Issues
ဗားရှင်းရွေးချယ်ပါ
Vimānavatthu-aṭṭhakathā
Vimānavatthu-aṭṭhakathā

5. Bhadditthivimānavaṇṇanā

စာရေးဆရာ: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Bhadditthivimānavaṇṇanā

Nīlā pītā ca kāḷā cāti bhadditthivimānaṃ .
Tassa kā uppatti ?
BhagavāP0.109 sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .
Tena ca samayena kimilanagare rohako nāma gahapatiputto ahosi saddho pasanno sīlācārasampanno .
Tasmiṃyeva ca nagare tena samānamahābhoge kule ekā dārikā ahosi saddhā pasannāM0.98 pakatiyāpi bhaddatāya bhaddāti nāmena .
Atha rohakassa mātāpitaro taṃ kumāriṃ vāretvā tādise kāle taṃ ānetvā āvāhavivāhaṃ akaṃsu .
Te ubhopi samaggavāsaṃ vasanti .
Sā attano ācārasampattiyā ‘‘ bhadditthī ’’ ti tasmiṃ nagare pākaṭā paññātā ahosi .
Tena ca samayena dve aggasāvakā pañcasatapañcasatabhikkhuparivārā janapadacārikaṃ carantā kimilanagaraṃ pāpuṇiṃsu .
Rohako tesaṃ tattha gatabhāvaṃ ñatvā somanassajāto there upasaṅkamitvā vanditvā svātanāya nimantetvā dutiyadivase paṇītena khādanīyena bhojanīyena saparivāre te santappetvā saputtadāro tehi desitaṃ dhammadesanaṃ sutvā tesaṃ ovāde patiṭṭhahanto saraṇāni gaṇhi , pañca sīlāni samādiyi .
Bhariyā panassa aṭṭhamīcātuddasīpannarasīpāṭihāriyapakkhesu uposathaṃ upavasi , visesato sīlācārasampannā ahosi devatāhi ca anukampitā .
Tāya eva ca devatānukampāya attano upari patitaṃ micchāpavādaṃ niraṃkatvā suvisuddhasīlācāratāya ativiya loke patthaṭayasā ahosi .
Sā hi sayaṃ kimilanagare ṭhitā attano sāmikassa vaṇijjāvasena takkasilāyaṃ vasantassa , ussavadivase sahāyehi ussāhitassa nakkhattakīḷācitte uppanne gharadevatāya attano dibbānubhāvena taṃ tatthaP0.110 netvā sāmikena saha yojitā teneva samāgamena patiṭṭhitagabbhāV0.88 hutvā devatāya kimilanagaraṃ paṭinītā , anukkamena gabbhinibhāve pākaṭe jāte sassuādīhi ‘‘ aticārinī ’’ ti āsaṅkitā , tāya eva devatāya attano ānubhāvena gaṅgāmahoghe kimilanagaraṃ ottharante viya upaṭṭhāpite attano patibbatābhāvasaṃsūcakena saccādhiṭṭhānapubbakena sapathena vātavegasamuṭṭhitavīcijālaṃ gaṅgāmahoghaṃ attano upari āpatitaṃ āyassañca nivattetvā , sāmikena samāgatāpi tena pubbe sassuādīhi viya āsaṅkitā takkasilāyaṃ tena dinnaṃ nāmamudditaṃ saññāṇañca appentī , taṃ āsaṅkaṃ niraṃkatvā bhattuno ñātijanassaM0.99 ca mahājanassa ca sambhāvanīyā jātā .
Tena vuttaṃ ‘‘ suvisuddhasīlācāratāya ativiya loke patthaṭayasā ahosī ’’ ti .
Sā aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane uppannā .
Atha bhagavati sāvatthito tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṃ nisinne , devaparisāya ca bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinnāya bhadditthīpi upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Atha bhagavā dasasahassilokadhātūsu sannipatitāya devabrahmaparisāya majjhe tāya devatāya katapuññakammaṃ pucchanto –
206.
‘‘ Nīlā pītā ca kāḷā ca , mañjiṭṭhā atha lohitā ;
Uccāvacānaṃ vaṇṇānaṃ , kiñjakkhaparivāritā .
207.
‘‘ Mandāravānaṃ pupphānaṃ , mālaṃ dhāresi muddhani ;
Nayime aññesu kāyesa , rukkhā santi sumedhase .
208.
‘‘ Kena kāyaṃ upapannā , tāvatiṃsaṃ yasassinī ;
Devate pucchitācikkha , kissa kammassidaṃ phalan ’’ ti .
– āha ;
206-7.
TatthaP0.111 nīlā pītā ca kāḷā ca , mañjiṭṭhā atha lohitāti ettha ca-saddo vuttatthasamuccayo , so nīlā ca pītā cātiādinā paccekaṃ yojetabbo .
Athāti aññatthe nipāto .
Tena odātādike avuttavaṇṇe saṅgaṇhāti .
Iti -saddo luttaniddiṭṭho veditabbo .
Ca -saddo vā avuttatthasamuccayo .
Athāti iti-saddatthe nipāto .
Uccāvacānaṃ vaṇṇānan ti ettha uccāvacānan ti vibhattiyā alopo daṭṭhabbo , uccāvacavaṇṇānaṃ nānāvidhavaṇṇānanti attho .
Vaṇṇānan ti vā vaṇṇavantānaṃ .
Kiñjakkhaparivāritāti kiñjakkhehi parivāritānaṃ .
Sāmiatthe hiV0.89 etaṃ paccattavacanaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – nīlā ca pītā ca kāḷā ca mañjiṭṭhā ca lohitā ca atha aññe odātādayo cāti imesaṃ vasena uccāvacavaṇṇānaṃ tathābhūtehiyeva kiñjakkhehi kesarehi parivāritānaṃ vicittasaṇṭhānāditāya vā uccāvacānaṃ yathāvuttavaṇṇavantānaṃ mandāravarukkhasambhūtatāya mandāravānaṃ pupphānaṃ mālaṃ tehi kataṃ mālāguṇaṃ tvaṃ devate attano sīse dhāresi piḷandhasīti .
YatoM0.100 rukkhato tāni pupphāni , tesaṃ visesavaṇṇatāya anaññasādhāraṇataṃ dassetuṃ ‘‘ nayime aññesu kāyesu , rukkhā santi sumedhase ’’ ti vuttaṃ .
Tattha imeti yathāvuttavaṇṇasaṇṭhānādiyuttā pupphavanto rukkhā na santīti yojanā .
Kāyesūti devanikāyesu .
Sumedhaseti sundarapaññe .
Tattha nīlāti indanīlamahānīlādimaṇiratanānaṃ vasena nīlobhāsā .
Pītāti puppharāgakakketanapulakādimaṇiratanānañceva siṅgīsuvaṇṇassa ca vasena pītobhāsā .
Kāḷāti asmakaupalakādimaṇiratanānaṃ vasena kaṇhobhāsā .
Mañjiṭṭhāti jotirasagomuttakagomedakādimaṇiratanānaṃ vasena mañjiṭṭhobhāsā .
Lohitāti padumarāgalohitaṅkapavāḷaratanādīnaṃP0.112 vasena lohitobhāsā .
Keci pana nīlādipadāni ‘‘ rukkhā ’’ ti iminā ‘‘ nīlā rukkhā ’’ tiādinā yojetvā vadanti .
Rukkhāpi hi nīlādivaṇṇehi pupphehi sañchannattā nīlādiyogato nīlādivohāraṃ labhantīti tehi ‘‘ nīlā … pe … lohitā … pe … nayime aññesu kāyesu rukkhā santi sumedhaseti , yato tvaṃ uccāvacānaṃ vaṇṇānaṃ kiñjakkhaparivāritānaṃ mandāravānaṃ pupphānaṃ mālaṃ dhāresī ’’ ti yojanā kātabbā .
Tattha yathādiṭṭhe vaṇṇavisesayutte pupphe kittetvā tesaṃ asādhāraṇabhāvadassanena rukkhānaṃ āvenikabhāvadassanaṃ paṭhamanayo , rukkhānaṃ asādhāraṇabhāvadassanena pupphānaṃ āvenikabhāvadassanaṃ dutiyanayo .
Paṭhamanaye vaṇṇādayo sarūpena gahitā , dutiyanaye nissayamukhenāti ayametesaṃ viseso .
208. Kenāti kena puññakammena , kāyaṃ tāvatiṃsanti yojanā .
Pucchitācikkhāti pucchitā tvaṃ ācikkha kathehi .
Evaṃ bhagavatā pucchitā sā devatā imāhi gāthāhi byākāsi –
209.
‘‘ BhadditthikātiV0.90 maṃ aññaṃsu , kimilāyaṃ upāsikā ;
Saddhā sīlena sampannā , saṃvibhāgaratā sadā .
210.
‘‘ Acchādanañca bhattañca , senāsanaṃ padīpiyaṃ ;
Adāsiṃ ujubhūtesu , vippasannena cetasā .
211.
‘‘ CātuddasiṃM0.101 pañcadasiṃ , yā ca pakkhassa aṭṭhamī ;
Pāṭihāriyapakkhañca , aṭṭhaṅgasusamāgataṃ .
212.
‘‘ Uposathaṃ upavasissaṃ , sadā sīlesu saṃvutā ;
Saññamā saṃvibhāgā ca , vimānaṃ āvasāmahaṃ .
213.
‘‘ Pāṇātipātā viratā , musāvādā ca saññatā ;
Theyyā ca aticārā ca , majjapānā ca ārakā .
214.
‘‘ Pañcasikkhāpade ratā , ariyasaccāna kovidā ;
Upāsikā cakkhumato , appamādavihārinī ;
KatāvāsāP0.113 katakusalā tato cutā , sayaṃpabhā anuvicarāmi nandanaṃ .
215.
‘‘ Bhikkhū cāhaṃ paramahitānukampake , abhojayiṃ tapassiyugaṃ mahāmuniṃ ;
Katāvāsā katakusalā tato cutā , sayaṃpabhā anuvicarāmi nandanaṃ .
216.
‘‘ Aṭṭhaṅgikaṃ aparimitaṃ sukhāvahaṃ , uposathaṃ satatamupāvasiṃ ahaṃ ;
Katāvāsā katakusalā tato cutā , sayaṃpabhā anuvicarāmi nandanan ’’ ti .
209-214.
Tattha bhadditthikāti maṃ aññaṃsu , kimilāyaṃ upāsikāti ācārasampattiyā saccakiriyāya ubbattamānamahoghanivattanena akhaṇḍasīlāti sañjātanicchayā bhaddā sundarā ayaṃ itthī , tasmā ‘‘ bhadditthikā upāsikā ’’ ti ca maṃ kimilanagaravāsino jāniṃsu .
Saddhā sīlena sampannātiādi heṭṭhā vuttanayattā uttānatthameva .
ApicaV0.91 ‘‘ saddhā ’’ ti iminā saddhādhanaṃ ,‘‘ saṃvibhāgaratā , acchādanañca bhattañca , senāsanaṃ padīpiyaṃ .
Adāsiṃ ujubhūtesu , vippasannena cetasā ’’ ti iminā cāgadhanaṃM0.102 ,‘‘ sīlena sampannā , catuddasiṃ pañcadasiṃ … pe … pañcasikkhāpade ratā ’’ ti iminā sīladhanaṃ hiridhanaṃ ottappadhanañca ,‘‘ ariyasaccāna kovidā ’’ ti iminā sutadhanaṃ paññādhanañca dassitanti sā attano sattavidhaariyadhanapaṭilābhaṃ .
‘‘ Upāsikā cakkhumato … pe … anuvicarāmi nandanan ’’ ti iminā tassa diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañca ānisaṃsaṃ vibhāveti .
Tattha katāvāsāti nipphāditasucaritāvāsā .
Sucaritakammañhi tadatte āyatiñca sukhāvāsahetutāya ‘‘ sukhavihārassa āvāso ’’ ti vuccati .
Tenāha ‘‘ katakusalā ’’ ti .
215. Pubbe anāmasitakhettavisesaṃ attano dānamayaṃ puññaṃ vatvāP0.114 idāni tassa āyatanagatataṃ dassetuṃ ‘‘ bhikkhū cā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha bhikkhūti anavasesabhinnakilesatāya bhikkhū .
Paramahitānukampaketi paramaṃ ativiya diṭṭhadhammikādinā hitena anuggāhake .
Abhojayin ti paṇītena bhojanena bhojesiṃ .
Tapassiyugan ti uttamena tapasā sabbakilesamalaṃ tāpetvā samucchinditvā ṭhitattā tapassibhūtaṃ yugaṃ .
Mahāmunin ti tato eva mahāisibhūtaṃ , mahato vā attano visayassa mahanteneva ñāṇena munanato paricchindanato mahāmuniṃ .
Sabbametaṃ dve aggasāvake sandhāya vadati .
216. Aparimitaṃ sukhāvahan ti anunāsikalopaṃ akatvā vuttaṃ .
‘‘ Yāvañcidaṃ , bhikkhave , na sukaraṃ akkhānena pāpuṇituṃ yāva sukhā saggā ’’ ti ( ma . ni .3.255) vacanato bhagavatopi vacanapathātītaparimāṇarahitasukhanibbattakaṃ attano vā ānubhāvena aparimitasukhāvahaṃ sukhassa āvahanakaṃ .
Satatan ti sabbakālaṃ .
Taṃ taṃ uposatharakkhaṇadivasaṃ ahāpetvā , taṃ taṃ vā uposatharakkhaṇadivasaṃ akhaṇḍaṃ katvā paripuṇṇaṃ katvā satataṃ vā sabbakālaṃ sukhāvahanti yojanā .
Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva .
Atha bhagavā mātudevaputtappamukhānaṃ dasasahassilokadhātuvāsīnaṃ devabrahmasaṅghānaṃ tayo māse abhidhammapiṭakaṃ desetvā manussalokaṃ āgantvā bhadditthivimānaṃ bhikkhūnaṃ desesi .
Sā desanā sampattaparisāya sātthikā ahosīti .
Bhadditthivimānavaṇṇanā niṭṭhitā .