādīhi saha cuddasa bhattāni honti .
Aṭṭhakathāyaṃ pana vihārabhattaṃ , aṭṭhakabhattaṃ , catukkabhattaṃ , guḷhakabhattanti aññānipi cattāri bhattāni vuttāni .
Tattha vihārabhattaṃ nāma vihāre tatruppādabhattaṃ , taṃ saṅghabhattena gahitaṃ .
Taṃ pana tissamahāvihāracittalapabbatādīsu paṭisambhidāpattehi khīṇāsavehi yathā piṇḍapātikānampi sakkā
M0.107 hoti paribhuñjituṃ , tathā paṭiggahitattā tādisesu ṭhānesu piṇḍapātikānampi vaṭṭati .‘‘ Aṭṭhannaṃ bhikkhūnaṃ dema , catunnaṃ demā ’’ ti evaṃ dinnaṃ pana aṭṭhakabhattañceva catukkabhattañca ;
tampi bhikkhāvacanena dinnaṃ piṇḍapātikānaṃ vaṭṭati .
Mahābhisaṅkhārikena atirasakapūvena pattaṃ pūretvā thaketvā dinnaṃ guḷhakabhattaṃ nāma .
Imāni tīṇi salākabhattagatikāneva .
Aparampi guḷakabhattaṃ nāma atthi , idhekacce manussā mahādhammasavanañca vihārapūjañca kāretvā sakalasaṅghassa dātuṃ na sakkomāti ,‘‘ dve tīṇi bhikkhusatāni amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantū ’’ ti bhikkhuparicchedajānanatthaṃ guḷake denti , idaṃ piṇḍapātikānampi vaṭṭati .
Iti cīvarakkhandhake cīvarabhājanīyaṃ , imasmiṃ pana senāsanakkhandhake senāsanabhājanīyañceva piṇḍapātabhājanīyañca vuttaṃ .
Gilānapaccayabhājanīyaṃ pana evaṃ veditabbaṃ – sappiādīsu bhesajjesu rājarājamahāmattā sappissa tāva kumbhasatampi kumbhasahassampi vihāraṃ pesenti , ghaṇṭiṃ paharitvā therāsanato paṭṭhāya gahitabhājanaṃ pūretvā dātabbaṃ
P6.1272 , piṇḍapātikānampi vaṭṭati .Sace alasajātikā mahātherā
V0.106 pacchā āgacchanti ,‘‘ bhante , vīsativassānaṃ diyyati , tumhākaṃ ṭhitikā atikkantā ’’ ti na vattabbā , ṭhitikaṃ ṭhapetvā tesaṃ datvā pacchā ṭhitikāya dātabbaṃ .‘‘ Asukavihāre bahu sappi uppannan ’’ ti sutvā yojanantaravihāratopi bhikkhū āgacchanti , sampattasampattānaṃ ṭhitaṭṭhānato paṭṭhāya dātabbaṃ .
Asampattānampi upacārasīmaṃ paviṭṭhānaṃ antevāsikādīsu gaṇhantesu dātabbameva .
‘‘ Bahiupacārasīmāya ṭhitānaṃ dethā ’’ ti vadanti , na dātabbaṃ .
Sace pana upacārasīmaṃ okkantehi ekābaddhā hutvā attano vihāradvāre vā antovihāreyeva vā honti , parisāvasena vaḍḍhitā nāma sīmā hoti , tasmā dātabbaṃ .
Saṅghanavakassa dinnepi pacchā āgatānaṃ dātabbameva .
Dutiyabhāge pana therāsanaṃ āruḷhe pacchā āgatānaṃ paṭhamabhāgo na pāpuṇāti , dutiyabhāgato vassaggena dātabbaṃ .
Upacārasīmaṃ pavisitvā yattha katthaci dinnaṃ hoti , sabbasannipātaṭṭhāneyeva bhājetabbaṃ .
Yasmiṃ vihāre dasa bhikkhū , daseva ca sappikumbhā diyyanti , ekekakumbhavaseneva bhājetabbaṃ .
Eko sappikumbho hoti , dasa bhikkhūhi bhājetvā
M0.108 gahetabbaṃ .Sace yathāṭhitaṃyeva ‘‘ amhākaṃ pāpuṇātī ’’ ti gaṇhanti , duggahitaṃ ;
gatagataṭṭhāne saṅghikameva hoti .
Kumbhaṃ pana āvajjetvā thālake thokaṃ sappiṃ katvā ‘‘ idaṃ mahātherassa pāpuṇāti , avasesaṃ amhākaṃ pāpuṇātī ’’ ti vatvā tampi kumbheyeva ākiritvā yathicchitaṃ gahetvā gantuṃ vaṭṭati .
Sace thinaṃ sappi hoti , lekhaṃ katvā ‘‘ lekhato parabhāgo mahātherassa pāpuṇāti , avasesaṃ amhākan ’’ ti gahitampi suggahitaṃ , vuttaparicchedato ūnādhikesupi bhikkhūsu ca sappikumbhesu ca etenevupāyena bhājetabbaṃ .
Sace paneko bhikkhu , ekopi kumbho hoti , ghaṇṭiṃ paharitvā ‘‘ ayaṃ mayhaṃ
P6.1273 pāpuṇātī ’’ tipi gahetuṃ vaṭṭati .‘‘ Ayaṃ paṭhamabhāgo mayhaṃ pāpuṇāti , ayaṃ dutiyabhāgo ’’ ti evaṃ thokaṃ thokampi pāpetuṃ vaṭṭati .
Esa nayo navanītādīsupi .
Yasmiṃ pana vippasanne tilatelādimhi lekhā na santiṭṭhati , taṃ uddharitvā bhājetabbaṃ .
Siṅgiveramaricādibhesajjampi avasesapattathālakādisamaṇaparikkhāropi sabbo vuttānurūpeneva nayena suṭṭhu sallakkhetvā bhājetabboti .
Pāḷiṃ
V0.107 aṭṭhakathañceva , oloketvā vicakkhaṇo ;Saṅghike paccaye evaṃ , appamattova bhājayeti .
Iti sabbākārena paccayabhājanīyakathā niṭṭhitā .
Sammannitvā ṭhapitayāgubhājakādīhi bhājanīyaṭṭhānaṃ āgatamanussānaṃ anāpucchitvāva upaḍḍhabhāgo dātabbo , asammatehi pana apaloketvā dātabbo .
Sammatena appamattakavissajjanakena bhikkhunā cīvarakammaṃ karontassa ‘‘ sūciṃ dehī ’’ ti vadato ekā dīghā , ekā rassāti dve sūciyo dātabbā .
‘‘ Avibhattaṃ saṅghikaṃ bhaṇḍan ’’ ti pucchitabbakiccaṃ natthi .
Pipphalakatthikassa eko pipphalako , addhānakantāraṃ paṭipajjitukāmassa upāhanayugaḷaṃ , kāyabandhanatthikassa kāyabandhanaṃ ,‘‘ aṃsabaddhako me jiṇṇo ’’ ti āgatassa aṃsabaddhako , parissāvanatthikassa parissāvanaṃ dātabbaṃ .
Dhammakaraṇatthikassa dhammakaraṇo .
Sace paṭako na hoti , dhammakaraṇo paṭakena saddhiṃ dātabbo .
‘‘ Āgantukapaṭṭaṃ āropessāmī ’’ ti yācantassa
M0.109 kusiyā ca aḍḍhakusiyā ca pahonakaṃ dātabbaṃ .‘‘ Maṇḍalaṃ nappahotī ’’ ti āgatassa maṇḍalaṃ ekaṃ dātabbaṃ , aḍḍhamaṇḍalāni dve dātabbāni .
Dve maṇḍalāni yācantassa na dātabbāni .
Anuvātaparibhaṇḍatthikassa
P6.1274 ekassa cīvarassa pahonakaṃ dātabbaṃ .Sappinavanītādiatthikassa gilānassa ekaṃ bhesajjaṃ nāḷimattaṃ katvā tato tatiyakoṭṭhāso dātabbo .
Evaṃ tīṇi divasāni datvā nāḷiyā paripuṇṇāya catutthadivasato paṭṭhāya saṅghaṃ pucchitvā dātabbaṃ .
Guḷapiṇḍepi ekadivasaṃ tatiyabhāgo dātabbo .
Evaṃ tīhi divasehi niṭṭhite piṇḍe tato paraṃ saṅghaṃ pucchitvā dātabbaṃ .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Pakkhikabhattādikathā niṭṭhitā .
Senāsanakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā .