11. Paṭhamapatibbatāvimānavaṇṇanā
Koñcā mayūrā diviyā ca haṃsāti patibbatāvimānaṃ .
Tassa kā uppatti ?
Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .
Tattha aññatarā itthī patibbatā ahosi bhattu anukūlavattinī khamā padakkhiṇaggāhinī , na kuddhāpi paṭippharati , apharusavācā saccavādinī saddhā pasannā yathāvibhavaṃ dānāni ca adāsi .
Sā kenacideva rogena phuṭṭhā kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti .
Athāyasmā mahāmoggallāno purimanayeneva devacārikaṃ caranto taṃ devadhītaraṃ mahatiṃ sampattiṃ anubhavantiṃ disvā tassā samīpamupagato .
Sā accharāsahassaparivutā saṭṭhisakaṭabhārālaṅkārapaṭimaṇḍitattabhāvā therassa pādesu sirasā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Theropi tāya katapuññakammaṃ pucchanto –
93.
‘‘ Koñcā mayūrā diviyā ca haṃsā , vaggussarā kokilā sampatanti ;
Pupphābhikiṇṇaṃ rammamidaṃ vimānaṃ , anekacittaṃ naranārisevitaṃ .
94.
‘‘ Tatthacchasi
V0.44 devi mahānubhāve , iddhī vikubbanti anekarūpā ;Imā
P0.57 ca te accharāyo samantato , naccanti gāyanti pamodayanti ca . 95.
‘‘ Deviddhipattāsi
M0.50 mahānubhāve ,Manussabhūtā kimakāsi puññaṃ ;
Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā ,
Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī ’’ ti .
– āha ;
96.
‘‘ Sā devatā attamanā , moggallānena pucchitā ;
Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi , yassa kammassidaṃ phalaṃ ’’.
97.
‘‘ Ahaṃ manussesu manussabhūtā , patibbatānaññamanā ahosiṃ ;
Mātāva puttaṃ anurakkhamānā , kuddhāpihaṃ nappharusaṃ avocaṃ .
98.
‘‘ Sacce ṭhitā mosavajjaṃ pahāya , dāne ratā saṅgahitattabhāvā ;
Annañca pānañca pasannacittā , sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ .
99.
‘‘ Tena metādiso vaṇṇo , tena me idha mijjhati ;
Uppajjanti ca me bhogā , ye keci manaso piyā .
100.
‘‘ Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva , manussabhūtā yamakāsi puññaṃ ;
Tenamhi evaṃ jalitānubhāvā , vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī ’’ ti .
–
Sā devatā vissajjesi .
93. Tattha koñcāti koñcasakuṇā , ye ‘‘ sārasā ’’ tipi vuccanti .
Mayūrāti morā .
Diviyāti dibbānubhāvā .
Idañhi padaṃ ‘‘ diviyā koñcā , diviyā mayūrā ’’ tiādinā catūhipi padehi yojetabbaṃ .
Haṃsāti suvaṇṇahaṃsādihaṃsā .
Vaggussarāti madhurassarā .
Kokilāti kāḷakokilā ceva sukkakokilā ca .
Sampatantīti devatāya abhiramaṇatthaṃ kīḷantā
M0.51 laḷantā samantato patanti vicaranti .Koñcādirūpena hi devatāya ratijananatthaṃ parivārabhūtā devatā kīḷantā
P0.58V0.45 laḷantā ‘‘ koñcā ’’ tiādinā vuttā .Pupphābhikiṇṇan ti ganthitāganthitehi nānāvidharatanakusumehi okiṇṇaṃ .
Ramman ti ramaṇīyaṃ , manoramanti attho .
Anekacittan ti anekehi uyyānakapparukkhapokkharaṇiādīhi vimānesu ca anekehi bhittivisesādīhi cittaṃ .
Naranārisevitan ti parivārabhūtehi devaputtehi devadhītāhi ca upasevitaṃ .
94. Iddhī vikubbanti anekarūpāti nānārūpānaṃ vidaṃsanena anekarūpā kammānubhāvasiddhā iddhī vikubbantī vikubbaniddhiyo valañjentī acchasīti yojanā .
97. Anaññamanāti patibbatā , patito aññasmiṃ mano etissāti aññamanā , na aññamanāti anaññamanā , mayhaṃ sāmikato aññasmiṃ purise pāpakaṃ cittaṃ na uppādesinti attho .
Mātāva puttaṃ anurakkhamānāti yathā mātā puttaṃ , evaṃ mayhaṃ sāmikaṃ , sabbepi vā satte hitesitāya ahitāpanayanakāmatāya ca anuddayamānā .
Kuddhāpihaṃ nappharusaṃ avocan ti parena kataṃ aphāsukaṃ paṭicca kuddhāpi samānā ahaṃ pharusavacanaṃ na kathesiṃ , aññadatthu piyavacanameva abhāsinti adhippāyo .
98. Sacce ṭhitāti sacce patiṭṭhitā .
Yasmā musāvādā veramaṇiyā sacce patiṭṭhitā nāma hoti , na kadāci saccavacanamattenāti
P0.59 āha – mosavajjaṃ pahāyāti musāvādaṃ pahāya .Dāne ratāti dāne abhiratā , yuttappayuttāti attho .
Saṅgahitattabhāvāti saṅgahavatthūhi attānaṃ viya sabhāveneva paresaṃ saṅgaṇhanasīlā annañca pānañca kammaphalasaddhāya pasannacittā sakkaccaṃ cittīkārena adāsiṃ , aññañca vatthādidānaṃ vipulaṃ uḷāraṃ adāsinti yojanā .
Sesaṃ vuttanayameva .
Patibbatāvimānavaṇṇanā niṭṭhitā .