13. Tatiye nissāraṇīyā dhātuyoti nissaraṇadhātuyova .

Mettā hi kho me cetovimuttīti ettha paccanīkadhammehi vimuttattā tikacatukkajjhānikā mettāva mettācetovimutti nāmaV3.98 . Bhāvitāti vaḍḍhitā . Bahulīkatāti punappunaṃ katā . Yānīkatāti yuttayānasadisā katā . VatthukatātiP3.347 patiṭṭhā katā . Anuṭṭhitāti adhiṭṭhitā . Paricitāti samantato citā ācitā upacitā . Susamāraddhāti suppaguṇakaraṇena suṭṭhu samāraddhā .

Pariyādāya tiṭṭhatīti pariyādiyitvā gahetvā tiṭṭhati .

Mā hevantissa vacanīyoti yasmā abhūtabyākaraṇaṃ byākaroti , tasmā ‘‘ mā evaṃ bhaṇī ’’ ti vattabbo .

Yadidaṃ mettācetovimuttīti yā ayaṃ mettācetovimutti , idaṃ nissaraṇaṃ byāpādassa , byāpādato nissaṭāti attho . Yo pana mettāya tikacatukkajjhānato vuṭṭhito saṅkhāre sammasitvā tatiyamaggaṃ patvā ‘‘ punaM3.96 byāpādo natthī ’’ ti tatiyaphalena nibbānaṃ passati , tassa cittaṃ accantanissaraṇaṃ byāpādassa . Etenupāyena sabbattha attho veditabbo .

Animittācetovimuttīti balavavipassanā . Dīghabhāṇakā pana arahattaphalasamāpattīti vadanti . Sā hi rāganimittādīnañceva rūpanimittādīnañca niccanimittādīnañca abhāvā animittāti vuttā .

Nimittānusārīti vuttappabhedaṃ nimittaṃ anusaraṇasabhāvaṃ .

Asmīti asmimāno . Ayamahamasmīti pañcasu khandhesu ayaṃ nāma ahaṃ asmīti . Ettāvatā arahattaṃ byākataṃ hoti .

Vicikicchākathaṃkathāsallan ti vicikicchābhūtaṃ kathaṃkathāsallaṃ .

Mā hevantissa vacanīyoti sace te paṭhamamaggavajjhā vicikicchā uppajjati , arahattabyākaraṇaṃ micchā hoti , tasmā ‘‘ mā abhūtaṃ gaṇhī ’’ ti vāretabbo .

AsmītiP3.348 mānasamugghātoti arahattamaggo . Arahattamaggaphalavasena hi nibbāne diṭṭhe puna asmimāno natthīti arahattamaggo ‘‘ asmīti mānasamugghāto ’’ ti vutto . Iti imasmiṃ sutte abhūtabyākaraṇaṃ nāma kathitaṃ .