65-66. SattamassaV3.174 paṭhamaṃ uttānameva . Dutiye tayo saṃvaṭṭāti āposaṃvaṭṭo , tejosaṃvaṭṭo , vāyosaṃvaṭṭoti tayo saṃvaṭṭā . Tisso saṃvaṭṭasīmāti ābhassarā , subhakiṇhā , vehapphalāti tisso saṃvaṭṭasīmā . Yadā hi kappo tejena saṃvaṭṭati vinassati , tadā ābhassarato heṭṭhā agginā ḍayhati . Yadā āpena saṃvaṭṭati , tadā subhakiṇhato heṭṭhā udakena vilīyati . Yadā vāyunā saṃvaṭṭati , tadā vehapphalato heṭṭhā vāyunā viddhaṃsati . Vitthārato pana sadāpi ekaṃ buddhakkhettaṃ vinassati . Buddhakkhettaṃ nāma tividhaṃ hoti jātikkhettaṃ āṇākkhettaṃM3.188 visayakkhettanti . Tattha jātikkhettaṃ nāma dasasahassacakkavāḷapariyantaṃ hoti , yaṃ tathāgatassa paṭisandhigahaṇādīsu kampati . Āṇākkhettaṃ koṭisahassacakkavāḷapariyantaṃ , yattha ratanasuttaṃ ( khu . pā .6.1 ādayo ; su . ni .224 ādayo ) khandhaparittaṃ ( a . ni .4.67; cūḷava .251) dhajaggaparittaṃ ( saṃ . ni .1.249). Āṭānāṭiyaparittaṃ ( dī . ni .3.275 ādayo ), moraparittanti ( jā .1.2.17-18) imesaṃ parittānaṃ ānubhāvo vattati . Visayakkhettaṃ anantamaparimāṇaṃ , yaṃ ‘‘ yāvatā vā pana ākaṅkheyyā ’’ ti vuttaṃ . Evametesu tīsu buddhakkhettesu ekaṃ āṇākkhettaṃ vinassati . Tasmiṃ pana vinassante jātikkhettaṃ vinaṭṭhameva hoti . Vinassantañca ekatova vinassati , saṇṭhahantampi ekatova saṇṭhahati . Tīṇi saṃvaṭṭamūlānīti rāgadosamohasaṅkhātāni tīṇi saṃvaṭṭakāraṇāni . Rāgādīsu hi akusalamūlesu ussannesu loko vinassati . Tathā hi rāge ussannatare agginā vinassati , dose ussannatare udakena , mohe ussannatare vātena . Keci pana ‘‘ dose ussannatare agginā , rāge udakenā ’’ ti vadanti . Tīṇi kolāhalānīti kappakolāhalaṃ , buddhakolāhalaṃ , cakkavattikolāhalanti tīṇi kolāhalāni . Tattha ‘‘ vassasatasahassamatthake kappuṭṭhānaṃ nāma bhavissatī ’’ tiādinā devatāhi ugghositasaddo kappakolāhalaṃ nāma hoti . ‘‘ Ito vassasatasahassamatthake loko vinassissati , mettaṃ , mārisā , bhāvetha karuṇaṃ muditaṃ upekkhan ’’ ti manussapathe devatā ghosantiyo caranti . ‘‘ VassasahassamatthakeV3.175 buddho uppajjissatī ’’ ti buddhakolāhalaṃ nāma hoti . ‘‘ Ito vassasahassamatthake buddho uppajjitvā dhammānudhammappaṭipanno saṅgharatanena parivārito dhammaṃ desento vicarissatī ’’ ti devatā ugghosanti . ‘‘ Vassasatamatthake pana cakkavattī uppajjissatī ’’ ti cakkavattikolāhalaṃ nāma hoti . ‘‘ Ito vassasatamatthake sattaratanasampanno cātuddīpissaro sahassaparivāro vehāsaṅgamo cakkavattī rājā uppajjissatī ’’ ti devatā ugghosanti .

Aciraṭṭhena na dhuvāti udakabubbuḷādayo viya na ciraṭṭhāyitāya dhuvabhāvarahitā . Assāsarahitāti supinake pītapānīyaṃ viya anulittacandanaṃ viya ca assāsavirahitā .

UpakappanameghotiM3.189 kappavināsakameghaṃ sandhāya vadati . Yasmiñhi samaye kappo agginā nassati , āditova kappavināsakamahāmegho uṭṭhahitvā koṭisatasahassacakkavāḷe ekamahāvassaṃ vassati . Manussā tuṭṭhahaṭṭhā sabbabījāni nīharitvā vapanti . Sassesu pana gokhāyitakamattesu jātesu gadrabharavaṃ ravanto ekabindumpi na vassati , tadā pacchinnaṃ pacchinnameva vassaṃ hoti . Tenāha ‘‘ tadā nikkhantabījaṃ . . pe … ekabindumpi devo na vassatī ’’ ti . ‘‘ Vassasatasahassa accayena kappavuṭṭhānaṃ bhavissatī ’’ tiādinā devatāhi vuttavacanaṃ sutvā yebhuyyena manussā ca bhummadevatā ca saṃvegajātā aññamaññaṃ muducittā hutvā mettādīni puññānī katvā devaloke nibbattanti , avīcito paṭṭhāya tuccho hotīti .

Pañca bījajātānīti mūlabījaṃ khandhabījaṃ phaḷubījaṃ aggabījaṃ bījabījanti pañca bījāni jātāni . Tattha mūlabījan ti vacā , vacattaṃ , haliddaṃ , siṅgiveranti evamādi . Khandhabījan ti assattho , nigrodhoti evamādi . Phaḷubījan ti ucchu , veḷu , naḷoti evamādi . Aggabījan ti ajjukaṃ , phaṇijjakanti evamādi . Bījabījan ti vīhiādi pubbaṇṇañceva muggamāsādiaparaṇṇañca . Paccayantarasamavāye visadisuppattiyā visesakāraṇabhāvato ruhanasamatthe sāraphale niruḷho bīja-saddo tadatthasiddhiyā mūlādīsupi kesuci pavattatīti mūlādito nivattanatthaṃ ekena bīja-saddena visesetvā vuttaṃ ‘‘ bījabījan ’’ ti ‘‘ rūparūpaṃ ( visuddhi .2.449) dukkhadukkhan ’’ ti ( saṃ . ni .4.327) yathā .

Yathā phalapākapariyantā osadhirukkhā veḷukadaliādayo .

Yaṃ kadācītiādīsu yan ti nipātamattaṃ . Kadācīti kismiñci kāle . Karahacīti tassevaV3.176 vevacanaṃ . Dīghassa addhunoti dīghassa kālassa . Accayenāti atikkamena .

Sesamettha uttānameva .

Hiriottappasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Nagaropamasuttavaṇṇanā