34. Pathavīniddesavaṇṇanā
242. Jātājātāti
M0.367 duvidhāti jātā pathavī ajātā pathavīti pathavī duvidhāti attho .Iminā jātapathaviñca ajātapathaviñca dasseti .
Tāsaṃ vibhāgaṃ dasseti ‘‘ suddhā ’’ tiādinā .
Suddhamattikapaṃsukā ca adaḍḍhā ca bahumattikapaṃsukā ca cātumāsādhikovaṭṭhapaṃsumattikarāsi ca jātā pathavīti sambandho .
Mattikā ca paṃsu cāti dvando .
Suddhā appasakkharāditāya mattikā paṃsavo yassāti bāhirattho .
Adaḍḍhāti uddhanapacanādivasena tathā tathā
V0.310 adaḍḍhā .Sā pana visuṃ natthi , suddhamattikādīsu aññatarāva veditabbā .
Cattāro māsā , tehi sahito atireko kālo , tasmiṃ ovaṭṭhoti samāso .
Ovaṭṭhoti yena kenaci udakena ovaṭṭho .
Budhā pana ‘‘ ākāsato vuṭṭhaudakeneva , na aññattha paharitvā patitabindunā ’’ ti vadanti ,‘‘ ovaṭṭho ’’ ti sāmaññena vuttattā ca ‘‘ pokkharaṇiyā ṭhitatanukaddamo vaṭṭati , bahalo tu na vaṭṭatī ’’ ti ( pāci . aṭṭha .86) vuttattā ca ‘‘ vinayavinicchaye sampatte garuke ṭhātabban ’’ ti vinayalakkhaṇato ca na taṃ yujjatīti amhākaṃ khanti .
Paṃsumattikānaṃ rāsi paṃsumattikarāsi .
Catu … pe … vaṭṭho paṃsumattikarāsi yassāti aññapadattho , kammadhārayo vā .
243. Vālukā ca daḍḍhā ca yebhuyyasakkharādimahīpi ca cātumāsomavaṭṭhako vuttarāsi ca dutiyā bhūmīti sambandho sakkharā ca pāsāṇā ca marumbā ca kathalā ca vālukā cāti dvando .
Suddhā sakkhara … pe … vālukā yassāti viggaho .
Hatthamuṭṭhinā gahetabbappamāṇā sakkharā , tato upari pāsāṇā , kaṭasakkharā marumbā , kapālakhaṇḍāni kathalāti veditabbā .
Dutiyāti ajātā .
Vuttarāsīti vutto mattikapaṃsusirā .
244. Kīdisī
M0.368 yebhuyumattikādīti āha ‘‘ dve bhāgā ’’ tiādi .Yassa bhūmiyāti yassā bhūmiyā .
Sesesupīti yebhuyyapaṃsuyebhuyyasakkharayebhuyyapāsāṇādīsu .
245.‘‘ Pācittī ’’ tiādinā tattha vinicchayaṃ dasseti .
Jāte jātasaññissa khaṇane pācittīti sambandho .
Jāteti jāte bhūmibhāge , liṅgavipallāso vā , jātāyāti vuttaṃ hoti .
Jāte dveḷhassa vimatissa dukkaṭanti sambandho .
Jāte ajātasaññissa anāpatti .
Tathā āṇāpane anāpattīti yojanā .
Ajātasaññissāti ajātāti saññā ajātasaññā , sā assa atthīti ajātasaññī , tassa .
246. Ekāyāṇattiyā ekāti sace sakiṃ āṇatto divasampi khaṇati , āṇāpakassa ekā eva āpattīti attho .
Vācaso āpattīti sambandho .
Vācasoti vicchāyaṃ so , vācāya vācāyāti attho .
247.‘‘ Imaṃ ṭhānaṃ khaṇa vā ’’ tiādinā yojetabbaṃ .
‘‘ Ettha aggiṃ jālehi vā ’’ ti yojanā
V0.311 .‘‘ Vattun ’’ ti idaṃ ‘‘ na vaṭṭatī ’’ ti imassa kattupadavacananti attho .
Atha vā ‘‘ imaṃ ṭhānaṃ khaṇā ’’ tiādippakāro vacanāya na vaṭṭatīti attho .
Niyametvāti iminā ‘‘ āvāṭaṃ khaṇa , kandaṃ khaṇā ’’ tiādinā aniyametvā vattuṃ vaṭṭatīti dīpeti .
248.‘‘ Imassa thambhassa āvāṭaṃ jāna vā , kappiyaṃ karohi vā ’’ ti ca ‘‘ mattikaṃ jāna vā , mattikaṃ āhara vā , mattikaṃ kappiyaṃ karohi vā ’’ ti ca edisaṃ vacanaṃ vaṭṭatīti sambandho .
Etaṃ viya dissatīti edisaṃ , kiṃ taṃ ?
‘‘ Mattikaṃ dehī ’’ tiādikaṃ upameyyaṃ .
‘‘ Mattikaṃ jānā ’’ tiādikaṃ pana
M0.369 upamānaṃ , tesaṃ upamānopameyyānaṃ yā kappiyasaṅkhātā samānadhammatā , sā upamā .Tathā ca vuttaṃ amhehi subodhālaṅkāre ‘‘ upamānopameyyānaṃ , sadhammattaṃ siyopamā ’’ ti .
Aññathā upamānabhūtaakkharāvaḷisadisīyeva , akkharāvaḷi upameyyaṃ siyā .
Vākye viya-saddoyeva pana upamānaṃ jotetīti veditabbaṃ .
249. Pathaviyā asambaddhaṃ sukkhakaddamaādikañca tanukaṃ ussiñcanīyakaddamañca kopetuṃ labbhanti sambandho .
Kaddamaādikan ti ettha ādi -saddena udakena gataṭṭhāne udakapappaṭako nāma hoti , yaṃ vātappahārena calati , taṃ saṅgaṇhāti .
Ussiñcanīyakaddaman ti ghaṭehi ussiñcituṃ sakkuṇeyyakaddamaṃ .
250.‘‘ Cātumāsādhikovaṭṭhaṃ gaṇḍuppādan ’’ tiādinā sambandhitabbaṃ .
Gaṇḍaṃ pathaviyā gaṇḍasadisaṃ mattikarāsiṃ uppādentīti gaṇḍuppādā .
Idha pana tehi uṭṭhāpito gūtho ‘‘ gaṇḍuppādan ’’ ti niddiṭṭho .
Potthakesu pana ‘‘ gaṇḍuppādo ’’ ti pāṭho dissati .
Taṃ ‘‘ na kopaye ’’ ti ettha kammena bhavitabbanti na yujjati .
Mūsikukkiran ti mūsikānaṃ ukkiro khaṇitvā bahi kataṃ paṃsurāsi mūsikukkiroti .
Leḍḍādin ti ettha leḍḍun ti kasitaṭṭhāne naṅgalacchinnamattikāpiṇḍaṃ .
Ādi -saddena gāvīnaṃ khuracchinnaṃ kaddamaṃ saṅgaṇhāti .
251-2.
Udakasantike patite vāpiādīnaṃ kūle ca pāsāṇe lagge raje ca navasoṇḍiyā patite raje ca abbhokāsuṭṭhite vammike ca mattikākuṭṭe ca tathāti sambandho .
Tathāti iminā kūlādike cātumāsādhikovaṭṭhaṃ vā sabbaṃ na kopayeti idaṃ atidisati .
Iṭṭhakakuṭṭako vaṭṭatīti āha ‘‘ yebhuyyā ’’ tiādi .
Yebhuyyena kathalā etthāti yebhuyyakathalā , bhūmi
V0.312 , tiṭṭhati etthāti ṭhānaṃM0.370 , yebhuyyakathalāya ṭhānaṃ , tasmiṃ .Iṭṭhakakuṭṭako yebhuyyakathalā viya hotīti adhippāyo .
Kuṭṭakaṃ kopentassa anāpattīti adhippāyo .
Iṭṭhakāya kato kuṭṭakoti samāso .
253-5.
Sañcāletvā bhūmiṃ vikopayaṃ thambhādiṃ gaṇhituṃ vāti sambandho .
Tattha vikopayan ti karaṇatthe paccattavacanaṃ , vikopayatāti attho .
Aññathā kathamettha paṭhamāpasaṅgo .
Paṭhamā hi ‘‘ bhavan ’’ ti vutte siyā , na ca ‘‘ gaṇhitun ’’ tiādīsu tuṃ-paccayehi vutto koci atthi , yadā bhāve tuṃ-paccayo , tadā na kiñci vuttaṃ hotīti ,‘‘ na kappatī ’’ ti padhānakiriyāyapi heṭṭhā vuttanayena kattā aññoyevāti evaṃ sabbattha .
Tatiyatthe tu sati ito cito sañcāletvā bhūmiṃ vikopayatā thambhādiṃ gaṇhituṃ na kappatīti atīva yujjati .
Dhārāyāti passāvadhārāya .
Visamaṃ samaṃ kātuṃ sammuñjanīhi ghaṃsituṃ vāti yojanā .
Visaman ti visamaṭṭhānaṃ .
‘‘ Padaṃ dassessāmī ’’ ti bhūmiṃ bhindanto caṅkamituṃ vāti sambandho .
Bhindantoti bhindatā .
Kaṇḍurogī vā taṭādīsu aṅgapaccaṅgaṃ ghaṃsitunti yojanā .
Kaṇḍurogīti kaṇḍuroginā .
Ca -saddo avadhāraṇe .
256-7.
Suddhacittassāti pathavibhedādhippāyavirahena parisuddhacittassa .
258. Aggissa anupādāne kapāle vā anupādānāya iṭṭhakāya vā aggiṃ pātetuṃ vā avase sati bhūmiyaṃ pātetuṃ vā labbhateti sambandho .
Upādānaṃ indhanaṃ , na upādānaṃ anupādānaṃ , tasmiṃ .
Vaso pabhuttaṃ .
‘‘ Vaso pabhutte āyatte ’’ ti hi nighaṇḍu .
Na vaso avaso , tasmiṃ apabhutteti
M0.371 attho .Patitaṭṭhāneyeva upādānaṃ datvā aggiṃ kātuṃ vaṭṭati .
Sukkhakhāṇukasukkharukkhādīsu ca aggiṃ dātuṃ na vaṭṭati .
Sace pana ‘‘ pathaviṃ appattameva nibbāpetvā gamissāmī ’’ ti deti , vaṭṭati , pacchā nibbāpetuṃ na sakkoti , avisayattā anāpatti .
‘‘ Bhūmiyaṃ pātehī ’’ ti evampi vattuṃ na vaṭṭatīti .
Pathavīniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .