8. Kālikaniddesavaṇṇanā
84. Kālikāti majjhanhikapacchimayāmasattāhayāvajīvappavattisaṅkhāto kālo etesamatthīti kālikā , sabbepi
M0.297 khajjabhojjaleyyapeyyasaṅkhātā atthā .Te pana gaṇanaparicchedato cattāro honti .
Kiṃ te appaṭiggahitāpi sabhāveneva kālikavohāraṃ labhanti , udāhu aññathāpīti āha ‘‘ paṭiggahitā ’’ ti , paṭiggahitāyeva te yāvakālikādi kālikavohāralābhino , no aññathāti adhippāyo .
Idāni te dasseti ‘‘ yāvakālikan ’’ tiādinā .
Tattha aruṇuggamanato yāva ṭhitamajjhanhiko , tāva paribhuñjitabbattā yāva majjhanhikasaṅkhāto kālo assāti yāvakālikaṃ , piṭṭhakhādanīyādikaṃ vatthu , ṭhitamajjhanhikato paṭṭhāya taṃ paribhuñjituṃ na sakkā , kālaparicchedajānanatthaṃ kālatthambho vā yojetabbo , kālantare vā bhattakiccaṃ kātabbaṃ .
Yāva rattiyā pacchimasaṅkhāto yāmo , tāva paribhuñjitabbato yāmo kālo assāti yāmakālikaṃ .
Paṭiggahetvā sattāhaṃ nidhetabbato sattāho kālo assāti sattāhakālikaṃ .
Ṭhapetvā udakaṃ avasesaṃ sabbampi paṭiggahitaṃ yāvajīvaṃ
V0.256 pariharitvā sati paccaye paribhuñjitabbato jīvassa yattako paricchedo yāvajīvaṃ , taṃ assa atthīti yāvajīvikaṃ .Nanu ca aññattha viya ‘‘ yāvajīvikan ’’ ti ettha kālasutiyā abhāve kathaṃ ‘‘ cattāro kālikā ’’ ti yujjatīti ?
Yujjati , sogatānaṃ khandhavinimuttasseva kālassābhāvato jīvasaṅkhātassa jīvitindriyassa khandhasaṅgahitattā sopi kāloyevāti .
Nanu cettha ‘‘ yāvakālikan ’’ tiādinā niddiṭṭhāneva ‘‘ kālikā ’’ ti vuttāni ,‘‘ kālikānī ’’ ti vattabbaṃ siyāti ?
Nedamevaṃ viññeyyaṃ ,‘‘ kālikan ’’ tiādīni vatthusambandhena vuttāni ,‘‘ kālikā ’’ ti pana sāmaññantaravasena atthasaddasambandhena vuttanti natthi virodhoti .
85. Idāni tesu ‘‘ piṭṭhan ’’ tiādinā yāvakālikaṃ dasseti .
Tattha piṭṭhaṃ mūlaṃ phalan ti piṭṭhakhādanīyaṃ mūlakhādanīyaṃ phalakhādanīyañca
M0.298 .Tattha sattannaṃ tāva dhaññānaṃ dhaññānulomānaṃ aparaṇṇānañca piṭṭhaṃ panasalabujaambāṭakadhotatālapiṭṭhādikañceti tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena 03 manussānaṃ khādanīyabhojanīyakiccasādhakaṃ piṭṭhaṃ piṭṭhakhādanīyaṃ .
‘‘ Adhotaṃ tālapiṭṭhaṃ khīravallipiṭṭhan ’’ tiādinā gaṇiyamānānaṃ gaṇanāya anto natthi , khādanīyabhojanīyakiccasādhakabhāvoyeva panetesaṃ lakkhaṇaṃ , subahuṃ vatvāpi imasmiṃyeva lakkhaṇe ṭhātabbanti na vitthārayāma .
Evaṃ sabbattha .
Tambakataṇḍuleyyādimūlaṃ mūlakhādanīyaṃ .
Panasalabujanāḷikerādiphalaṃ phalakhādanīyaṃ .
Khajjan ti sakkhalimodakādipubbaṇṇāparaṇṇamayaṃ khādanīyañca .
Gorasoti khīradadhitakkasaṅkhāto gunnaṃ raso ca .
Dhaññabhojanan ti sānulomānaṃ dhaññānaṃ odanasattukummāsasaṅkhātabhojanañca .
Ṭīkāyaṃ pana ‘‘ sānulomāni sattadhaññāni ca pañcavidhabhojanañcā ’’ ti vuttaṃ , taṃ na yuttaṃ , dhaññānaṃ visuṃ gahaṇe payojanābhāvā , payojanasambhave ca phalaggahaṇeneva tesaṃ gahaṇasambhavato .
Yāgusūpappabhutayoti yāgu ca sūpañca , taṃ pabhuti yesaṃ teti ete yāvakālikā hontīti sambandho .
Ettha ca pabhuti-saddena macchamaṃsasaṅkhātaṃ dhaññabhojanato avasiṭṭhaṃ bhojanañca piṭṭhamūlaphalakhādanīyato avasiṭṭhaṃ kandakhādanīyaṃ , muḷālakhādanīyādiñca saṅgaṇhāti .
Tesu dīgho ca bhisakandādi vaṭṭo ca uppalakaṇḍādi kandakhādanīyaṃ , padumamūlādi ca taṃsadisaṃ erakamūlādi ca muḷālakhādanīyaṃ , tālādīnaṃ kaḷīrasaṅkhātā matthakā matthakakhādanīyaṃ , ucchukkhandhādayo
V0.257 nīluppalādīnaṃ daṇḍakkhandhakādi khandhakhādanīyaṃ , tambakataṇḍuleyyādīnaṃ paṇṇaṃ pattakhādanīyaṃ , ucchutacova eko saraso tacakhādanīyaṃ , tambakasiggupupphādi pupphakhādanīyaṃ , labujaṭṭhipanasaṭṭhiādikaṃ aṭṭhikhādanīyaṃ . 86.‘‘ Madhū ’’ tiādinā
M0.299 yāmakālikaṃ dasseti .Madhu ca muddikā ca sālūkañca cocañca mocañca ambañca jambu cāti dvando .
Muddikā phalepi itthiyaṃ , phale sesā napuṃsake ,‘‘ jambu ’’ iti phalavācī napuṃsakasaddantaraṃ , tato jātaṃ madhupānādi madhu … pe … jambujaṃ , tañca phārusañca pānakanti yojanā .
Tattha madhujaṃ pānaṃ nāma muddikānaṃ jātirasaṃ udakasambhinnaṃ katvā katapānaṃ .
Taṃ attanā kataṃ purebhattameva sāmisaṃ nirāmisampi vaṭṭati .
Anupasampannehi kataṃ labhitvā pana purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati , pacchābhattaṃ pana nirāmisameva vaṭṭati .
Esa nayo sabbapānesu .
Muddikajaṃ pānaṃ nāma muddikānaṃ udake madditvā katapānaṃ .
Tathā sesapānāni yathānurūpaṃ veditabbāni , sālūkaṃ rattuppalādīnaṃ sālūkaṃ .
Cocaṃ aṭṭhikakadaliphalaṃ .
Mocaṃ anaṭṭhikaṃ .
Imāni aṭṭha pānāni sītānipi ādiccapākānipi vaṭṭanti , aggipākāni pana na vaṭṭanti .
Tenāha ‘‘ nāggisantattan ’’ ti .
87-8.
Avasesāni pana vettatintiṇikamātuluṅgakapitthakaramandādikhuddakaphalapānāni aṭṭhapānagatikāneva .
Tenāha ‘‘ sānulomāni dhaññāni , ṭhapetvā phalajo raso ’’ ti .
Ekassa pana vakkhamānānañca ‘‘ puppharaso ’’ tiādīnaṃ ‘‘ sītodamadditādiccapāko vā yāmakāliko ’’ ti iminā sambandho veditabbo .
Tālanāḷikerapanasalabujaalābukumbhaṇḍapussaphalatipusaeḷālukaphalānīti nava mahāphalāni , sabbañca aparaṇṇaṃ sattadhaññāni anulomentīti saha anulomehīti sānulomāni .
Sānulomadhaññānaṃ pana raso yāvakāliko .
‘‘ Sānulomāni dhaññānī ’’ ti phalāni viññāyanti .
Phalasutiyā ‘‘ sesaphalajo ’’ ti vattabbe gamyamānattā na vuttaṃ .
Madhukapupphamaññatrāti madhukapupphaṃ ṭhapetvā .
Pakkaḍākajan ti pakkehi yāvakālikehi ḍākehi jātaṃ rasaṃ .
Sītamudakaṃ sītodaṃ , khīrode viya sītode
M0.300 madditoti tappuriso .Ādicca -saddo ātape vattati upacāratoti ādicce pāko yassāti samāso .
89. Sattāhakālikaṃ dasseti ‘‘ sappī ’’ tiādinā .
Tattha sattāhakālikāti yathāvuttāni sappiādīni sattāhakālikāni .
Idāni sappiādīni vibhajati ‘‘ sappī ’’ tiādinā .
Tattha yesaṃ
V0.258 gomahiṃ sādīnaṃ maṃsaṃ kappati , tesaṃ sappi sappi nāmāti ‘‘ sappī ’’ tiādinā sappilakkhaṇamāha .Akappiyamaṃsasappinopi kappiyasambhave tattha sattāhātikkame dukkaṭassa vakkhamānattā nissaggiyavatthumeva cettha dassetuṃ ‘‘ yesaṃ maṃsamavāritan ’’ ti vuttaṃ .
Khīrādīsu hi tesamakappiyaṃ nāma natthi .
Navanītassa sappisadisatāya navanītalakkhaṇaṃ visuṃ na vuttaṃ .
Upari sappipiṇḍaṃ ṭhapetvā sītalapāyāsaṃ denti , yaṃ pāyāsena asaṃsaṭṭhaṃ , taṃ sattāhakālikaṃ , missitaṃ pana ādiccapākaṃ katvā parissāvitaṃ , tathā khīraṃ pakkhipitvā pakkatelampi , tesu navanītaṃ nāma navuddhaṭaṃ .
Tena kataṃ pana sappi .
90. Tilā ca vasā ca eraṇḍāni ca madhukāni ca sāsapā cāti dvando .
Tehi sambhavo yassāti bāhirattho , taṃ telaṃ nāmāti attho .
Khuddā khuddamadhumakkhikā ca bhamarā ca khuddabhamaraṃ , khuddajantukattā napuṃsakekavacanaṃ .
Madhuṃ karontīti madhukariyo , tā eva makkhikā madhukarimakkhikā , khuddabhamarameva madhukarimakkhikāti kammadhārayo .
Tāhi kataṃ madhu madhu nāmāti attho .
Ṭīkāyaṃ pana visuṃ madhukarī-saddaṃ vikappetvā ‘‘ daṇḍakesu madhukarā madhukarimakkhikā nāmā ’’ ti vuttaṃ .
Madhupaṭalaṃ vā madhusitthakaṃ vā sace madhunā makkhitaṃ , madhugatikameva .
Tumbalakānaṃ cīrikānañca niyyāsasadisaṃ madhu pana
M0.301 yāvajīvikaṃ .Raso nikkasaṭo ādi yassā sā rasādi .
Ādi -saddena phāṇitādīnaṃ gahaṇaṃ , sā ucchuvikati .
Pakkāti avatthukapakkā vā , phāṇitaṃ phāṇitaṃ nāmāti attho .
Sītūdakena katamadhukapupphaphāṇitaṃ pana phāṇitagatikameva .
Ambaphāṇitādīni yāvakālikāni .
Etāni yathāvuttāni sappiādīni purebhattaṃ sāmisaparibhogenāpi , pacchābhattato paṭṭhāya pana tāni ca pacchābhattaṃ paṭiggahitāni ca sattāhaṃ nidahitvā nirāmisaparibhogena paribhuñjitabbāni .
91. Idāni odissa anuññātavasāya pākato vibhāgaṃ dassetvā tato sappiādīnaṃ dassetuṃ ‘‘ savatthū ’’ tiādimāha .
Tattha purebhattaṃ sāmaṃ vā attanā eva .
Vā -saddena parehi vā .
Amānusā manussavasārahitā .
Vasā acchādīnaṃ akappiyānaṃ , sūkarādīnaṃ kappiyānañca sattānaṃ vasā .
Savatthupakkā sattāhakālikā hotīti seso .
Savatthupakkāti savatthukaṃ katvā pakkā .
Ayamettha adhippāyo – sace pana vasaṃ purebhattaṃ paṭiggahetvā pacitvā telaṃ parissāvitaṃ sattāhāni nirāmisaparibhogena paribhuñjitabbaṃ .
Atha parehi kataṃ purebhattaṃ paṭiggahitaṃ , purebhattaṃ sāmisampi
V0.259 vaṭṭati , pacchābhattato paṭṭhāya nirāmisameva , no ce , dukkaṭaṃ hotīti .Kāriye kāraṇopacārena panettha ‘‘ vasā ’’ ti telameva vuttaṃ , vasā pana yāvakālikāva .
Ṭīkāyaṃ pana vasāya ‘‘ sattāhakālike āgataṭṭhānaṃ natthīti vadantī ’’ ti vatvā ‘‘ taṃ upaparikkhitabban ’’ ti vasāya sattāhakālikattamāsaṃkiyaṃ vuttaṃ .
Kimettha upaparikkhitabbaṃ ?
Bhesajjaṃ anujānatā bhagavatā ‘‘ yāni kho pana tāni gilānānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisāyanīyāni bhesajjāni , seyyathidaṃ – sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ , tāni paṭiggahetvā
M0.302 sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbānī ’’ ti ( pārā .622) sappiādīnameva sattāhakālikattaṃ vuttaṃ .Bhesajjakkhandhake pi ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , tāni pañca bhesajjāni paṭiggahetvā kālepi vikālepi paribhuñjitun ’’ ti ( mahāva .260) tāni pañceva ‘‘ bhesajjānī ’’ ti vatvā telaṃ niyamato ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , vasāni bhesajjāni acchavasaṃ macchavasaṃ susukāvasaṃ sūkaravasaṃ gadrabhavasaṃ kāle paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ kāle saṃsaṭṭhaṃ telaparibhogena paribhuñjitun ’’ ti ( mahāva .262) vuttaṃ .
Bhesajjasikkhāpadaṭṭhakathāya ñca ( kaṅkhā . aṭṭha . bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ ṭhapetvā manussavasaṃ aññaṃ yaṃ kiñci vasan ’’ tiādinā vasātelassa vidhānaṃ dassetvā ‘‘ aññesaṃ yāvakālikavatthūnaṃ vatthuṃ pacituṃ na vaṭṭatiyevā ’’ ti vadatā aṭṭhakathācariyena yāvakālikesu vasaṃ ṭhapetvā aññesaṃ yāvakālikavatthūnaṃ vatthuṃ pacituṃ na vaṭṭatīti ayamettha attho dīpitoti vasā ‘‘ yāvakālikāyevā ’’ ti viññāyatīti ko ettha sukhumo nayoti .
Aññesaṃ vasātelato paresaṃ yāvakālikavatthūnaṃ yesaṃ tesaṃ yāvakālikavatthūnaṃ sappiādīnaṃ vatthuṃ yāvakālikasaṅkhātaṃ khīrādikaṃ na paceti sambandho .
Ayamettha adhippāyo – yathā sattāhaparibhogatthāya vasaṃ kāle paṭiggahetvā kāle pacituṃ vaṭṭati , na evaṃ sappiādīnaṃ vatthubhūtaṃ khīrādiyāvakālikaṃ , taṃ pana sattāhaparibhogatthāya kālepi na vaṭṭati .
Tāni hi yadi taṃ paṭiggahetvā sayaṃ katāni , pacchābhattato paṭṭhāya na vaṭṭanti savatthukappaṭiggahitattā , sāmisaṃ na vaṭṭanti sāmaṃpakkattā , purebhattampi na vaṭṭanti yāvakālikavatthuto vivecitattā .
Parehi katāni pana purebhattaṃ sāmisampi
M0.303 vaṭṭanti attanā apakkattā .Yāvajīvikāni tu sāsapamadhukaeraṇḍaaṭṭhīni telakaraṇatthaṃ paṭiggahetvā tadaheva kataṃ telaṃ sattāhakālikaṃ , dutiyadivase kataṃ chāhaṃ vaṭṭati , evaṃ yāva sattamadivase kataṃ tadaheva vaṭṭati , uggate aruṇe nissaggiyaṃ
V0.260 , aṭṭhame divase anajjhoharaṇīyaṃ , uggahitena yena kenaci vatthunā katasadisaṃ hoti .Telatthāya paṭiggahitasāsapādīnaṃ sattāhātikkamena dukkaṭaṃ .
Nibbattitaṃ sappi vā navanītaṃ vā kālepi vikālepi paṭiggahetvā pacituṃ vaṭṭati .
Taṃ pana tadahu purebhattampi sāmisaṃ na vaṭṭati , saṃsaggato yāvakālikampi sāmaṃpakkaṃ siyāti nirāmisaṃ pana sattāhampi vaṭṭati .
92. Idāni ‘‘ haliddin ’’ tiādinā yāvajīvikaṃ dasseti .
Tattha ‘‘ haliddi nāma nisā ’’ tiādinā vuccamānepi pariyāyavacane sammoho siyāti na taṃvacanena bhusaṃ sammohayissāma , tasmā tāni upadesatova veditabbāni .
Tattha ‘‘ haliddin ’’ ti binduāgamena vuttaṃ .
Upacārena tu mūlādīni haliddādisaddena vuttāni .
Tā haliddādayo keci itthiliṅgāyeva .
Mūlaphale vacattañca … pe … bhaddamuttañca ativisāti padacchedo .
Pañcamūla -saddena cūḷapañcamūlamahāpañcamūlāni gahitāni .
Ādi -saddena vajakalimūle jaraṭṭhanti evamādīnaṃ saṅgaho .
93-5.
Goṭṭhaphalan ti madanaphalanti vadantīti .
Tīṇi phalāni yassaṃ saṅgahitaṃ sā tiphalā .
Eraṇḍakādīnan ti ādi -saddena jātirukkhādīnaṃ gahaṇaṃ .
Sulasādīnaṃ paṇṇanti sambandho .
Ādi -saddena asokādīnaṃ gahaṇaṃ .
Sūpeyyapaṇṇan ti tambakataṇḍuleyyādisūpayoggapaṇṇaṃ .
Ucchuniyyāsaṃ ṭhapetvā sabbo
M0.304 niyyāso ca sarasaṃ ucchujaṃ tacañca ṭhapetvā sabbo taco cāti sambandho .Tattha hiṅgukaṇikāraniyyāsādi sabbo niyyāso nāma .
Nirasaucchutacādi sabbo taco nāma .
Loṇaṃ sāmuddādi .
Lohaṃ ayatambādi .
Silā kāḷasilādi .
96. Suddhasitthan ti madhunā amakkhitaṃ .
Madhumakkhitaṃ pana sattāhakālikaṃ .
Yañca kiñci sujhāpitan ti dujjhāpitaṃ akatvā sujjhāpitaṃ yaṃ kiñci ca .
Vikaṭādippabhedan ti vikaṭaṃ gūthamattikāmuttachārikāsaṅkhātaṃ ādi yassa , so pabhedo yassāti bāhirattho , taṃ .
Yaṃ kiñci cāti sambandho .
Ettha pana ādi -saddena kandakhādanīye khīrakākolādayo , muḷālakhādanīye haliddisiṅgiveramūlādayo , matthakakhādanīye haliddisiṅgiverakaḷīrādayo , khandhakhādanīye uppalapaṇṇadaṇḍādayo , pupphakhādanīye campakapupphādayo , aṭṭhikhādanīye madhukaṭṭhieraṇḍasāsapādayo , piṭṭhakhādanīye adhotatālapiṭṭhādayo ca saṅgahitāti daṭṭhabbā .
97. Idāni
V0.261 sabbaso yāvajīvikaṃ dassetuṃ asakkuṇeyyattā vuttāni ca avuttāni ca ekato sampiṇḍetvā tattha lakkhaṇaṃ ṭhapento ‘‘ mūlan ’’ tiādimāha .Tattha ‘‘ sāro ’’ ti vattabbe ‘‘ sāran ’’ ti liṅgavipallāsenāha .
‘‘ Sāro bale thiraṃse cā ’’ ti hi nighaṇḍu .
Āhāraṭṭhan ti āhārena jāto attho payojanaṃ āhārattho , sova āhāraṭṭho , taṃ āhārakiccanti vuttaṃ hoti .
98. Idāni catūsu kappiyākappiyādivibhāgaṃ dasseti ‘‘ sabbā ’’ tiādinā .
Tattha sabbe kālikā , tesaṃ sambhogo anubhavoti samāso .
Kāleti pubbaṇhakāle .
Sabbassāti gilānāgilānassa .
Sati paccayeti tīsu
M0.305 yāmakālikaṃ pipāsādikāraṇe sati , sattāhakālikaṃ yāvajīvikañca gelaññakāraṇe satīti attho , kālato vigato vikālo , tasmiṃ , yāmakālikaṃ vikāle āhāratthāya ajjhoharaṇe , sattāhakālikaṃ pana yāvajīvikañca tadatthāya paṭiggahaṇamattepi dukkaṭaṃ . 99. Ubhoti yāvakālikaṃ yāmakālikañca .
Tattha yāvakālikaṃ attano kālātikkantaṃ vikālabhojanabhikkhāpadena pācittiyaṃ janayati , yāmakālikaṃ yāmātikkantaṃ sannidhisikkhāpadena .
Ete ubhopi antovutthañca sannidhiñca janayantīti sambandho .
‘‘ Antovutthaṃ sannidhin ’’ ti bhāvappadhānoyaṃ niddeso , antovutthattaṃ sannidhittañcāti attho .
100. Atināmiteti atikkāmite .
Pācittīti sattāhātikkantaṃ bhesajjasikkhāpadena nissaggiyapācittiyāpatti ca hotīti attho .
Sace dvinnaṃ santakaṃ ekena paṭiggahitaṃ avibhattaṃ hoti , sattāhātikkame dvinnampi anāpatti , paribhuñjituṃ pana na vaṭṭati .
Pāḷināruḷheti pāḷiyaṃ anāruḷhe sappiādimhi satta ahāni atināmiteti sambandho .
Sappīti manussādīnaṃ sappi .
Ādi -saddena tesaṃyeva navanītaṃ , nāḷikerāditelaṃ , sītodakena kataṃ madhukapupphaphāṇitañca saṅgahitaṃ .
101. Nissaṭṭhaladdhan ti nissaṭṭhaṃ vinayakammavasena nissajjitañca taṃ laddhañca puna tathevāti nissaṭṭhaladdhaṃ .
Taṃ gahetvāti seso .
Nissajjanavidhānaṃ pana vakkhamānanayena veditabbaṃ .
‘‘ Naṅgan ’’ tiādi upalakkhaṇamattaṃ .
Tena makkhitāni kāsāvādīni ca pana aparibhogāniyeva
V0.262 .Aññassa pana kāyikaparibhogo vaṭṭati .
Vikappentassa sattāhe sāmaṇerassāti ettha
M0.306 ṭīkāyaṃ ‘‘ idaṃ sappiṃ tuyhaṃ vikappemī ’’ tiādinā tesaṃ tesaṃ nāmaṃ gahetvā sammukhāparammukhāvikappanavasena atthaṃ dassetvā taṃ sādhayantehi avikappite vikappitasaññī nissaggiyaṃ pācittiyan ’’ ti āpattivāre pāḷi āhaṭā .‘‘ Sace upasampannassa vikappeti , attano eva santakaṃ hoti , paṭiggahaṇampi na vijahatī ’’ ti dosaṃ vatvā anupasampannassa vikappane attasantakattābhāvo , paṭiggahaṇavijahanañca payojanaṃ vuttaṃ .
Tattha vadāma – āpattivāre ‘‘ avikappite ’’ tiādipāḷiyeva natthi ,‘‘ anadhiṭṭhite adhiṭṭhitasaññī nissaggiyaṃ pācittiyaṃ , avissajjite vissajjitasaññī nissaggiyaṃ pācittiyan ’’ tiādinā ( pārā .624) pāḷiyā āgatattā tadanurūpameva anāpattivāre ‘‘ adhiṭṭheti , vissajjetī ’’ tiādināva pāḷi āgatā .
Yadi bhaveyya , vaṇṇanīyaṭṭhānatāya aṭṭhakathāya bhavitabbaṃ , na cettha aṭṭhakathāyaṃ vijjati .
Anupasampannassa vikappane ca kathaṃ paṭiggahaṇaṃ vijahati sikkhāpaccakkhānādīsu chasu paṭiggahaṇavijahanakāraṇesu vikappanassa anantogadhattā , tasmā nāyamettha atthoti .
Mayamettha evamatthaṃ bhaṇāma – vikappentassāti ettha vikappanaṃ saṃvidahanaṃ ‘‘ cittasaṅkappo ’’ tiādīsu viya , ubhayattha pana upasaggehi nānattamattaṃ , tasmā antosattāhe sāmaṇerassa yassa kassaci vikappentassa saṃvidahantassa pariccāgasaññaṃ pariccāgacetanaṃ pariccāgādhippāyaṃ uppādentassa anāpattīti attho .
Idañca mahāsumatthera vādamolubbha vuttaṃ .
Vuttañhi ‘‘ tena cittenā ’’ tiādīsu pāḷivacanesu adhippāyaṃ dassentena ,‘‘ idaṃ kasmā vuttaṃ .
Evañhi antosattāhe datvā pacchā paṭilabhitvā paribhuñjantassa anāpattidassanatthan ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.625).
Mahāpadumatthero panāha ‘‘ sattāhātikkantassa pana
M0.307 paribhoge anāpattidassanatthamidaṃ vuttan ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.625).Ayameva vādo tesu sundarataro .
Sattāhe makkhanādiṃ adhiṭṭhato ca aññassa dadatopi ca anāpattīti sambandho .
Ādi -saddena abbhañjanādiṃ saṅgaṇhāti .
Ayametthādhippāyo – sappiādiṃ abbhañjanādiṃ madhuṃ arumakkhanaṃ , phāṇitaṃ gharadhūpanaṃ adhiṭṭhato anāpattīti .
Aññassāti upasampannassa vā anupasampannassa vā .
102. Yāvakālikaādīni attanā saha saṃsaṭṭhāni sabbhāvaṃ gāhāpayantīti sambandho .
Sabbhāvan ti sassa attano bhāvo dvitte sabbhāvo , taṃ .
Tasmāti yasmā evaṃ , tasmā .
Evamudīritan ti
V0.263 evaṃ ‘‘ vikappentassa sattāhe ’’ tiādinā vuttaṃ .Ayamettha adhippāyo – yasmā attanā saṃsaṭṭhāni attano bhāvaṃ gāhāpayanti yāvakālikādīni , tasmā sattāhātikkāmitāni sattāhakālikāni pācittiyajanakāni saṃsaṭṭhāni attasaṃsaṭṭhānipi pācittiyajanakāni karontīti avikappanādimhi sati byatirekato pācittiyāpattiparidīpakaṃ ‘‘ vikappentassā ’’ tiādikaṃ vākyattayaṃ vuttanti .
Ṭīkāyaṃ pana ‘‘ idāni vakkhamānaṃ sandhāya evanti vuttan ’’ ti vuttaṃ .
Taṃ vakkhamānassa atītaudīritattāyogato kathaṃ yujjatīti .
Evamudīritan ti vā pāḷiyaṃ aṭṭhakathāyañca evameva vuttanti attho .
Eva -saddo avadhāraṇe .
103-5.
Idāni attasaṃsaṭṭhānaṃ yāvakālikādīnaṃ sabbhāvagāhāpanaṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘ pure ’’ tiādimāha .
Tattha sattāhan ti satta ahāni yassa taṃ sattāhaṃ , sattāhakālikaṃ .
Ca -saddo aṭṭhānappayutto , so sattāhañca yāvajīvikañcāti yojetabbo .
Sesakālikasammissan ti sesehi tadahu paṭiggahitehi kālikehi yāvakālikayāmakālikasaṅkhātehi sammissaṃ .
Pācittīti
M0.308 sannidhisikkhāpadena pācitti .Tadahu paṭiggahitan ti tasmiṃyeva dine purebhattaṃ paṭiggahitaṃ .
Tadahevāti tasmiṃyeva dine purebhattameva .
Sesan ti sattāhakālikaṃ yāvajīvikañca .
Evan ti yāme eva paribhuñjayeti vijānīyanti sambandho .
Itaran ti sattāhakālikato aññaṃ yāvajīvikaṃ .
Kālikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .