17. Kesakārīvimānavaṇṇanā

Idaṃ vimānaṃ ruciraṃ pabhassaran ti kesakārīvimānaṃ .

Tassa kā uppatti ?

Bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye .

Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya bārāṇasiṃ piṇḍāya pavisiṃsu .

Te aññatarassa brāhmaṇassa gehadvārasamīpena gacchanti .

Tasmiñca gehe brāhmaṇassa dhītā kesakārī nāma gehadvārasamīpe mātu sīsato ūkā gaṇhantī te bhikkhū gacchante disvā mātaraṃ āha ‘‘ amma , ime pabbajitā paṭhamena yobbanena samannāgatā abhirūpā dassanīyā pāsādikā sukhumālā kenaci pārijuññena anabhibhūtā maññe , kasmā nu kho ime imasmiṃyeva vaye pabbajantī ’’ tiV0.69 ?

Taṃ mātā āha ‘‘ atthi , amma , sakyaputto sakyakulā pabbajitoP0.87 buddho loke uppanno , so dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ , parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti , tassa ime dhammaṃ sutvā pabbajantī ’’ ti .

Tena ca samayena āgataphalo viññātasāsano aññataro upāsako tāya vīthiyā gacchanto taṃ kathaṃ sutvā tāsaṃ santikaṃ upasaṅkami .

Atha naṃ brāhmaṇī āha ‘‘ etarahi kho upāsaka bahū kulaputtā mahantaṃ bhogakkhandhaṃ mahantaṃ ñātiparivaṭṭaṃ pahāya sakyasamaye pabbajanti , te kiṃ nu kho atthavasaṃ sampassantā pabbajantī ’’ ti ?

Taṃ sutvā upāsako ‘‘ kāmesu ādīnavaṃ , nekkhamme ca ānisaṃsaṃ sampassantā ’’ ti vatvā attano ñāṇabalānurūpaṃM0.79 tamatthaṃ vitthārato kathesi , tiṇṇañca ratanānaṃ guṇe pakāsesi , pañcannaṃ sīlānaṃ diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañca guṇānisaṃsaṃ pavedesi .

Atha brāhmaṇadhītā taṃ ‘‘ kiṃ amhehipi saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāya tayā vutte guṇānisaṃse adhigantuṃ sakkā ’’ ti pucchi .

So ‘‘ sabbasādhāraṇā ime dhammā bhagavatā bhāsitā , kasmā na sakkā ’’ ti vatvā tassā saraṇāni ca sīlāni ca adāsi .

Sā gahitasaraṇā samādinnasīlā ca hutvā puna āha ‘‘ kiṃ ito uttari aññampi karaṇīyaṃ atthī ’’ ti .

So tassā viññubhāvaṃ sallakkhento ‘‘ upanissayasampannā bhavissatī ’’ ti ñatvā sarīrasabhāvaṃ vibhāvento dvattiṃsākārakammaṭṭhānaṃ kathetvā kāye virāgaṃ uppādetvā upari aniccatādipaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya saṃvejetvā vipassanāmaggaṃ ācikkhitvā gato .

Sā tena vuttanayaṃ sabbaṃ manasi katvā paṭikūlamanasikāre samāhitacittā vipassanaṃ paṭṭhapetvā upanissayasampattiyā na cirassevaP0.88 sotāpattiphale patiṭṭhahi .

Athāparena samayena kālaṃ katvā sakkassa devarañño paricārikā hutvā nibbatti , satasahassañcassā accharāparivāro ahosi .

Taṃ sakko devarājā disvā acchariyabbhutacittajāto pamuditahadayo –

150.

‘‘ Idaṃ vimānaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ , veḷuriyathambhaṃ satataṃ sunimmitaṃ ;

Suvaṇṇarukkhehi samantamotthataṃ , ṭhānaṃ mamaṃ kammavipākasambhavaṃ .

151.

‘‘ Tatrūpapannā purimaccharā imā , sataṃ sahassāni sakena kammunā ;

Tuvaṃsi ajjhupagatā yasassinī , obhāsayaṃ tiṭṭhasi pubbadevatā .

152.

‘‘ SasīV0.70 adhiggayha yathā virocati , nakkhattarājāriva tārakāgaṇaṃ ;

Tatheva tvaṃ accharāsaṅgaṇaṃ imaṃ , daddallamānā yasasā virocasi .

153.

‘‘ KutoM0.80 nu āgamma anomadassane , upapannā tvaṃ bhavanaṃ mamaṃ idaṃ ;

Brahmaṃva devā tidasā sahindakā , sabbe na tappāmase dassanena tan ’’ ti .

–

Catūhi gāthāhi tāya katakammaṃ pucchi .

150. Tattha idaṃ vimānan ti yasmiṃ vimāne sā devatā uppannā , taṃ attano vimānaṃ sandhāyāha .

Satatan ti sabbakālaṃ ruciraṃ pabhassaranti yojanā .

Satatan ti vā sammātataṃ , ativiya vitthiṇṇanti attho .

Samantamotthatan tiP0.89 samantato avatthataṃ chāditaṃ .

Ṭhānan ti vimānameva sandhāya vadati .

Tañhi tiṭṭhanti ettha katapuññāti ṭhānanti vuccati .

Kammavipākasambhavan ti kammavipākabhāvena sambhūtaṃ , kammavipākena vā saha sambhūtaṃ .

Maman ti idaṃ mama ṭhānaṃ mama kammavipākasambhavanti dvīhipi padehi yojetabbaṃ .

151. Tatrūpapannāti gāthāya ayaṃ saṅkhepattho – tatra tasmiṃ yathāvutte vimāne upapannāti nibbattā pageva uppannattā pubbadevatā imā purimā accharāyo parimāṇato sataṃ sahassāni .

Tuvaṃsīti tvaṃ asi sakena kammunā ajjhupagatā upapannā .

Yasassinīti parivārasampannā , teneva sakena kammunā kammānubhāvena obhāsayantī virocamānā tiṭṭhasīti .

152. Idāni tameva obhāsanaṃ upamāya vibhāvento ‘‘ sasī ’’ ti gāthamāha .

Tassattho – yathā sasalañchanayogena ‘‘ sasī ’’ ti , nakkhattehi adhikaguṇatāya ‘‘ nakkhattarājā ’’ ti ca laddhanāmo cando sabbaṃ tārakāgaṇaṃ adhiggayha abhibhavitvā virocati virājati , tatheva tvaṃ imaṃ accharānaṃ devakaññānaṃ gaṇaṃ samūhaṃ attano yasasā daddallamānā ativiya vijjotamānā virocasīti .

Ettha ca ‘‘ imā ’’ ti ‘‘ iman ’’ ti ca nipātamattaṃ .

Keci pana ‘‘ nakkhattarājāriva tārāgaṇaṃ tatheva tvan ’’ ti paṭhanti .

153. IdāniP0.90 tassā devatāya purimabhavaṃ tattha katapuññañca pucchanto ‘‘ kuto nu āgammā ’’ ti gāthamāha .

Tattha kuto nu āgammāti kutoM0.81 nu bhavato kuto nu puññakammato kāraṇabhūtato idaṃ mama bhavanaṃ āgamma bhadde anomadassane sabbaṅgasobhane tvaṃ upapannā uppattigahaṇavasenaV0.71 upagatā .

‘‘ Anomadassane ’’ ti vuttamevatthaṃ upamāya pakāsento ‘‘ brahmaṃva devā tidasā sahindakā , sabbe na tappāmase dassanena tan ’’ ti āha .

Tattha yathā brahmānaṃ sahampatiṃ sanaṅkumāraṃ vā upagataṃ saha indenāti sahindakā tāvatiṃsā devā passantā dassanena na tappanti , evaṃ tava dassanena mayaṃ sabbe devā na tappāmaseti attho .

Evaṃ pana sakkena devānamindena pucchitā sā devatā tamatthaṃ pakāsentī –

154.

‘‘ Yametaṃ sakka anupucchase mamaṃ , kuto cutā tvaṃ idha āgatāti ;

Bārāṇasī nāma puratthi kāsinaṃ , tattha ahosiṃ pure kesakārikā .

155.

‘‘ Buddhe ca dhamme ca pasannamānasā , saṅghe ca ekantagatā asaṃsayā ;

Akhaṇḍasikkhāpadā āgatapphalā , sambodhidhamme niyatā anāmayā ’’ ti .

–

Gāthadvayamāha .

154-5.

Tattha yametan ti yaṃ etaṃ pañhanti attho .

Anupucchaseti anukūlabhāvena pucchasi .

Maman ti maṃ .

Puratthīti puraṃ atthi .

Kāsinan ti kāsiraṭṭhassa .

Kesakārikāti purimattabhāve attano nāmaṃ vadati .

BuddheP0.91 ca dhamme cātiādinā attano puññaṃ vibhāveti .

Puna sakko tassā taṃ puññasampattiñca dibbasampattiñca anumodamāno –

156.

‘‘ TantyābhinandāmaseM0.82 svāgatañca te ,

Dhammena ca tvaṃ yasasā virocasi ;

Buddhe ca dhamme ca pasannamānase ,

Saṅghe ca ekantagate asaṃsaye ;

Akhaṇḍasikkhāpade āgatapphale ,

Sambodhidhamme niyate anāmaye ’’ ti .

– āha ;

156. Tattha tantyābhinandāmaseti taṃ te duvidhampi sampattiṃ abhinandāma anumodāma .

SvāgatañcaV0.72 teti tuyhañca idhāgamanaṃ svāgataṃ , amhākaṃ pītisomanassasaṃvaddhanameva .

Sesaṃ vuttanayamevāti .

Taṃ pana pavattiṃ sakko devarājā āyasmato mahāmoggallānattherassa kathesi , thero bhagavato nivedesi .

Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi .

Sā desanā sadevakassa lokassa sātthikā jātāti .

Kesakārīvimānavaṇṇanā niṭṭhitā .

Iti paramatthadīpaniyā khuddaka-aṭṭhakathāya vimānavatthusmiṃ

Sattarasavatthupaṭimaṇḍitassa paṭhamassa pīṭhavaggassa

Atthavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Vimānavatthu-aṭṭhakathā

Vimānavatthu-aṭṭhakathā