Adhikaraṇakathā
215. Bhikkhunīnaṃ anupakhajjāti bhikkhunīnaṃ anto pavisitvā .
Vivādādhikaraṇādīnaṃ vacanattho duṭṭhadosavaṇṇanāyaṃ vuttoyeva .
Vipaccatāya vohāroti cittadukkhatthaṃ vohāro ;
pharusavacananti attho .
Yo tattha anuvādoti yo tesu anuvadantesu upavādo .
Anuvadanāti ākāranidassanametaṃ ;
upavadanāti attho .
Anullapanā anubhaṇanāti ubhayaṃ anuvadanavevacanamattameva .
Anusampavaṅkatāti punappunaṃ kāyacittavācāhi tattheva sampavaṅkatā ;
anuvadanabhāvoti attho .
Abbhussahanatāti ‘‘ kasmā evaṃ na upavadissāmi , upavadissāmiyevā ’’ ti ussāhaṃ katvā anuvadanā .
Anubalappadānan ti purimavacanassa kāraṇaṃ dassetvā pacchimavacanena balappadānaṃ .
Kiccayatā
V0.40 karaṇīyatāti ettha kiccameva kiccayaṃ , kiccayassa bhāvo kiccayatā , karaṇīyassa bhāvo karaṇīyatā ;ubhayampetaṃ
P6.1195 saṅghakammasseva adhivacanaṃ .Apalokanakamman tiādi pana tasseva pabhedavacanaṃ .
Tattha apalokanakammaṃ nāma sīmaṭṭhakasaṅghaṃ sodhetvā chandārahānaṃ chandaṃ āharitvā samaggassa saṅghassa anumatiyā tikkhattuṃ sāvetvā kattabbakammaṃ .
Ñattikammaṃ nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā kattabbakammaṃ .
Ñattidutiyakammaṃ nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā ekāya ca anussāvanāyāti evaṃ ñattidutiyāya anussāvanāya kattabbakammaṃ .
Ñatticatutthakammaṃ nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā tīhi ca anussāvanāhīti evaṃ ñatticatutthāhi tīhi anussāvanāhi kattabbakammaṃ .
Tattha apalokanakammaṃ apaloketvāva kātabbaṃ , ñattikammādivasena na kātabbaṃ .
Ñattikammampi ekaṃ ñattiṃ ṭhapetvāva kātabbaṃ , apalokanakammādivasena na kātabbaṃ .
Ñattidutiyakammaṃ pana apaloketvā kattabbampi atthi , akattabbampi atthi .
Tattha sīmāsammuti sīmāsamūhananaṃ kathinadānaṃ kathinubbhāro
M0.40 kuṭivatthudesanā vihāravatthudesanāti imāni cha kammāni garukāni , apaloketvā kātuṃ na vaṭṭanti .Ñattidutiyakammavācaṃ sāvetvāva kātabbāni .
Avasesā terasa sammutiyo senāsanaggāhakamatakacīvaradānādisammutiyo cāti evarūpāni lahukakammāni apaloketvāpi kātuṃ vaṭṭanti .
Ñattikammañatticatutthakammavasena pana na kātabbameva .
Ñatticatutthakammaṃ ñattiñca tisso ca kammavācāyo sāvetvāva kātabbaṃ , apalokanakammādivasena na kātabbanti ayamettha saṅkhepo .
Vitthārato pana imāni cattāri kammāni ‘‘ katihākārehi vipajjantī ’’ tiādinā nayena parivārāvasāne kammavagge etesaṃ vinicchayo āgatoyeva .
Yaṃ pana tattha anuttānaṃ , taṃ kammavaggeyeva vaṇṇayissāma .
Evañhi sati na aṭṭhāne vaṇṇanā bhavissati , ādito paṭṭhāya ca
P6.1196 tassa tassa kammassa viññātattā suviññeyyo bhavissati . 216. Vivādādhikaraṇassa kiṃ mūlan tiādīni pāḷivaseneva veditabbāni .
220.‘‘ Vivādādhikaraṇaṃ
V0.41 siyā kusalan ’’ tiādīsu yena vivadanti , so cittuppādo vivādo , samathehi ca adhikaraṇīyatāya adhikaraṇanti evamādinā nayena attho daṭṭhabbo . 222. Āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ siyā abyākataṃ , natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalan ti ettha sandhāya bhāsitavasena attho veditabbo .
Yasmiñhi pathavikhaṇanādike āpattādhikaraṇe kusalacittaṃ aṅgaṃ hoti , tasmiṃ sati na sakkā vattuṃ ‘‘ natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalan ’’ ti , tasmā nayidaṃ aṅgappahonakacittaṃ sandhāya vuttaṃ .
Idaṃ pana sandhāya vuttaṃ .
Yaṃ tāva āpattādhikaraṇaṃ lokavajjaṃ , taṃ ekantato akusalameva , tattha ‘‘ siyā akusalan ’’ ti vikappo natthi .
Yaṃ pana paṇṇattivajjaṃ , taṃ yasmā sañcicca ‘‘ imaṃ āpattiṃ vītikkamāmī ’’ ti vītikkamantasseva akusalaṃ hoti , asañcicca pana kiñci ajānantassa sahaseyyādivasena āpajjato abyākataṃ hoti , tasmā tattha sañciccāsañciccavasena imaṃ vikappabhāvaṃ
M0.41 sandhāya idaṃ vuttaṃ –‘‘ āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ , siyā abyākataṃ , natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalan ’’ ti .
Sace pana ‘‘ yaṃ kusalacitto āpajjati , idaṃ vuccati āpattādhikaraṇaṃ kusalan ’’ ti vadeyya , acittakānaṃ pana eḷakalomapadasodhammādisamuṭṭhānānampi kusalacittaṃ āpajjeyya , na ca tattha vijjamānampi kusalacittaṃ āpattiyā aṅgaṃ .
Kāyavacīviññattivasena pana calitappavattānaṃ kāyavācānaṃ aññatarameva aṅgaṃ , tañca rūpakkhandhapariyāpannattā abyākatanti .
Yaṃ jānantotiādimhi pana ayamattho – yaṃ cittaṃ āpattiyā aṅgaṃ hoti , tena vatthuṃ jānanto ‘‘ idaṃ vītikkamāmī ’’ ti ca vītikkamākārena saddhiṃ jānanto sañjānanto vītikkamacetanāvasena cetetvā pakappetvā upakkamavasena maddanto abhivitaritvā nirāsaṅkacittaṃ pesetvā yaṃ āpattādhikaraṇaṃ vītikkamaṃ āpajjati , tassa evaṃ vītikkamato
P6.1197 yo vītikkamo , idaṃ vuccati ‘‘ āpattādhikaraṇaṃ akusalan ’’ ti .Abyākatavārepi yaṃ cittaṃ āpattiyā aṅgaṃ hoti , tassa abhāvena ajānanto vītikkamākārena ca saddhiṃ ajānanto asañjānanto āpattiaṅgabhūtāya vītikkamacetanāya abhāvena acetetvā sañcicca maddanassa abhāvena anabhivitaritvā nirāsaṅkacittaṃ apesetvā yaṃ
V0.42 āpattādhikaraṇaṃ vītikkamaṃ āpajjati , tassa evaṃ vītikkamato yo vītikkamo , idaṃ vuccati ‘‘ āpattādhikaraṇaṃ abyākatan ’’ ti . 224. Ayaṃ vivādo no adhikaraṇan tiādīsu samathehi adhikaraṇīyatāya abhāvato noadhikaraṇanti evamattho veditabbo .
Adhikaraṇakathā niṭṭhitā .