Cūḷavagga-aṭṭhakathā
1. Kammakkhandhakaṃ
Tajjanīyakammakathā
1. Cūḷavaggassa
P6.1155M0.1V0.1 paṭhame kammakkhandhake tāva paṇḍukalohitakāti paṇḍuko ceva lohitako cāti chabbaggiyesu dve janā ;tesaṃ nissitakāpi paṇḍukalohitakātveva paññāyanti .
Balavābalavaṃ paṭimantethāti suṭṭhubalavaṃ paṭivadatha .
Alamatthatarāti samatthatarā .
Tajjanīyakammakathā niṭṭhitā .
Adhammakammadvādasakakathā
4. Asammukhā
V0.2 katan tiādīsu saṅghadhammavinayapuggalasammukhānaṃ vinā kataṃ , cuditakaṃ appaṭipucchitvā kataṃ , tasseva appaṭiññāya kataṃ .Adesanāgāminiyāti pārājikāpattiyā vā saṅghādisesāpattiyā vā .
Ettha purimakesu tīsu tikesu nava padā adhammenakataṃ vaggenakatanti imehi saddhiṃ ekekaṃ gahetvā nava tikā vuttā .
Evaṃ sabbepi dvādasa tikā honti .
Paṭipakkhavasena sukkapakkhesupi eteyeva dvādasa tikā vuttā .
6. Ananulomikehi
M0.2 gihisaṃsaggehīti pabbajitānaṃ ananucchavikehi sahasokitādīhi gihisaṃsaggehi .Tiṇṇaṃ
P6.1156 , bhikkhave , bhikkhūnan tiādi ekekenāpi aṅgena tajjanīyakammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti dassanatthaṃ vuttaṃ .Tajjanīyassa hi visesena bhaṇḍanakārakattaṃ aṅgaṃ , niyassassa abhiṇhāpattikattaṃ , pabbājanīyassa kuladūsakattaṃ vuttaṃ .
Imesu pana tīsu aṅgesu yena kenaci sabbānipi kātuṃ vaṭṭati .
Yadi evaṃ yaṃ campeyyakkhandhake vuttaṃ –
‘‘ tajjanīyakammārahassa niyassakammaṃ karoti … pe … upasampadārahaṃ abbheti ;
evaṃ kho upāli adhammakammaṃ hoti avinayakammaṃ , evañca pana saṅgho sātisāro hotī ’’ ti idaṃ virujjhatīti .
Idañca na virujjhati .
Kasmā ?
Vacanatthanānattato ,‘‘ tajjanīyakammārahassā ’’ ti imassa hi vacanassa kammasanniṭṭhānaṃ attho .
‘‘ Tiṇṇaṃ , bhikkhave ’’ tiādivacanassa aṅgasambhavo , tasmā yadā saṅghena sannipatitvā ‘‘ idaṃ nāma imassa bhikkhuno kammaṃ karomā ’’ ti sanniṭṭhānaṃ kataṃ hoti , tadā kammāraho nāma hoti .
Tassa iminā lakkhaṇena tajjanīyādikammārahassa niyassakammādikaraṇaṃ
P6.1157 adhammakammañceva avinayakammañcāti veditabbaṃ .Yassa pana bhaṇḍanakārakādīsu aṅgesu aññataraṃ aṅgaṃ atthi , tassa ākaṅkhamāno saṅgho yathānuññātesu aṅgesu ca kammesu ca yena kenaci aṅgena yaṃkiñci kammaṃ vavatthapetvā taṃ bhikkhuṃ kammārahaṃ katvā kammaṃ kareyya .
Ayamettha vinicchayo .
Evaṃ pubbenāparaṃ sameti .
Tattha kiñcāpi tajjanīyakamme bhaṇḍanakārakavasena kammavācā vuttā , atha kho bālassa abyattassa āpattibahulassa tajjanīyakammaṃ karontena bālaabyattavaseneva kammavācā kātabbā
V0.3 .Evañhi bhūtena vatthunā kataṃ kammaṃ hoti , na ca aññassa kammassa vatthunā .
Kasmā ?
Yasmā idampi anuññātanti .
Esa nayo sabbattha .
Aṭṭhārasa sammāvattanavatthūni pārivāsikakkhandhake vaṇṇayissāma .
Adhammakammadvādasakakathā niṭṭhitā .
Nappaṭippassambhetabbaaṭṭhārasakādikathā
8. Lomaṃ
M0.3 pātentīti pannalomā honti ;bhikkhū anuvattantīti attho .
Netthāraṃ vattantīti nittharantānaṃ etanti netthāraṃ ;
yena sakkā nissāraṇā nittharituṃ , taṃ aṭṭhārasavidhaṃ sammāvattanaṃ vattantīti attho .
Kittakaṃ kālaṃ vattaṃ pūretabbanti ?
Dasa vā pañca vā divasāni .
Imasmiñhi kammakkhandhake ettakena vattaṃ pūritameva hoti .
Nappaṭippassambhetabbaaṭṭhārasakādikathā niṭṭhitā .
Niyassakammakathā
11. Seyyasakavatthusmiṃ – apissu bhikkhū pakatāti apissu bhikkhū niccaṃ byāvaṭā honti .
Sesaṃ tajjanīye vuttasadisameva .
Niyassakammakathā niṭṭhitā .
Pabbājanīyakammakathā
21. Assajipunabbasukavatthu saṅghādisesavaṇṇanāyaṃ vuttaṃ .
27. Kāyikena davenātiādīsu panettha kāyiko davo nāma kāyakīḷā vuccati .
Sesapadadvayepi eseva nayo .
Kāyiko anācāro nāma kāyadvāre paññattasikkhāpadavītikkamo vuccati
V0.4 .Sesadvayepi eseva nayo .
Kāyikaṃ upaghātikaṃ nāma kāyadvāre paññattasikkhāpadassa asikkhanabhāvena upahananaṃ vuccati ;
nāsanaṃ vināsananti attho .
Sesadvayepi
P6.1158 eseva nayo .Kāyiko micchājīvo nāma paṭikkhittavejjakammādivasena telapacanaariṭṭhapacanādīni .
Vācasiko micchājīvo nāma gihīnaṃ sāsanasampaṭicchanārocanādīni .
Kāyikavācasiko nāma tadubhayaṃ .
Sesaṃ tajjanīye vuttanayameva .
Pabbājanīyakammakathā niṭṭhitā .
Paṭisāraṇīyakammakathā
33. Sudhammavatthusmiṃ pana – anapaloketvāti na āpucchitvā .
Etadavocāti kiṃ te gahapati therānaṃ paṭiyattanti sabbaṃ vivarāpetvā disvā etaṃ avoca .
Ekā ca kho idha natthi yadidaṃ tilasaṃguḷikāti yā ayaṃ tilasakkhalikā nāma vuccati , sā natthīti attho .
Tassa kira gahapatino
M0.4 vaṃse ādimhi eko pūviyo ahosi .Tena naṃ thero jātiyā khuṃsetukāmo evamāha .
Yadeva kiñcīti evaṃ bahuṃ buddhavacanaṃ ratanaṃ pahāya kiñcideva tilasaṃguḷikāvacanaṃ bhāsitaṃ .
Kukkuṭapotakaudāharaṇena idaṃ dasseti ‘‘ yathā so neva kākavassitaṃ na kukkuṭavassitaṃ akāsi , evaṃ tayāpi neva bhikkhuvacanaṃ na gihivacanaṃ vuttan ’’ ti .
Paṭisāraṇīyakammakathā niṭṭhitā .
Adhammakammādidvādasakakathā
37. Asammukhā katan tiādayo tikā vuttappakārā eva .
39. Aṅgasamannāgamo purimehi asadiso .
Tattha yathā lābhaṃ na labhanti ;
evaṃ parisakkanto parakkamanto alābhāya parisakkati nāma .
Esa nayo anatthādīsu .
Tattha anatthoti atthabhaṅgo .
Anāvāsoti tasmiṃ ṭhāne avasanaṃ .
Gihīnaṃ buddhassa avaṇṇan ti gihīnaṃ santike buddhassa avaṇṇaṃ bhāsati .
Dhammikaṃ paṭissavaṃ na saccāpetīti yathā sacco hoti , evaṃ
V0.5 na karoti ;vassāvāsaṃ paṭissuṇitvā na gacchati , aññaṃ vā evarūpaṃ karoti .
Pañcannaṃ bhikkhavetiādi ekaṅgenapi kammārahabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ .
Sesamettha uttānatthañceva , tajjanīye ca vuttanayameva .
Adhammakammādidvādasakakathā niṭṭhitā .
Āpattiyā adassane ukkhepanīyakammakathā
46. Channavatthusmiṃ
P6.1159 – āvāsaparamparañca bhikkhave saṃsathāti sabbāvāsesu ārocetha . 50. Bhaṇḍanakārakotiādīsu bhaṇḍanādipaccayā āpannaṃ āpattiṃ ropetvā tassā adassaneyeva kammaṃ kātabbaṃ .
Tikā vuttappakārā eva .
51. Sammāvattanāyaṃ panettha tecattālīsa vattāni .
Tattha na anuddhaṃsetabboti na codetabbo .
Na bhikkhu bhikkhūhīti añño bhikkhu aññehi bhikkhūhi na bhinditabbo .
Na gihiddhajoti odātavatthāni acchinnadasapupphadasāni ca na dhāretabbāni .
Na titthiyaddhajoti kusacīrādīni na dhāretabbāni .
Na āsādetabboti na apasādetabbo .
Anto vā bahi vāti vihārassa anto vā bahi vā .
Na titthiyādipadattayaṃ uttānameva
M0.5 .Sesaṃ sabbaṃ pārivāsikakkhandhake vaṇṇayissāma .
Sesaṃ tajjanīye vuttanayameva .
Āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyakammaṃ iminā sadisameva .
65. Ariṭṭhavatthu khuddakavaṇṇanāyaṃ vuttaṃ .
‘‘ Bhaṇḍanakārako ’’ tiādīsu yaṃ diṭṭhiṃ nissāya bhaṇḍanādīni karoti , tassā appaṭinissaggeyeva kammaṃ kātabbaṃ .
Sesaṃ tajjanīye vuttanayameva .
Sammāvattanāyampi hi idha tecattālīsaṃyeva vattānīti .
Āpattiyā adassane ukkhepanīyakammakathā niṭṭhitā .
Kammakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā .