1. Sārandadasuttavaṇṇanā
21. Tatiyassa paṭhame devāyatanabhāvena cittattā lokassa cittīkāraṭṭhānatāya ca cetiyaṃ ahosi .
Yāvakīvan ti ( dī . ni . ṭī .2.134) ekamevetaṃ padaṃ aniyamato parimāṇavācī .
Kālo cettha adhippetoti āha ‘‘ yattakaṃ kālan ’’ ti .
Abhiṇhaṃ sannipātāti niccasannipātā .
Taṃ pana niccasannipātataṃ dassetuṃ ‘‘ divasassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Sannipātabahulāti pacurasannipātā .
Vosānan ti saṅkocaṃ .
‘‘ Vuddhiyevā ’’ tiādinā vuttamatthaṃ byatirekamukhena dassetuṃ ‘‘ abhiṇhaṃ asannipatantā hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Ākulāti khubhitā na pasannā .
Bhijjitvāti vaggabandhato vibhajja visuṃ visuṃ hutvā .
Sannipātabheriyāti sannipātārocanabheriyā .
Addhabhuttā vāti sāmibhuttā vā .
Osīdamāneti hāyamāne .
Suṅkan ti
V3.149 bhaṇḍaṃ gahetvā gacchantehi pabbatakhaṇḍanādititthagāmadvārādīsu rājapurisānaṃ dātabbabhāgaṃ .
Balin ti nipphannasassādito chabhāgaṃ sattabhāgantiādinā laddhabbakaraṃ .
Daṇḍan ti dasavīsatikahāpaṇādikaṃ aparādhānurūpaṃ gahetabbadhanadaṇḍaṃ .
Vajjidhamman ti vajjirājadhammaṃ .Idāni apaññattapaññāpanādīsu tappaṭikkhepe ca ādīnavānisaṃse ca vitthārato dassetuṃ ‘‘ tesan ’’ tiādi
M3.160 vuttaṃ .
Pāricariyakkhamāti upaṭṭhānakkhamā .Porāṇaṃ vajjidhamman ti ettha pubbe kira vajjirājāno ‘‘ ayaṃ coro ’’ ti ānetvā dassite ‘‘ gaṇhatha naṃ coran ’’ ti avatvā vinicchayamahāmattānaṃ denti .
Te vinicchinitvā sace acoro hoti , vissajjenti .
Sace coro , attanā kiñci akatvā vohārikānaṃ denti , tepi vinicchinitvā acoro ce , vissajjenti .
Coro ce , suttadharānaṃ denti .
Tepi vinicchinitvā acoro ce , vissajjenti .
Coro ce , aṭṭakulikānaṃ denti , tepi tatheva katvā senāpatissa , senāpati uparājassa , uparājā rañño .
Rājā vinicchinitvā sace acoro hoti , vissajjeti .
Sace pana coro hoti , paveṇipaṇṇakaṃ vācāpeti .
Tattha ‘‘ yena idaṃ nāma kataṃ , tassa ayaṃ nāmadaṇḍo ’’ ti likhitaṃ .
Rājā tassa kiriyaṃ tena samānetvā tadanucchavikaṃ daṇḍaṃ karoti .
Iti etaṃ porāṇaṃ vajjidhammaṃ samādāya vattantānaṃ manussā na ujjhāyanti .
Paramparāgatesu aṭṭakulesu jātā agatigamanaviratā aṭṭamahallakapurisā aṭṭakulikā .
Sakkāran ti upakāraṃ .
Garubhāvaṃ paccupaṭṭhapetvāti ‘‘ ime amhākaṃ garuno ’’ ti tattha garubhāvaṃ paṭi paṭi upaṭṭhapetvā .
Mānessantīti sammānessanti .
Taṃ pana sammānanaṃ tesu nesaṃ attamanatāpubbakanti āha ‘‘ manena piyāyissantī ’’ ti .
Nipaccakāraṃ paṇipātaṃ .
Dassentīti garucittabhāraṃ dassenti .
Sandhānetun ti sambandhaṃ avicchinnaṃ katvā ghaṭetuṃ .
Pasayhakārassāti balakkārassa .
Kāmaṃ vuddhiyā pūjanīyatāya ‘‘ vuddhihāniyo ’’ ti vuttaṃ , attho pana vuttānukkameneva yojetabbo .
Pāḷiyaṃ vā yasmā ‘‘ vuddhiyeva pāṭikaṅkhā , no parihānī ’’ ti vuttaṃ , tasmā tadanukkamena ‘‘ vuddhihāniyo ’’ ti vuttaṃ .
Vipaccituṃ aladdhokāse pāpakamme , tassa kammassa vipāke vā anavasarova devasopasaggo .
Tasmiṃ pana laddhokāse siyā devatopasaggassa avasaroti āha ‘‘ anuppannaṃ … pe … vaḍḍhentī ’’ ti .
Eteneva anuppannaṃ sukhan ti etthāpi attho veditabbo .
Balakāyassa diguṇatiguṇatādassanaṃ paṭibhayabhāvadassananti evamādinā devatānaṃ saṅgāmasīse sahāyatā veditabbā .
Anicchitan ti
V3.150M3.161 aniṭṭhaṃ .
Āvaraṇatoti nisedhanato .
Dhammato anapetā dhammiyāti idha ‘‘ dhammikā ’’ ti vuttā .Migasūkarādighātāya sunakhādīnaṃ kaḍḍhitvā vanacaraṇaṃ vājo , tattha niyuttā , te vā vājentīti vājikā , migavadhacārino .