Issues
Select Version
Vimānavatthu-aṭṭhakathā
Vimānavatthu-aṭṭhakathā

6. Daddallavimānavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

6. Daddallavimānavaṇṇanā

DaddallamānāP0.149 vaṇṇenāti daddallavimānaṃ .
Tassa kā uppatti ?
Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane .
Tena ca samayena nālakagāmake āyasmato revatattherassa upaṭṭhākassa aññatarassa kuṭumbikassa dve dhītaro ahesuṃ , ekā bhaddā nāma , itarā subhaddā nāma .
Tāsu bhaddā patikulaṃ gatā saddhā pasannā buddhisampannā vañjhā ca ahosi .
Sā sāmikaṃ āha ‘‘ mama kaniṭṭhā subhaddā nāma atthi , taṃ ānehi , sacassā putto bhaveyya , so mamapi putto siyā , ayañca kulavaṃso na nasseyyā ’’ ti .
So ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā tathā akāsi .
Atha bhaddā subhaddaṃ ovadi ‘‘ subhadde , dānasaṃvibhāgaratā dhammacariyāya appamattā hohi , evaṃ te diṭṭhadhammiko samparāyiko ca attho hatthagato eva hotī ’’ ti .
Sā tassā ovāde ṭhatvāV0.123 vuttanayena paṭipajjamānā ekadivasaṃ āyasmantaṃ revatattheraṃ attaṭṭhamaṃ nimantesi .
Thero subhaddāya puññūpacayaṃ ākaṅkhanto saṅghuddesavasena satta bhikkhū gahetvā tassā gehaṃ agamāsi .
Sā pasannacittā āyasmantaṃ revatattheraṃ te ca bhikkhū paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi , thero anumodanaṃ katvā pakkāmi .
Sā aparabhāge kālaṃ katvā nimmānaratīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajji .
Bhaddā pana puggalesu dānāni datvā sakkassa devānamindassa paricārikā hutvā nibbatti .
Atha subhaddā attano sampattiṃ paccavekkhitvā ‘‘ kena nu kho ahaṃ puññena idhūpapannā ’’ ti āvajjentī ‘‘ bhaddāya ovāde ṭhatvā saṅghagatāya dakkhiṇāyaM0.136 imaṃ sampattiṃ sampattā , bhaddā nu kho kahaṃ nibbattā ’’ ti olokentī taṃ sakkassa paricārikābhāvena nibbattaṃ disvā anukampamānā tassā vimānaṃ pāvisi .
Atha naṃ bhaddā –
619.
‘‘ DaddallamānāP0.150 vaṇṇena , yasasā ca yasassinī ;
Sabbe deve tāvatiṃse , vaṇṇena atirocasi .
620.
‘‘ Dassanaṃ nābhijānāmi , idaṃ paṭhamadassanaṃ ;
Kasmā kāyā nu āgamma , nāmena bhāsase maman ’’ ti .
–
Dvīhi gāthāhi pucchi .
Sāpi tassā –
621.
‘‘ Ahaṃ bhadde subhaddāsiṃ , pubbe mānusake bhave ;
Sahabhariyā ca te āsiṃ , bhaginī ca kaniṭṭhikā .
622.
‘‘ Sā ahaṃ kāyassa bhedā , vippamuttā tato cutā ;
Nimmānaratīnaṃ devānaṃ , upapannā sahabyatan ’’ ti .
– dvīhi gāthāhi byākāsi ;
619-20.
Tattha vaṇṇenāti vaṇṇādisampattiyā .
Dassanaṃ nābhijānāmīti ito pubbe tava dassanaṃ nābhijānāmi , tvaṃ mayā na diṭṭhapubbāti attho .
Tenāha ‘‘ idaṃ paṭhamadassanan ’’ ti .
Kasmā kāyā nu āgamma , nāmena bhāsase maman ti kataradevanikāyato āgantvā ‘‘ bhadde ’’ ti nāmena maṃ ālapasi .
621. AhaṃV0.124 bhaddeti ettha bhaddeti ālapanaṃ .
Subhaddāsin ti ahaṃ subhaddā nāma tava bhaginī kaniṭṭhikā āsiṃ ahosiṃ , tattha pubbe mānusake bhave sahabhariyā samānabhariyā te tayā ekasseva bhariyā , tava patino eva bhariyā , āsinti attho .
Puna bhaddā –
623.
‘‘ Pahūtakatakalyāṇā , te deve yanti pāṇino ;
Yesaṃ tvaṃ kittayissasi , subhadde jātimattano .
624.
‘‘ Atha tvaṃ kena vaṇṇena , kena vā anusāsitā ;
Kīdiseneva dānena , subbatena yasassinī .
625.
‘‘ YasaṃM0.137P0.151 etādisaṃ pattā , visesaṃ vipulamajjhagā ;
Devate pucchitācikkha , kissa kammassidaṃ phalan ’’ ti .
–
Tīhi gāthāhi pucchi .
Puna subhaddā –
626.
‘‘ Aṭṭheva piṇḍapātāni , yaṃ dānaṃ adadaṃ pure ;
Dakkhiṇeyyassa saṅghassa , pasannā sehi pāṇibhi .
627.
‘‘ Tena metādiso vaṇṇo … pe …
Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī ’’ ti .
–
Byākāsi .
623. Tattha pahūtakatakalyāṇā te deve yantīti pahūtakatakalyāṇā mahāpuññā te nimmānaratino deve yanti uppajjanavasena gacchanti pāṇino sattā , yesaṃ nimmānaratīnaṃ devānaṃ antare tvaṃ attano jātiṃ kittayissasi kathesīti yojanā .
624. Kena vaṇṇenāti kena kāraṇena .
Kīdisenevāti evasaddo samuccayattho , kīdisena cāti attho , ayameva vā pāṭho .
Subbatenāti sundarena vatena , suvisuddhena sīlenāti attho .
626. AṭṭhevaV0.125 piṇḍapātānīti aṭṭhannaṃ bhikkhūnaṃ dinnapiṇḍapāte sandhāya vadati .
Adadan ti adāsiṃ .
Evaṃ subhaddāya kathite puna bhaddā –
629.
‘‘ Ahaṃ tayā bahutare bhikkhū , saññate brahmacārayo ;
Tappesiṃ annapānena , pasannā sehi pāṇibhi .
630.
‘‘ Tayā bahutaraṃ datvā , hīnakāyūpagā ahaṃ ;
Kathaṃ tvaṃ appataraṃ datvā , visesaṃ vipulamajjhagā ;
Devate pucchitācikkha , kissa kammassidaṃ phalan ’’ ti .
–
Pucchi .
TatthaP0.152 tayāti nissakke karaṇavacanaṃ .
Puna subhaddā –
631.
‘‘ ManobhāvanīyoM0.138 bhikkhu , sandiṭṭho me pure ahu ;
Tāhaṃ bhattena nimantesiṃ , revataṃ attanaṭṭhamaṃ .
632.
‘‘ So me atthapurekkhāro , anukampāya revato ;
Saṅghe dehīti maṃvoca , tassāhaṃ vacanaṃ kariṃ .
633.
‘‘ Sā dakkhiṇā saṅghagatā , appameyye patiṭṭhitā ;
Puggalesu tayā dinnaṃ , na taṃ tava mahapphalan ’’ ti .
–
Attanā katakammaṃ kathesi .
631. Tattha manobhāvanīyoti manavaḍḍhanako uḷāraguṇatāya sambhāvanīyo .
Sandiṭṭhoti nimantanavasena bodhito kathito .
Tenāha ‘‘ tāhaṃ bhattena nimantesiṃ , revataṃ attanaṭṭhaman ’’ ti , taṃ manobhāvanīyaṃ ayyaṃ revataṃ attanaṭṭhamaṃ bhattena ahaṃ nimantesiṃ .
632-3.
So me atthapurekkhāroti so ayyo revato dānassa mahapphalabhāvakaraṇena mamaV0.126 atthapurekkhāro hitesī .
Saṅghe dehīti maṃvocāti ‘‘ yadi tvaṃ subhadde aṭṭhannaṃ bhikkhūnaṃ dātukāmā , yasmā puggalagatāya dakkhiṇāya saṅghagatā eva dakkhiṇā mahapphalatarā , tasmā saṅghe dehi , saṅghaṃ uddissa dānaṃ dehī ’’ ti maṃ abhāsi .
Tan ti taṃ dānaṃ .
Evaṃ subhaddāya vutte bhaddā tamatthaṃ sampaṭicchantī uttari ca tathā paṭipajjitukāmā –
634.
‘‘ Idānevāhaṃ jānāmi , saṅghe dinnaṃ mahapphalaṃ ;
Sāhaṃ gantvā manussattaṃ , vadaññū vītamaccharā ;
Saṅghe dānāni dassāmi , appamattā punappunan ’’ ti .
–
Gāthamāha .
Subhaddā pana attano devalokameva gatā .
AthaP0.153 sakko devānamindo sabbe deve tāvatiṃse attano sarīrobhāsena abhibhuyya virocamānaṃ subhaddaṃ devadhītaraṃ disvā tañca tāsaṃ kathāsallāpaṃ sutvā tāvadeva ca subhaddāya antarahitāya taṃ ‘‘ ayaṃ nāmā ’’ ti ajānanto –
635.
‘‘ KāM0.139 esā devatā bhadde , tayā mantayate saha ;
Sabbe deve tāvatiṃse , vaṇṇena atirocatī ’’ ti .
–
Bhaddaṃ pucchi .
Sāpissa –
636.
‘‘ Manussabhūtā devinda , pubbe mānusake bhave ;
Sahabhariyā ca me āsi , bhaginī ca kaniṭṭhikā ,
Saṅghe dānāni datvāna , katapuññā virocatī ’’ ti .
–
Kathesi .
Atha sakko tassā saṅghagatāya dakkhiṇāya mahapphalabhāvaṃ dassento dhammaṃ kathesi .
Tena vuttaṃ –
637.
‘‘ Dhammena pubbe bhaginī , tayā bhadde virocati ;
Yaṃ saṅghamhi appameyye , patiṭṭhāpesi dakkhiṇaṃ .
638.
‘‘ PucchitoV0.127 hi mayā buddho , gijjhakūṭamhi pabbate ;
Vipākaṃ saṃvibhāgassa , yattha dinnaṃ mahapphalaṃ .
639.
‘‘ Yajamānānaṃ manussānaṃ , puññapekkhāna pāṇinaṃ ;
Karotaṃ opadhikaṃ puññaṃ , yattha dinnaṃ mahapphalaṃ .
640.
‘‘ Taṃ me buddho viyākāsi , jānaṃ kammaphalaṃ sakaṃ ;
Vipākaṃ saṃvibhāgassa , yattha dinnaṃ mahapphalaṃ .
641.
‘‘ Cattāro ca paṭipannā , cattāro ca phale ṭhitā ;
Esa saṅgho ujubhūto , paññāsīlasamāhito .
642.
‘‘ Yajamānānaṃ manussānaṃ , puññapekkhāna pāṇinaṃ ;
Karotaṃ opadhikaṃ puññaṃ , saṅghe dinnaṃ mahapphalaṃ .
643.
‘‘ EsoP0.154 hi saṅgho vipulo mahaggato , esappameyyo udadhīva sāgaro ;
Ete hi seṭṭhā naravīrasāvakā , pabhaṅkarā dhammamudīrayanti .
644.
‘‘ TesaṃM0.140 sudinnaṃ suhutaṃ suyiṭṭhaṃ , ye saṅghamuddissa dadanti dānaṃ ;
Sā dakkhiṇā saṅghagatā patiṭṭhitā , mahapphalā lokavidūna vaṇṇitā .
645.
‘‘ Etādisaṃ yaññamanussarantā , ye vedajātā vicaranti loke ;
Vineyya maccheramalaṃ samūlaṃ , aninditā saggamupenti ṭhānan ’’ ti .
637. Tattha dhammenāti kāraṇena ñāyena vā .
Tayāti nissakke karaṇavacanaṃ .
Idāni taṃ ‘‘ dhammenā ’’ ti vuttakāraṇaṃ dassetuṃ yaṃ saṅghamhi appameyye , patiṭṭhāpesi dakkhiṇan ’’ ti vuttaṃ .
Appameyyeti guṇānubhāvassa attani katānaṃ kārānaṃ phalavisesassa ca vasena paminituṃ asakkuṇeyye .
638-9.
Ayañca attho bhagavato sammukhā ca suto , sammukhā ca paṭiggahitoti dassentoV0.128 ‘‘ pucchito ’’ tiādimāha .
Tattha yajamānānan ti dadantānaṃ .
Puññapekkhāna pāṇinan ti anunāsikalopaṃ katvā niddeso , puññaphalaṃ ākaṅkhantānaṃ sattānaṃ .
Opadhikan ti upadhi nāma khandhā , upadhissa karaṇasīlaṃ , upadhipayojananti vā opadhikaṃ , attabhāvajanakaṃ paṭisandhipavattivipākadāyakaṃ .
640. Jānaṃ kammaphalaṃ sakan ti sattānaṃ sakaṃ sakaṃ yathāsakaṃ puññaṃ puññaphalañca hatthatale āmalakaṃ viya jānanto .
Sakanti vā yakārassa kakāraṃ katvā vuttaṃ , sayaṃ attanāti attho .
641. Paṭipannāti paṭipajjamānā , maggaṭṭhāti attho .
UjubhūtotiP0.155 ujupaṭipattiyā ujubhāvaṃ patto dakkhiṇeyyo jāto .
Paññāsīlasamāhitoti paññāya sīlena ca samāhito , diṭṭhisīlasampanno ariyāya diṭṭhiyā ariyena sīlena ca samannāgato .
Tenāpissa paramatthasaṅghabhāvameva vibhāveti .
Diṭṭhisīlasāmaññena saṅghaṭitattā hi saṅghoM0.141 .
Atha vā samāhitaṃ samādhi , paññā sīlaṃ samāhitañca assa atthīti paññāsīlasamāhito .
Tenassa sīlādidhammakkhandhattayasampannatāya aggadakkhiṇeyyabhāvaṃ vibhāveti .
643. Vipulo mahaggatoti guṇehi mahattaṃ gatoti mahaggato , tato eva attani katānaṃ kārānaṃ phalavepullahetutāya vipulo .
Udadhīva sāgaroti yathā udakaṃ ettha dhīyatīti ‘‘ udadhī ’’ ti laddhanāmo sāgaro ,‘‘ ettakāni udakāḷhakānī ’’ tiādinā udakato appameyyo , evamesa guṇatoti attho .
Ete hīti hi -saddo avadhāraṇe nipāto , ete eva seṭṭhāti attho .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Yāvatā , bhikkhave , saṅghā vā gaṇā vā , tathāgatasāvakasaṅgho tesaṃ aggamakkhāyatī ’’ ti ( itivu .90; a . ni .4.34;5.32).
Naravīrasāvakāti naresu vīriyasampannassa narassa sāvakā .
Pabhaṅkarāti lokassa ñāṇālokakarā .
Dhammamudīrayantīti dhammaṃ uddisanti .
Kathaṃ ?
Dhammasāminā hi dhammapajjoto ariyasaṅghe ṭhapito .
644. Ye saṅghamuddissa dadanti dānan ti ye sattā ariyasaṅghaṃ uddissa sammutisaṅghe antamasoV0.129 gotrabhupuggalesupi dānaṃ dadanti , taṃ dānaṃ saṃvibhāgavasena dinnampi sudinnaṃ , āhunapāhunavasena hutampi suhutaṃ , mahāyāgavasena yiṭṭhampi suyiṭṭha meva hoti .
Kasmā ?
Yasmā sā dakkhiṇā saṅghagatā patiṭṭhitā mahapphalā lokavidūna vaṇṇitāti , lokavidūhi sammāsambuddhehi ‘‘ na tvevāhaṃ , ānanda , kenaci pariyāyena saṅghagatāya dakkhiṇāyaP0.156 pāṭipuggalikaṃ dakkhiṇaṃ mahapphalataraṃ vadāmi ( ma . ni .3.380).
Puññaṃ ākaṅkhamānānaṃ , saṅgho ve yajataṃ mukhaṃ ( ma . ni .2.400; su . ni .574; mahāva .300).
Anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā ’’ ti ( ma . ni .1.74; saṃ . ni .5.997) ca ādinā mahapphalatā vaṇṇitā pasatthā thomitāti attho .
645. Īdisaṃ yaññamanussarantāti etādisaṃ saṅghaṃ uddissa attanā kataṃ dānaṃ anussarantā .
Vedajātāti jātasomanassā .
Vineyya maccheramalaṃM0.142 samūlan ti maccherameva cittassa malinabhāvakaraṇato maccheramalaṃ , atha vā maccherañca aññaṃ issālobhadosādimalañcāti maccheramalaṃ .
Tañca avijjāvicikicchāvipallāsādīhi saha mūlehīti samūlaṃ vineyya vinayitvā vikkhambhetvā aninditvā saggamupenti ṭhānanti yojanā .
Sesaṃ vuttanayameva .
Imaṃ pana sabbaṃ pavattiṃ sakko devānamindo ‘‘ daddallamānā vaṇṇenā ’’ tiādinā āyasmato mahāmoggallānassa ācikkhi , āyasmā mahāmoggallāno bhagavato ārocesi , bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi .
Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosi .
Daddallavimānavaṇṇanā niṭṭhitā .