2. Ucchudāyikāvimānavaṇṇanā
Obhāsayitvā
M0.113 pathaviṃ sadevakan ti ucchudāyikāvimānaṃ .Tassa kā uppatti ?
Bhagavā rājagahe viharatītiādi sabbaṃ anantaravimāne vuttasadisaṃ .
Ayaṃ pana viseso – idha ucchu dinnā , sassuyā ca pīṭhakena pahaṭā , taṅkhaṇaññeva matā tāvatiṃsesu uppannā , tassaṃyeva rattiyaṃ therassa upaṭṭhānaṃ āgatā , kevalakappaṃ gijjhakūṭaṃ cando viya sūriyo viya ca obhāsentī theraṃ vanditvā pañjalikā namassamānā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Atha naṃ thero –
296.
‘‘ Obhāsayitvā pathaviṃ sadevakaṃ , atirocasi candimasūriyā viya ;
Siriyā ca vaṇṇena yasena tejasā , brahmāva deve tidase sahindake .
297.
‘‘ Pucchāmi taṃ uppalamāladhārinī , āveḷinī kañcanasannibhattace ;
Alaṅkate uttamavatthadhārinī , kā tvaṃ subhe devate vandase mamaṃ .
298.
‘‘ Kiṃ
V0.103 tvaṃ pure kammamakāsi attanā , manussabhūtā purimāya jātiyā ;Dānaṃ suciṇṇaṃ atha sīlasaṃyamaṃ , kenūpapannā sugatiṃ yasassinī ;
Devate pucchitācikkha , kissa kammassidaṃ phalan ’’ ti .
–
Imāhi gāthāhi pucchi .
296-7.
Tattha
P0.125 obhāsayitvā pathaviṃ sadevakan ti candimasūriyarasmisammissehi sinerupassaviniggatehi pabhāvisarehi vijjotayamānatāya devena ākāsena sahāti sadevakaṃ upagatabhūmibhāgabhūtaṃ imaṃ pathaviṃ vijjotetvā , ekobhāsaṃ ekapajjotaṃ katvāti attho .Obhāsayitvā pathaviṃ candimasūriyā viyāti yojanā .
Atirocasīti atikkamitvā rocasi .
Taṃ pana atirocanaṃ kena kiṃ viya kena vāti āha
M0.114 ‘‘ siriyā ’’ tiādi .Tattha siriyāti sobhaggādisobhāvisesena .
Tejasāti attano ānubhāvena .
Āveḷinīti ratanamayapupphāveḷavatī .
Evaṃ therena pucchitā devatā imāhi gāthāhi vissajjesi –
299.
‘‘ Idāni bhante imameva gāmaṃ , piṇḍāya amhākaṃ gharaṃ upāgami ;
Tato te ucchussa adāsi khaṇḍikaṃ , pasannacittā atulāya pītiyā .
300.
‘‘ Sassu ca pacchā anuyuñjate mamaṃ , kahaṃ nu ucchuṃ vadhuke avākiri ;
Na chaḍḍitaṃ no pana khāditaṃ mayā , santassa bhikkhussa sayaṃ adāsahaṃ .
301.
‘‘ Tuyhaṃ nvidaṃ issariyaṃ atho mama , itissā sassu paribhāsate mamaṃ ;
Pīṭhaṃ gahetvā pahāraṃ adāsi me , tato cutā kālakatāmhi devatā .
302.
‘‘ Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā , sukhañca kammaṃ anubhomi attanā ;
Devehi saddhiṃ paricārayāmahaṃ , modāmahaṃ kāmaguṇehi pañcahi .
303.
‘‘ Tadeva
P0.126 kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā , sukhañca kammaṃ anubhomi attanā ;Devindaguttā tidasehi rakkhitā , samappitā kāmaguṇehi pañcahi .
304.
‘‘ Etādisaṃ
V0.104 puññaphalaṃ anappakaṃ , mahāvipākā mama ucchudakkhiṇā ;Devehi saddhiṃ paricārayāmahaṃ , modāmahaṃ kāmaguṇehi pañcahi .
305.
‘‘ Etādisaṃ
M0.115 puññaphalaṃ anappakaṃ , mahājutikā mama ucchudakkhiṇā ;Devindaguttā tidasehi rakkhitā , sahassanettoriva nandane vane .
306.
‘‘ Tuvañca bhante anukampakaṃ viduṃ , upecca vandiṃ kusalañca pucchisaṃ ;
Tato te ucchussa adāsi khaṇḍikaṃ , pasannacittā atulāya pītiyā ’’ ti .
299. Tattha idānīti anantarātītadivasattā āha , adhunāti attho .
Imameva gāman ti imasmiṃyeva gāme , rājagahaṃ sandhāya vadati .
Vuttañhi ‘‘ gāmopi nigamopi nagarampi ‘ gāmo ’ icceva vuccatī ’’ ti .
Bhummatthe cetaṃ upayogavacanaṃ .
Upāgamīti upagato ahosi .
Atulāyāti anupamāya , appamāṇāya vā .
300. Avākirīti apanesi chaḍḍesi , vināsesi vā .
Santassāti sādhurūpassa santakilesassa parissamamappattassa vā .
301. Tuyhaṃ nūti nu -saddo anattamanatāsūcane nipāto , so ‘‘ mamā ’’ ti etthāpi ānetvā yojetabbo ‘‘ mama nū ’’ ti .
Idaṃ issariyan ti gehe ādhipaccaṃ sandhāyāha .
Tato cutāti tato manussalokato cutā .
Yasmā ṭhitaṭṭhānato apagatāpi ‘‘ cutā ’’ ti vuccati , tasmā cutiṃ visesetuṃ ‘‘ kālakatā ’’ ti vuttaṃ .
Kālakatāpi ca na yattha katthaci nibbattā , apica kho devattaṃ upagatāti dassentī āha ‘‘ amhi devatā ’’ ti .
302. Tadeva
P0.127 kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayāti tadeva ucchukhaṇḍadānamattaṃ kusalaṃ kammaṃ kataṃ mayā , aññaṃ na jānāmīti attho .Sukhañca kamman ti sukhañca kammaphalaṃ .
Kammaphalañhi idha ‘‘ kamman ’’ ti vuttaṃ uttarapadalopena , kāraṇopacārena vā ‘‘ kusalānaṃ , bhikkhave , dhammānaṃ samādānahetu
M0.116 evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhati ( dī . ni .3.80).Anubhomi sakaṃ puññan ’’ ti ( vi . va .133) ca ādīsu viya .
Kammanti vā karaṇatthe upayogavacanaṃ , kammenāti attho .
Kamme vā bhavaṃ kammaṃ yathā kammanti .
Atha vā kāmetabbatāya kammaṃ .
Tañhi sukharajanīyabhāvato kāmūpasaṃhitaṃ kāmetabbanti kamanīyaṃ .
Attanāti attanā eva , sayaṃvasitāya
V0.105 seribhāvena sayamevāti attho .Paricārayāmahaṃ attānan ti purimagāthāya ‘‘ attanā ’’ ti vuttaṃ padaṃ vibhattivipariṇāmena ‘‘ attānan ’’ ti yojetabbaṃ .
303-5.
Devindaguttāti devindena sakkena guttā , devindo viya vā guttā mahāparivāratāya .
Samappitāti suṭṭhu appitā samannāgatā .
Mahāvipākāti vipulaphalā .
Mahājutikāti mahātejā , mahānubhāvāti attho .
306. Tuvan ti taṃ .
Anukampakan ti kāruṇikaṃ .
Vidun ti sappaññaṃ , sāvakapāramiyā matthakaṃ pattanti attho .
Upeccāti upagantvā .
Vandin ti pañcapatiṭṭhitena abhivādayiṃ .
Kusalañca ārogya pucchisaṃ apucchiṃ , atulāya pītiyā idañca kusalaṃ anussarāmīti adhippāyo .
Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva .
Ucchudāyikāvimānavaṇṇanā niṭṭhitā .