4. Āsavasuttavaṇṇanā
58. Catutthe saṃvarā pahātabbāti saṃvarena pahātabbā .
Sesesupi eseva nayo .
Idhāti imasmiṃ sāsane .
Paṭisaṅkhāti paṭisañjānitvā , paccavekkhitvāti attho .
Yonisoti upāyena pathena .
Ettha ca asaṃvare ādīnavapaṭisaṅkhā yoniso paṭisaṅkhāti veditabbā .
Sā cāyaṃ ‘‘ varaṃ , bhikkhave , tattāya ayosalākāya ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya cakkhundriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ , na tveva cakkhuviññeyyesu rūpesu anubyañjanaso nimittaggāho ’’ tiādinā ādittapariyāyena ( saṃ . ni .4.235) veditabbā .
Cakkhundriyasaṃvarasaṃvuto
P3.395 viharatīti ettha cakkhumeva indriyaṃ cakkhundriyaṃ , saṃvaraṇato saṃvaro , pidahanato thakanatoti vuttaṃ hoti .
Satiyā etaṃ adhivacanaṃ .
Cakkhundriye saṃvaro cakkhundriyasaṃvaro .
Javane uppajjamānopi hesa tasmiṃ dvāre kilesānaṃ uppattivāraṇato cakkhundriyasaṃvaroti vuccati .
Saṃvutoti tena saṃvarena upeto .
Tathā hi ‘‘ pātimokkhasaṃvarasaṃvuto ’’ ti imassa vibhaṅge ‘‘ iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti … pe … samannāgato ’’ ti vuttaṃ .
Atha vā saṃvarīti saṃvuto , thakesi pidahīti vuttaṃ hoti .
Cakkhundriyasaṃvarasaṃvutoti cakkhundriyasaṃvarasaṅkhātaṃ satikavāṭaṃ cakkhudvāre gharadvāre kavāṭaṃ viya saṃvari thakesi pidahīti vuttaṃ hoti .
Ayamevettha attho sundarataro .
Tathā hi ‘‘ cakkhundriyasaṃvaraṃ asaṃvutassa viharato , saṃvutassa viharato ’’ ti etesu padesu ayamevattho dissatīti .Yaṃ hissātiādimhi yaṃ cakkhundriyasaṃvaraṃ assa bhikkhuno asaṃvutassa athaketvā apidahitvā viharantassāti attho .
Yekārassa vā esa yanti ādeso , ye assāti attho .
Āsavā vighātapariḷāhāti cattāro āsavā ca aññe ca vighātakarā kilesapariḷāhā vipākapariḷāhā vā .
Cakkhudvārasmiñhi iṭṭhārammaṇaṃ āpāthagataṃ kāmassādavasena assādayato abhinandato kāmāsavo uppajjati ,‘‘ īdisaṃ aññasmimpi sugatibhave labhissāmī ’’ ti bhavapatthanāya assādayato bhavāsavo
M3.128 uppajjati , sattoti vā sattassāti vā gaṇhato diṭṭhāsavo uppajjati , sabbeheva sahajātaṃ aññāṇaṃ avijjāsavoti cattāro āsavā uppajjantiV3.130 .
Etehi sampayuttā apare kilesā vighātapariḷāhā āyatiṃ vā tesaṃ vipākā tehipi asaṃvutasseva viharato uppajjeyyunti vuccanti .
EvaṃsaP3.396 teti evaṃ assa te , etenupāyena na honti , no aññathāti vuttaṃ hoti .Paṭisaṅkhā yoniso sotindriyasaṃvarasaṃvutotiādīsupi eseva nayo .
Ime vuccanti āsavā saṃvarā pahātabbāti imesu chasu dvāresu cattāro cattāro katvā catuvīsati āsavā saṃvarena pahātabbāti vuccanti .
Paṭisaṅkhā yoniso cīvaran tiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ sabbaṃ visuddhimagge ( visuddhi .1.18) sīlakathāya vuttameva .
Yaṃ hissāti yañhi cīvaraṃ piṇḍapātādīsu vā aññataraṃ assa .
Appaṭisevatoti evaṃ yoniso appaṭisevantassa .
Imasmiṃ vāre aladdhaṃ cīvarādiṃ patthayato laddhaṃ vā assādayato kāmāsavassa uppatti veditabbā , īdisaṃ aññasmimpi sugatibhave labhissāmīti bhavapatthanāya assādayato bhavāsavassa , ahaṃ labhāmi na labhāmīti vā mayhaṃ vā idanti attasaññaṃ adhiṭṭhahato diṭṭhāsavassa , sabbeheva pana sahajāto avijjāsavoti evaṃ catunnaṃ āsavānaṃ uppatti vighātapariḷāhāva navavedanuppādanatopi veditabbā .
Ime vuccanti , bhikkhave , āsavā paṭisevanā pahātabbāti ime ekamekasmiṃ paccaye cattāro cattāro katvā soḷasa āsavā iminā ñāṇasaṃvarasaṅkhātena paccavekkhaṇapaṭisevanena pahātabbāti vuccanti .
Paṭisaṅkhā yoniso khamo hoti sītassāti upāyena pathena paccavekkhitvā khantā hoti sītassa , sītaṃ khamati sahati , na avīrapuriso viya appamattakenapi sītena calati kampati kammaṭṭhānaṃ vijahati .
Uṇhā dīsupi
P3.397 eseva nayo .
Ettha ca vacanameva vacanapathoti veditabbo .
Dukkhānan tiādīsu dukkhamanaṭṭhena dukkhā , bahalaṭṭhena tibbā , pharusaṭṭhena kharā , tikhiṇaṭṭhena kaṭukā , assādavirahato asātā , manaṃ avaḍḍhanato amanāpā , pāṇaharaṇasamatthatāya pāṇaharāti veditabbā .Yaṃ hissāti sītādīsu yaṃkiñci ekadhammampi assa .
Anadhivāsatoti anadhivāsentassa akkhamantassa
M3.129 .
Āsavuppatti panettha evaṃ veditabbā – sītena phuṭṭhassa uṇhaṃ patthayato kāmāsavo uppajjati , evaṃ sabbattha .
‘‘ Natthi sugatibhave sītaṃ vā uṇhaṃ vā ’’ ti bhavaṃ patthentassa bhavāsavo , mayhaṃ sītaṃ uṇhanti gāho diṭṭhāsavo , sabbeheva sampayutto avijjāsavoti .Ime vuccantīti ime sītādīsu ekamekassa vasena cattāro cattāro
V3.131 katvā aneke āsavā imāya khantisaṃvarasaṅkhātāya adhivāsanāya pahātabbāti vuccantīti attho .Paṭisaṅkhā yoniso caṇḍaṃ hatthiṃ parivajjetīti ahaṃ samaṇoti na caṇḍassa hatthissa āsanne ṭhātabbaṃ .
Tatonidānañhi maraṇampi maraṇamattampi dukkhaṃ bhaveyyāti evaṃ upāyena pathena paccavekkhitvā caṇḍaṃ hatthiṃ parivajjeti paṭikkamati .
Esa nayo sabbattha .
Caṇḍan ti duṭṭhaṃ vāḷaṃ .
Khāṇun ti khadirakhāṇukādiṃ .
Kaṇṭakaṭṭhānan ti yattha kaṇṭakā vijjhanti , taṃ okāsaṃ .
Sobbhan ti
P3.398 sabbato chinnataṭaṃ .
Papātan ti ekato chinnataṭaṃ .
Candanikan ti ucchiṭṭhodakagabbhamalādīnaṃ chaḍḍanaṭṭhānaṃ .
Oḷigallan ti tesaṃyeva kaddamādīnaṃ sandanokāsaṃ .
Taṃ jaṇṇumattampi asucibharitaṃ hoti .
Dvepi cetāni ṭhānāni amanussussadaṭṭhānāni honti , tasmā vajjetabbāni .
Anāsaneti ettha ayuttaṃ āsanaṃ anāsanaṃ , taṃ atthato aniyatavatthubhūtaṃ rahopaṭicchannāsananti veditabbaṃ .
Agocareti etthapi ayutto gocaro agocaro .
So vesiyādibhedato pañcavidho .
Pāpake mitteti lāmake dussīle mittapatirūpake amitte .
Pāpakesūti lāmakesu .
Okappeyyun ti saddaheyyuṃ adhimucceyyuṃ ‘‘ addhā ayamāyasmā akāsi vā karissati vā ’’ ti .Yaṃ hissāti hatthiādīsu yaṃkiñci ekampi assa .
Āsavuppatti panettha evaṃ veditabbā – hatthiādinidānena dukkhena phuṭṭhassa sukhaṃ patthayato kāmāsavo uppajjati ,‘‘ natthi sugatibhave īdisaṃ dukkhan ’’ ti bhavaṃ patthentassa bhavāsavo , maṃ hatthī maddati maṃ assoti gāho diṭṭhāsavo , sabbeheva sampayutto avijjāsavoti .
Ime vuccantīti ime hatthiādīsu ekekassa vasena cattāro cattāro katvā aneke āsavā iminā sīlasaṃvarasaṅkhātena parivajjanena pahātabbāti vuccanti .
Paṭisaṅkhā
P3.399 yoniso uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāsetīti ‘‘ itipāyaṃ vitakko akusalo , itipi sāvajjo , itipi dukkhavipāko , so ca khoM3.130 attabyābādhāya saṃvattatī ’’ tiādinā ( ma . ni .1.207-208) nayena yoniso kāmavitakke ādīnavaṃ paccavekkhitvā tasmiṃ tasmiṃ ārammaṇe uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti , cittaṃ āropetvā na vāseti , abbhantare vā na vāsetīti attho .
Anadhivāsento kiṃ karotīti ?
Pajahati .
Kiṃ kacavaraṃ viya piṭakenāti ?
Na hi , api ca kho naṃ vinodeti tudati vijjhati nīharati .
Kiṃ balibaddaṃ viya patodenāti ?
Na hi , atha kho naṃ byantīkaroti vigatantaṃ karoti , yathāssa antopi nāvasissatiV3.132 antamaso bhaṅgamattampi , tathā naṃ karoti .
Kathaṃ pana naṃ tathā karotīti ?
Anabhāvaṃ gameti anu anu abhāvaṃ gameti , vikkhambhanappahānena yathā suvikkhambhito hoti , tathā karoti .
Sesavitakkadvayepi eseva nayo .
Uppannuppanneti uppanne uppanne , uppannamatteyevāti vuttaṃ hoti .
Sakiṃ vā uppanne vinodetvā dutiye vāre ajjhupekkhitā na hoti , satakkhattumpi uppanne uppanne vinodetiyeva .
Pāpake akusale dhammeti teyeva kāmavitakkādayo , sabbepi vā nava mahāvitakke .
Tattha tayo vuttā , avasesā ‘‘ ñātivitakko , janapadavitakko , amarāvitakko , parānuddayatāpaṭisaṃyutto vitakko , lābhasakkārasilokappaṭisaṃyutto vitakko , anavaññattippaṭisaṃyutto vitakko ’’ ti ( mahāni .207) ime cha .Yaṃ hissāti etesu vitakkesu yaṃkiñci assa .
Kāmavitakko panettha kāmāsavo eva , tabbiseso bhavāsavo , taṃsampayutto diṭṭhāsavo , sabbavitakkesu avijjā avijjāsavoti evaṃ āsavuppatti veditabbā .
Ime
P3.400 vuccantīti ime kāmavitakkādivasena vuttappakārā āsavā iminā tasmiṃ tasmiṃ vitakke ādīnavapaccavekkhaṇasahitena vīriyasaṃvarasaṅkhātena vinodanena pahātabbāti vuccanti .Paṭisaṅkhā yoniso satisambojjhaṅgaṃ bhāvetīti abhāvanāya ādīnavaṃ bhāvanāya ca ānisaṃsaṃ upāyena pathena paccavekkhitvā satisambojjhaṅgaṃ bhāveti .
Eseva nayo sabbattha .
Bojjhaṅgānaṃ bhāvanā heṭṭhā vitthāritāva .
Yaṃ hissāti etesu bojjhaṅgesu yaṃkiñci assa .
Āsavuppattiyaṃ panettha imesaṃ ariyamaggasampayuttānaṃ bojjhaṅgānaṃ abhāvitattā ye uppajjeyyuṃ kāmāsavādayo āsavā , bhāvayato evaṃsa te
M3.131 na hontīti ayaṃ nayo veditabbo .Ime vuccantīti ime kāmāsavādayo āsavā imāya lokuttarāya bojjhaṅgabhāvanāya pahātabbāti vuccanti .
Imehi chahākārehi pahīnāsavaṃ bhikkhuṃ thomento yato kho , bhikkhavetiādimāha .
Tattha yatoti sāmivacane to-kāro , yassāti vuttaṃ hoti .
Porāṇā pana yamhi kāleti vaṇṇayanti .
Ye āsavā saṃvarā pahātabbā , te saṃvarā pahīnā hontīti ye āsavā saṃvarena pahātabbā , te saṃvareneva pahīnā honti , na appahīnesuyeva pahīnasaññī hotīti .