8. Mallikāvimānavaṇṇanā
Pītavatthe
M0.150 pītadhajeti mallikāvimānaṃ .Tassa kā uppatti ?
Dhammacakkappavattanamādiṃ katvā yāva subhaddaparibbājakavinayanā katabuddhakicce kusinārāyaṃ upavattane mallarājūnaṃ sālavane yamakasālānamantare visākhapuṇṇamāyaṃ paccūsavelāyaṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbute
V0.136 bhagavati lokanāthe devamanussehi tassa sarīrapūjāya kayiramānāya tadā kusinārāyaṃ vasamānā bandhulamallassa bhariyā mallarājaputtī mallikā nāma upāsikā saddhā pasannā visākhāya mahāupāsikāya pasādhanasadisaṃ attano mahālatāpasādhanaṃ gandhodakena dhovitvā dukūlacumbaṭakena majjitvā aññañca bahuṃ gandhamālādiṃ gahetvā bhagavato sarīraṃ pūjesi .Ayamettha saṅkhepo , vitthārato pana mallikāvatthu dhammapadavaṇṇanāyaṃ āgatameva .
Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti , tena pūjānubhāvena assā aññehi asādhāraṇā uḷārā dibbasampatti ahosi .
Vatthālaṅkāravimānāni sattaratanasamujjalāni visesato siṅgīsuvaṇṇobhāsāni ativiya pabhassarāni sabbā disā āsiñcamānāva suvaṇṇarasadhārāpiñjarā karonti .
Athāyasmā nārado devacārikaṃ caranto taṃ disvā upagañchi .
Sā taṃ disvā vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi .
So taṃ –
658.
‘‘ Pītavatthe pītadhaje , pītālaṅkārabhūsite ;
Pītantarāhi vaggūhi , apiḷandhāva sobhasi .
659.
‘‘ Kā kambukāyūradhare , kañcanāveḷabhūsite ;
Hemajālakasañchanne , nānāratanamālinī .
660.
‘‘ Sovaṇṇamayā
P0.166 lohitaṅgamayā ca , muttāmayā veḷuriyamayā ca ;Masāragallā sahalohitaṅgā , pārevatakkhīhi maṇīhi cittatā .
661.
‘‘ Koci
M0.151 koci ettha mayūrasussaro , haṃsassarañño karavīkasussaro ;Tesaṃ saro suyyati vaggurūpo , pañcaṅgikaṃ tūriyamivappavāditaṃ .
662.
‘‘ Ratho ca te subho vaggu , nānāratanacittito ;
Nānāvaṇṇāhi dhātūhi , suvibhattova sobhati .
663.
‘‘ Tasmiṃ rathe kañcanabimbavaṇṇe , yā tvaṃ ṭhitā bhāsasimaṃ padesaṃ ;
Devate pucchitācikkha , kissa kammassidaṃ phalan ’’ ti .
– pucchi ;
658. Tattha
V0.137 pītavattheti parisuddhacāmīkarapabhassaratāya pītobhāsanivāsane .Pītadhajeti vimānadvāre rathe ca samussitahemamayavipulaketubhāvato pītobhāsadhaje .
Pītālaṅkārabhūsiteti pītobhāsehi ābharaṇehi alaṅkate .
Satipi alaṅkārānaṃ nānāvidharaṃsijālasamujjalavividharatanavicittabhāve tādisasucaritavisesanibbattatāya pana suparisuddhacāmīkaramarīcijālavijjotitattā visesato pītanibhāsāni tassā ābharaṇāni ahesuṃ .
Pītantarāhīti pītavaṇṇehi uttariyehi .
‘‘ Santaruttaraparamaṃ tena bhikkhunā tato cīvaraṃ sāditabban ’’ tiādīsu ( pārā .523-524) nivāsane antarasaddo āgato , idha pana ‘‘ antarasāṭakā ’’ tiādīsu viya uttariye daṭṭhabbo .
Antarā uttariyaṃ uttarāsaṅgo upasaṃbyānanti pariyāyasaddā ete .
Vaggūhīti sobhanehi saṇhamaṭṭhehi .
Apiḷandhāva sobhasīti tvaṃ imehi alaṅkārehi
P0.167 analaṅkatāpi attano rūpasampattiyāva sobhasi .Te pana alaṅkārā tava sarīraṃ patvā sobhanti , tasmā analaṅkatāpi tvaṃ alaṅkatasadisīti adhippāyo .
659. Kā kambukāyūradhareti kā tvaṃ kataradevanikāyapariyāpannā suvaṇṇamayaparihārakadhare , suvaṇṇamayakeyūradhare vā .
Kambuparihārakanti ca hatthālaṅkāraviseso vuccati , kāyūranti bhujālaṅkāraviseso .
Atha vā kambūti suvaṇṇaṃ , tasmā kambukāyūradhare suvaṇṇamayabāhābharaṇadhareti
M0.152 attho .Kañcanāveḷabhūsiteti kañcanamayāveḷapiḷandhanabhūsite .
Hemajālakasañchanneti ratanaparisibbitena hemamayena jālakena chāditasarīre .
Nānāratanamālinīti nakkhattamālāya viya kāḷapakkharattiyaṃ sīse paṭimukkāhi vividhāhi ratanāvalīhi nānāratanamālinī kā tvanti pucchati .
660. Sovaṇṇamayātiādi yāhi ratanamālāhi sā devatā nānāratanamālinīti vuttā , tāsaṃ dassanaṃ .
Tattha sovaṇṇamayāti siṅgīsuvaṇṇamayā mālā .
Lohitaṅgamayāti padumarāgādirattamaṇimayā .
Masāragallāti masāragallamaṇimayā .
Sahalohitaṅgāti lohitaṅgamaṇimayāhi saddhiṃ kabaramaṇimayā ceva lohitaṅgasaṅkhātarattamaṇimayā cāti attho .
Pārevatakkhīhi maṇīhi cittatāti pārevatakkhisadisehi maṇīhi yathāvuttamaṇīhi ca saṅkhatacittabhāvā imā tava kesahatthe ratanamālāti adhippāyo .
661. Koci kocīti ekacco ekacco .
Etthāti etesu mālādāmesu .
Mayūrasussaroti mayūro viya sundaranādo .
Haṃsassaraññoti haṃsassaro añño , haṃsasadisassaro aparo .
Karavīkasussaroti karavīko viya sobhanassaro .
Tesaṃ mālādāmānaṃ yathā mayūrassaro , haṃsassaro
V0.138 , karavīkassaro , evaṃ vaggurūpo madhurākāro saro suyyati .Kimiva
P0.168 ?Pañcaṅgikaṃ tūriyamivappavāditaṃ .
Yathā kusalena vādite pañcaṅgike tūriye , evaṃ tesaṃ saro suyyati , vaggurūpoti attho .
Bhummatthe hi idaṃ upayogavacanaṃ .
662. Nānāvaṇṇāhi dhātūhīti anekarūpāhi akkhacakkaīsādiavayavadhātūhi .
Suvibhattova sobhatīti avayavānaṃ aññamaññaṃ yuttappamāṇatāya vibhattivibhāgasampattiyā ca suvibhattova hutvā virājati .
Atha vā suvibhattovāti kevalaṃ kammanibbattopi susikkhitena sippācariyena vibhattova viracito viya sobhatīti attho .
663. Kañcanabimbavaṇṇeti sātisayaṃ pītobhāsatāya kañcanabimbakasadise tasmiṃ rathe .
Kañcanabimbavaṇṇeti vā tassā devatāya ālapanaṃ
M0.153 , gandhodakena dhovitvā jātihiṅgulakarasena majjitvā dukūlacumbaṭakena majjitakañcanapaṭimāsadiseti attho .Bhāsasimaṃ padesan ti imaṃ sakalampi bhūmipadesaṃ bhāsayasi vijjotayasi .
Evaṃ therena pucchitā sāpi devatā imāhi gāthāhi byākāsi –
664.
‘‘ Sovaṇṇajālaṃ maṇisoṇṇacittitaṃ , muttācitaṃ hemajālena channaṃ ;
Parinibbute gotame appameyye , pasannacittā ahamābhiropayiṃ .
665.
‘‘ Tāhaṃ kammaṃ karitvāna , kusalaṃ buddhavaṇṇitaṃ ;
Apetasokā sukhitā , sampamodāmanāmayā ’’ ti .
664. Tattha sovaṇṇajālan ti sarīrappamāṇena kataṃ suvaṇṇamayaṃ jālaṃ .
Maṇisoṇṇacittitan ti sīsādiṭṭhānesu sīsūpagagīvūpagādiābharaṇavasena nānāvidhehi
P0.169 maṇīhi ca suvaṇṇena ca cittitaṃ .Muttācitan ti antarantarā ābaddhāhi muttāvalīhi ācitaṃ .
Hemajālena channan ti hemamayena pabhājālena channaṃ .
Tañhi nānāvidhehi maṇīhi ceva suvaṇṇena ca cittitaṃ muttāvalīhi ācitampi suparisuddhassa rattasuvaṇṇasseva yebhuyyatāya divākarakiraṇasamphassato ativiya pabhassarena hemamayena pabhājālena sañchāditaṃ ekobhāsaṃ hutvā kañcanādāsaṃ viya tiṭṭhati .
Parinibbuteti anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbute .
Gotameti bhagavantaṃ gottena niddisati .
Appameyyeti guṇānubhāvato paminituṃ asakkuṇeyye .
Pasannacittāti kammaphalavisayāya
V0.139 buddhārammaṇāya ca saddhāya pasannamānasā .Abhiropayin ti pūjāvasena sarīre ropesiṃ paṭimuñciṃ .
665. Tāhan ti taṃ ahaṃ .
Kusalan ti kucchitasalanādiatthena kusalaṃ .
Buddhavaṇṇitan ti ‘‘ yāvatā , bhikkhave , sattā apadā vā dvipadā vā ’’ tiādinā ( saṃ . ni .5.139; a . ni .4.34) sammāsambuddhena pasatthaṃ .
Apetasokāti sokahetūnaṃ bhogabyasanādīnaṃ abhāvena apagatasokā .
Tena cittadukkhābhāvamāha .
Sukhitāti
M0.154 sañjātasukhā sukhappattā .Etena sarīradukkhābhāvaṃ vadati .
Cittadukkhābhāvena cassā pamodāpatti , sarīradukkhābhāvena arogatā .
Tenāha ‘‘ sampamodāmanāmayā ’’ ti .
Sesaṃ vuttanayameva .
Ayañca attho tadā attanā devatāya ca kathitaniyāmeneva saṅgītikāle āyasmatā nāradena dhammasaṅgāhakānaṃ ārocito , te ca taṃ tatheva saṅgahaṃ āropayiṃsūti .
Mallikāvimānavaṇṇanā niṭṭhitā .