3. Cīvaraniddesavaṇṇanā
30.‘‘ Khomañca
V0.236 koseyyañcā ’’ tiādinā napuṃsakaviggahena dvande kate khoma … pe … bhaṅgāni .Tattha khoman ti gacchajāti .
Upacārato pana khomena khomasuttena vāyitanti taddhitena upacārena vā khomaṃ khomapaṭacīvaraṃ , tathā avasesāni .
Sāṇaṃ sāṇavākasuttehi vāyitaṃ cīvaraṃ .
Bhaṅgaṃ khomasuttādīni sabbāni ekaccāni vā vomissetvā vāyitacīvaraṃ .
Vākamayameva vāti keci .
Kambalan ti manussalomaṃ vāḷalomañca ṭhapetvā sesalomehi vāyitaṃ .
Etānīti khomādīni yathāvuttāni .
Saha anulomehīti sānulomāni .
Jātito kappiyāni cha cīvarāni bhavanti .
31. Idāni ‘‘ dukūlan ’’ tiādinā tesaṃ anulomāni dasseti .
Tattha dukūlan ti dukūlasaṅkhātena kenaci vākavisesena vāyitaṃ cīvaraṃ .
Cevāti samuccaye , so upari ākaḍḍhitabbo .
Paṭṭuṇṇan ti paṭṭuṇṇesu jātaṃ paṭṭuṇṇaṃ .
Desavācino
M0.271 bahuvacanantāti bahuvacanena viggaho .Tathā somārā ca cīnā ca , tesu jātaṃ somāracīnajaṃ .
Imāni tīṇi pāṇakehi katasuttamayāni .
Ehibhikkhūnaṃ puññiddhiyā jātaṃ iddhijaṃ , taṃ pana khomādīnaṃ aññataraṃ .
Devadinnan ti devehi dinnaṃ kapparukkhe nibbattaṃ cīvaraṃ .
Tadetaṃ dukūlādi tassa tassa yathāvuttassa khomādino anulomikaṃ hoti .
Tattha lomāni anugataṃ anulomaṃ , yathā sesalomāni anugataṃ lomaṃ tadanukūlattā ‘‘ anuloman ’’ ti vuccati , tathā taṃjātiyakaṃ yesaṃ kesañci anukūlaṃ sabbampi ruḷhīvasena ‘‘ anuloman ’’ ti vuccati .
Tameva anulomikaṃ , anukūlanti attho .
Kathaṃ ?
Dukūlaṃ sāṇassa anulomaṃ , paṭṭuṇṇādīni tīṇi koseyyassa anulomāni , iddhijaṃ devadinnañca khomādīnamanulomanti .
32-3.
Evaṃ sānulomāni cīvarāni dassetvā idāni adhiṭṭhānādikaṃ dassetuṃ ‘‘ ticīvaran ’’ tiādimāha .
Tattha avuttepi avassaṃ vattabbatāya sabbattha ca-saddo ajjhāharitabbo , ticīvarañca … pe … kaṇḍucchādiñca adhiṭṭheyya na vikappeyyāti sambandho .
Tattha tiṇṇaṃ cīvarānaṃ samāhāro ticīvaraṃ .
Parikkhārañca taṃ coḷañcāti parikkhāracoḷaṃ .
Vassassa yoggā vassikā , sāva sāṭikā vassikasāṭikā .
Puñchati anenāti puñchanaṃ , mukhassa puñchanaṃ mukhapuñchanaṃ .
Nisīdanti etthāti nisīdanaṃ , mukhapuñchanañca nisīdanañca mukhapuñchananisīdanaṃ
V0.237 .Sayanasukhādiṃ paṭicca attharīyatīti paccattharaṇaṃ , tadeva paccattharaṇakaṃ .
Kaṇḍuṃ chādetīti kaṇḍucchādi .
Adhiṭṭhaheti ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ tiādinā navannaṃ nāmaṃ gahetvā adhiṭṭheyya .
Na vikappeyyāti tassa tassa nāmaṃ gahetvā na vikappeyya , tassa tassa pana nāmaṃ aggahetvā ‘‘ imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappemī ’’ ti vikappeyyāti adhippāyo .
Etthāti imesu navasu
M0.272 cīvaresu .Ticīvaran ti ticīvaranāmena adhiṭṭhitaṃ .
Tathā hi adhiṭṭhānato pubbe visuṃ ticīvaraṃ nāma natthi saṅghāṭiādippahonakassa paccattharaṇādivasenāpi adhiṭṭhātuṃ anuññātattā .
Taṃ vinā ekāhaṃ ekadivasampi .
Na vaseyyāti aladdhasammutiko bhikkhu avippavāsasīmato aññattha vāsaṃ na kareyyāti attho .
Evaṃ sati ticīvarañca nissajjitabbaṃ hoti , pācittiyañca āpattiṃ āpajjatīti dīpeti .
Nisīdanaṃ vinā cātumāsaṃ na vaseyyāti sambandho .
Catunnaṃ māsānaṃ samāhāro catumāsaṃ , tameva cātumāsaṃ .
Taṃ accantasaṃyogavasena .
34. Idāni ‘‘ iman ’’ tiādinā ‘‘ adhiṭṭheyyā ’’ ti vuttamadhiṭṭhānaṃ dasseti .
Saṅghāṭiṃ ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti adhiṭṭhaheti sambandho .
Tattha adhiṭṭhaheti hatthapāse ṭhitaṃ evaṃ adhiṭṭheyya .
Ahatthapāsan ti hatthassa pāso samīpo hatthapāso , aḍḍhateyyahatthabbhantaro .
Dvādasahatthabbhantarotipi vadanti .
Natthi hatthapāso etissāti ahatthapāsā , taṃ etanti adhiṭṭhaheti sambandho .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Antogabbhe vā uparipāsāde vā tadaheva gantvā nivattanayogge padese vā ṭhitaṃ cīvaraṃ sallakkhetvā ‘‘ etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti adhiṭṭheyyāti vuttaṃ hoti .
Tato dūre ṭhitampi adhiṭṭhātabbantipi vadanti .
Sesesupīti uttarāsaṅgādikaṇḍuppaṭicchādipariyantesupi avasesacīvaresu .
Ayaṃ nayoti ayameva nayo .
Yathā saṅghāṭiyā , evaṃ ‘‘ imaṃ uttarāsaṅgaṃ adhiṭṭhāmī ’’ tiādi vuttanayovāti vuttaṃ hoti .
Adhiṭṭhahantena pana hatthena gahetvā kāyavikāraṃ karontena ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti cittena ābhogaṃ katvā kāyena vā adhiṭṭhātabbaṃ , vacībhedamattaṃ katvā vācāya vā .
Parikkhāracoḷaṃ nāma pāṭekkaṃ nidhānamukhanti ticīvaraṃ parikkhāracoḷampi adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatīti .
35. Idāni
M0.273 evaṃ adhiṭṭhahato aññaṃ laddhā adhiṭṭhātukāmena paccuddharitvā adhiṭṭhātabbanti dassetuṃ ‘‘ adhiṭṭhahanto ’’ tiādimāha .Tattha saṅghāṭi pabhuti ādi yassa taṃ saṅghāṭippabhuti .
Etaṃ ‘‘ adhiṭṭhahanto ’’ ti etthāpi ‘‘ adhiṭṭheyyā ’’ ti etthāpi kammapadaṃ ,‘‘ pubbacīvaran ’’ ti
V0.238 ettha pana visesanaṃ hutvā tiṭṭhati .Paccuddharitvāti pariccajitvā .
Parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhahitvā ṭhapitavatthehi saṅghāṭiādīni karoti , niṭṭhite rajane ca kappe ca imaṃ parikkhāracoḷaṃ paccuddharitvā puna adhiṭṭhātabbāni .
Pattādhiṭṭhahaneti pattassa adhiṭṭhāne .
Tathāti ca yathā cīvare , tathā pattepi adhiṭṭhānādikaṃ sabbanti attho .
Ettha pana ‘‘ imaṃ pattaṃ , etaṃ pattan ’’ ti vā viseso .
36. Idāni paccuddhāravidhiṃ dassetuṃ ‘‘ etan ’’ tiādimāha .
Tattha imaṃ va iti vā-saddo rassaṃ katvā niddiṭṭho , so iti-saddato paraṃ yojetabbo , tasmā ‘‘ etaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī ’’ ti vā ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī ’’ ti vā saṃseti sambandho veditabbo .
Saṃseti vadeyya .
Evan ti yathā nāmena saṅghāṭi paccuddharitabbā , tathā uttarāsaṅgādīnīti attho .
Vidūti paccuddharetimassa kattupadaṃ , paññavāti attho .
Sabbatthāpi dūrāsannatādī vuttanayena veditabbā .
37-8.
Idāni saṅghāṭiādīnaṃ channaṃ pamāṇaparicchedaṃ dasseti ‘‘ saṅghāṭī ’’ tiādinā .
Pacchimo anto pacchimanto , tena , pacchimakoṭiyāti attho .
Dīghasoti dīghato .
Muṭṭhiyā sahitaṃ pañcakaṃ yassā sā muṭṭhipañcakā , liṅgavipallāsavasena pana muṭṭhipañcako .
Muṭṭhi-saddenettha upacāravasena katamuṭṭhiko hatthova vutto .
Sugatassa cīvarato ūnāti samāso .
Apīti vuttasamuccaye , tena
M0.274 yathāvuttapacchimappamāṇā ca ayañca uttamappamāṇāti attho .‘‘ Pacchimantenā ’’ ti idaṃ muṭṭhittikañca tiriyan ti etthāpi anuvattetvā attho veditabbo .
Ca -saddo ‘‘ uttamantena sugatacīvarūnāpi vaṭṭatī ’’ ti idaṃ samuccinoti .
Tattha idāni majjhimassa purisassa tisso vidatthiyo ekā sugatavidatthi , tāya vidatthiyā nava vidatthiyo dīghato sugatacīvarappamāṇaṃ , tiriyaṃ cha vidatthiyo , taṃ pana vaḍḍhakihatthena dīghato terasa hatthā ekā ca vidatthi , tiriyato nava hatthā honti .
Taṃvasena ubhayattha ūnatā viññātabbā .
Uttarāsaṅgopi tattakovāti dassetuṃ ‘‘ tathā ekaṃsikassapī ’’ ti āha .
Eko aṃso ekaṃso , tattha kātabbanti taddhite ekaṃsikaṃ .
‘‘ Antaravāsako ’’ ccādinā nivāsanaṃ dasseti .
Tattha antaraṃ majjhapadeso , antare majjhe kaṭippadese vāso vatthaṃ antaravāso , soyeva antaravāsako .
Cāpīti samudāyo , eko vā samuccayo .
Aḍḍhena tatiyo bhāgo aḍḍhateyyo .
Ettha dvinnaṃ hatthakoṭṭhāsānaṃ sampuṇṇānaṃ tatiyakoṭṭhāsasaṃsijjhane karaṇabhūtā aḍḍha-saddaniddiṭṭhā yā vidatthi
V0.239 , sāva tatiyoti niddiṭṭhoti upaḍḍhahatthasaṅkhāto tatiyo bhāgo aḍḍhateyyo .So ca nānantarena dvihatthatatiyatā labbhatīti dve hatthā , ekā ca vidatthi aḍḍhateyyo .
Taṃsanniyogena panettha antaravāsakova aḍḍhateyyoti veditabbo .
Dve hatthā yassāti bāhiratthasamāso .
Pārupanenāpi sakkā nābhiṃ paṭicchādetunti ‘‘ dvihattho ’’ ti vuttaṃ .
Vā -saddo aḍḍhateyyaṃ vikappeti .
Tiriyassa antoti chaṭṭhītappuriso , tiriyameva antoti vā kammadhārayo ‘‘ gāmanto ’’ tiādīsu viya .
39.‘‘ Nisīdanassā ’’ tiādinā
M0.275 nisīdanacīvaraṃ dasseti .Ettha nisīdanaṃ nāma same bhūmibhāge eḷakalomāni uparūpari santharitvā kañjikādīhi siñcitvā kato dvīsu ṭhānesu phālitattā tīhi dasāhi yutto parikkhāraviseso .
Vidatthī dveti dve vidatthī .
Visālato puthulato .
40.‘‘ Kaṇḍuppaṭicchādī ’’ tiādinā kaṇḍuppaṭicchādiṃ dasseti .
Tattha kaṇḍūti hi na atthato nānaṃ , taggahaṇena panettha piḷakassāvathullakacchābādhaṃ gayhati .
Kaṇḍuṃ yathāvuttaṃ piḷakādiṃ paṭicchādetīti kaṇḍuppaṭicchādi .
Paṭicchadanaṃ vā paṭicchādo , yathāvuttakaṇḍuyā paṭicchādo kaṇḍuppaṭicchādo , so assa atthīti kaṇḍuppaṭicchādī , tassa .
Tiriyan ti tiriyato .
41.‘‘ Vassikā ’’ tiādinā vassikasāṭikaṃ dasseti , taṃ suviññeyyaṃ .
42. Evaṃ pamāṇavantānaṃ pamāṇaṃ dassetvā vuttappamāṇātikkame dosaṃ , kesañci pamāṇābhāvagaṇanābhāvañca dassetuṃ ‘‘ etthā ’’ tiādimāha .
Tattha etthāti vuttappamāṇavantesu cīvaresu .
Taduttari tato vuttappamāṇato uttari nipātena uttari-saddena tappuriso .
Karontassa sampādentassa .
Chedanapācittīti chedanena sahitā pācitti , atirekaṃ chinditvā pācittiyaṃ desetabbanti vuttaṃ hoti .
Vuttappamāṇato pana atirekañca ūnakañca ‘‘ parikkhāracoḷan ’’ ti adhiṭṭhātabbaṃ .
Yena mukhaṃ puñchanti , taṃ mukhasambandhīti mukhassa coḷanti samāse dvando .
Ākaṅkhitaṃ icchitaṃ pamāṇanti kammadhārayo .
Tametesamatthīti ākaṅkhitappamāṇikā .
Ettha ca ticīvarādīsu avuttepi gaṇanavibhāge paccattharaṇamukhapuñchanaparikkhāracoḷe ṭhapetvā ādito paṭṭhāya
M0.276V0.240 chakkamekekameva vaṭṭati .Mukhapuñchanacoḷāni paccattharaṇāni ca bahūnipīti viññātabbaṃ .
43. Gaṇanāti ettha napuṃsakassa itthivacanena yogābhāvā ‘‘ na dīpitā ’’ ti liṅgaṃ vipariṇāmetvā sambandhitabbaṃ , aṭṭhakathāyaṃ na pakāsitāti attho .
Tiṇṇaṃ panetesaṃ ukkaṭṭhaparicchedavaseneva vuttaṃ , vikappanūpagapacchimena pacchimappamāṇaṃ atthiyeva .
Idāni yasmā tattha taṃ sabbaṃ na dīpitaṃ , tasmā vikappanūpagathavikādi sabbaṃ ekaṃ ‘‘ parikkhāracoḷan ’’ ti , bahūni ekato katvā ‘‘ parikkhāracoḷānī ’’ tipi vatvā adhiṭṭhātabbanti dassento ‘‘ tathā ’’ tiādimāha .
Iminā parikkhāracoḷaṃ nāma pāṭekkaṃ nidhānamukhanti dasseti .
Thavikādiṃ thavikā ādi yassa parissāvanādinoti samāso .
Vikappassa upagaṃ vikappiyaṃ , tañca upari vakkhati .
44. Idāni tiṇṇaṃ cīvarānaṃ paṭibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘ ahatā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tattha ahatena navena adhotena kappaṃ sadisaṃ ahatakappaṃ , ekavāradhotaṃ .
Ahatañca ahatakappañca ahatāhatakappāni , vatthāni , tesaṃ .
Dve guṇā paṭalāni yassa sāti duguṇā .
‘‘ Guṇo paṭalarāsīsū ’’ ti hi abhidhānappadīpikā .
Duguṇā dupaṭṭā , uttarasmiṃ dehabhāge āsañjīyatīti ukkarāsaṅgo .
Ekaccaṃ ekapaṭṭaṃ assa atthīti ekaccī , ekapaṭṭoti attho .
Nipāto vā ekaccīti .
Tathāti samuccaye , antaravāsako cāti vuttaṃ hoti .
Upamāyaṃ vā , yathā uttarāsaṅgo ekacciyo , evaṃ antaravāsakoti attho .
45.‘‘ Utū ’’ ti anekautu gahitāti ututo dīghakālato uddhaṭā utuddhaṭā , tesaṃ pilotikānanti attho .
Sesāti uttarāsaṅgaantaravāsakā .
Paṃsu viya kucchitaṃ
M0.277 ulati pavattatīti paṃsukūlaṃ , rathikāsusānasaṅkārakūṭādīnaṃ yattha katthaci ṭhitaṃ coḷakhaṇḍaṃ , tasmiṃ .Yā yā rucīti abyayībhāve yathāruci , yāvadatthaṃ satapaṭṭampi vaṭṭatīti adhippāyo .
46. Idāni tīsu chinditvā kātuṃ appahontesu kātabbavidhiṃ dassetuṃ ‘‘ tīsū ’’ tiādimāha .
Tattha ticīvarasamudāyato ekadesabhūtānaṃ dvinnamekassa ca saṅkhāguṇena niddhāriyamānattā tīsūti niddhāraṇe bhummaṃ .
Ekavacanassa bahvatthena yogābhāvato dvicīvarasaṅkhātabahvatthavasena
V0.241 vacanaṃ vipariṇāmetvā yāni pahonti , tāni dve vāpi chinditabbāni , yaṃ pahoti , taṃ ekaṃ vā chinditabbanti yojetabbaṃ .Pahontīti pacchimacīvarappamāṇachinnakāni pahonti .
Apīti sambhāvane , tīsu kā kathāti attho .
Anvādhin ti āgantukapattaṃ .
Anu pacchā ādhīyatīti anvādhi , yaṃ cīvarassopari saṅghāṭiākārena āropetabbaṃ .
Anādiṇṇan ti anāropitaṃ anvādhikaṃ .
Na dhāreyyāti iminā yadi dhāreyya , dukkaṭanti dīpeti .
47-8.
Idāni ‘‘ ticīvaraṃ na vaseyya vinekāhan ’’ ti vuttānaṃ tiṇṇaṃ avippavāsalakkhaṇaṃ dassetuṃ ‘‘ gāme ’’ tiādinā udositasikkhāpade ( pārā .471 ādayo ) vuttaparihāramāha .
Tattha gāme vā … pe … vihāre vā ticīvaraṃ nikkhipitvāti sambandho .
Tattha ‘‘ paṭo daḍḍho ’’ tiādīsu viya avayavepi samudāyavohāravasena tīsu ekampi ‘‘ ticīvaran ’’ ti vuttaṃ .
Bhikkhusammutiyaññatrāti saṅghena gilānassa bhikkhuno dīyamānaṃ cīvarena vippavāsasammutiṃ vinā .
Vippavatthun ti ekūpacāranānūpacāragāmādito bahi , atha vā nivesanādīnaṃ , tattha ca gabbhovarakānaṃ cīvarassa vā hatthapāsaṃ atikkamma cīvarena vippayutto
M0.278 hutvā vasituṃ .Ettha ca gāmādīnaṃ ekūpacāranānūpacāratā ekakulanānākulasantakassa gāmādino parikkhepassa , parikkhepokāsassa ca vasena satthaabbhokāsānaṃ sattabbhantaravasena ca veditabbā .
Tattha eko abbhantaro aṭṭhavīsatihattho hoti .
Ettha ca nivesanādīni gāmato bahi sanniviṭṭhānīti daṭṭhabbaṃ visuṃ gāmassa gahitattā , tathā udositādīhi aññaṃ nivesanaṃ .
Tattha udosito nāma yānādīnaṃ bhaṇḍānaṃ sālā .
Pāsādo dīghapāsādo .
Hammiyaṃ muṇḍacchadanapāsādo .
Nāvā ca aṭṭo ca māḷo ca ārāmo ca nāvā … pe … ārāmaṃ , tasmiṃ .
Aṭṭo nāma paṭirājādīnaṃ paṭibāhanatthaṃ iṭṭhakāhi kato bahalabhittiko catupañcabhūmiko patissayaviseso .
Māḷo ekakūṭasaṅgahito caturassapāsādo .
Ārāmo pupphārāmo vā phalārāmo vā .
Sattho ca khettañca khalañcāti dvando .
Sattho nāma jaṅghasattho vā sakaṭasattho vā .
Khalaṃ vuccati dhaññakaraṇaṃ .
Dumo nāma dumamūlaṃ chāyāya phuṭṭhokāso upacāravasena .
Abbhokāso pana agāmake araññeva adhippeto .
49. Idāni ‘‘ etaṃ … pe … saṅghāṭin ’’ tiādinā navannameva paccuddhāro vutto , na pana tesaṃ
V0.242 kālaparicchedoti taṃ dassetuṃ ‘‘ rogā ’’ tiādi āraddhaṃ .Tattha devadatto dattoti nāmekadesenāpi nāmavohārato vassikasāṭikāva ‘‘ sāṭikā ’’ ti pakaraṇavasena gammamānatthattā vuttā .
Kaṇḍuppaṭicchādikā ca rogavassānapariyantā .
Rogā ca vassānā ca māsā rogavassānā , te tadatikkamena paccuddharitabbatāya pariyantā yāsanti viggaho .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Vassikasāṭikā vassānamāsātikkame kattikapuṇṇamāya eva paccuddharitabbā .
Tathā kaṇḍuppaṭicchādikā
M0.279 ābādhesu vūpasantesūti vuttaṃ hoti .‘‘ Paccuddharitvā vikappetabbā ’’ ti hi aṭṭhakathāyaṃ ( pārā . aṭṭha .2.469) vuttaṃ .
Ettha pana keci ācariyā ‘‘ paccuddharitvāti vassikasāṭikabhāvato apanetvā ’’ ti vadiṃsu , taṃ na yujjati .
Paccuddhāravinayakammavisayeyeva paccuddhāra-saddassa diṭṭhattā ,‘‘ cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetun ’’ ti ( mahāva .358) pāḷi vacanato ca .
‘‘ Cātumāsaṃ adhiṭṭhātun ’’ ti ca catunnaṃ māsānaṃ adhiṭṭhānena saha accantasaṃyogo dassitoti na tena adhiṭṭhānabhedo viññāyati .
Teneva kurundaṭṭhakathāyampi ‘‘ vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ , tato paraṃ vikappetun ’’ ti ( mahāva .358) vacanato kattikapuṇṇamāya eva paccuddharitvā hemante vikappetabbāti vuttaṃ .
Tasmā ‘‘ vassikasāṭikā vassānamāsātikkamenāpi kaṇḍuppaṭicchādi ābādhavūpasamenāpi adhiṭṭhānaṃ vijahatī ’’ ti ( kaṅkā . aṭṭha . kathinasikkhāpadavaṇṇanā ) vuttaṃ .
Mātikāṭṭhakathāya mpi paccuddhāravasenāpi adhiṭṭhānaṃ vijahatīti evamattho gahetabbo .
Evañhi sati sabbaṭṭhakathāyo samenti , yutti ca aviruddhā hontīti .
Tato paran ti paccuddhārato upari .
Vikappeyyāti kaṇḍuppaṭicchādiṃ paccuddharitvā vikappeyya .
Vassikasāṭikaṃ kattikapuṇṇamāyaṃ paccuddharitvā hemantassa paṭhamadivase vikappeyya , evaṃ asati dukkaṭanti adhippāyo .
Sesāti apare satta cīvarāni sesā .
Natthi pariyantaṃ vuttasadiso kālaparicchedo etesanti apariyantikā .
50. Idāni paccattharaṇādikaṃ cīvaracatukkaṃ sadasādikaṃ vaṭṭati , nāparanti dassetuṃ ‘‘ paccattharaṇā ’’ tiādimāha .
Tattha parikkhāro ca mukhapuñchanañcāti dvando .
Parikkhāramukhapuñchanameva coḷakanti kammadhārayo .
Dvandasamāsante suyyamānattā pana coḷaka-saddo parikkhāra-saddato ca paraṃ daṭṭhabbo
M0.280 ‘‘ parikkhāracoḷakan ’’ ti .Taṃ pana sāmaññajotanāya visesepi avaṭṭhānato ṭhapetvā pañca cīvarāni parikkhāracoḷanāmenādhiṭṭhitāni avasesaṃ
V0.243 daṭṭhabbaṃ .Paccattharaṇañca parikkhāramukhapuñchanacoḷakañca paccattharaṇa … pe … coḷaka ñca nisīdana ñcāti etaṃ cīvaracatukkaṃ sadasampi arattampi anādiṇṇakappampi labbhanti sambandho .
Sadasan ti saha yāhi kāhici dasāhīti sadasaṃ .
Sadasake labbhamāne adasampi labbhatevāti sadasampi adasampi pupphadasampīti ettha attho .
Pi -saddo vuttāvuttasampiṇḍanattho .
Arattan ti nīlapītādirajanena arañjitampi .
Pi -saddena rañjitanīlapītādikampi anādiṇṇakappampīti .
Ādiṇṇo kappo yassa natthīti taṃ anādiṇṇakappampi .
Pi-saddena ādiṇṇakappampi .
Nanu ca ‘‘ na bhikkhave sabbanīlakāni cīvarāni dhāretabbānī ’’ tiādinā ( mahāva .372) sabbanīlakasabbapītakasabbalohitakacīvarāni sāmaññena paṭikkhittānīti kathamidaṃ cīvaracatukkaṃ sadasādikaṃ vaṭṭati , kathañca anādiṇṇakappampi vaṭṭatīti ?
Vuccate –
‘‘ tena kho pana samayena aññataro bhikkhu kusacīraṃ nivāsetvā ’’ tiādinā uppannavatthū su ( mahāva .371)‘‘ na bhikkhave kusacīraṃ … pe … titthiyaddhajo dhāretabbo .
Yo dhāreyya , āpatti thullaccayassā ’’ tiādinā ( mahāva .371) uppannavatthuvaseneva nivāsanapārupanasaṅkhātadhāraṇassa paṭikkhittattā ca tattheva aṭṭhakathāya ñca ( mahāva . aṭṭha .372)‘‘ sabbanīlakādīni rajanaṃ dhovitvā puna rajitvā dhāretabbāni , na sakkā ce honti dhovituṃ , paccattharaṇāni vā kātabbāni , dupaṭṭacīvarassa vā majjhe dātabbāni , acchinnadasadīghadasāni dasā chinditvā dhāretabbāni , kañcukaṃ labhitvā phāletvā rajitvā paribhuñjituṃ vaṭṭati , veṭhanepi eseva nayo ’’ ti nivāsanapārupanavaseneva dhāraṇaparibhogānaṃ
M0.281 vuttattā ca dubbaṇṇakaraṇasikkhāpade ( pāci . aṭṭha .368)‘‘ yaṃ nivāsetuṃ vā pārupituṃ vā sakkā hoti , tadeva cīvaranti veditabban ’’ ti pañcannaṃyeva kappabinduno anuññātattā ca ticīvarakaṇḍuppaṭicchādivassikasāṭikasaṅkhātāni pañca cīvarāni kāyaparihāriyāneva adasāni asabbanīlakādīni kappiyarajanarajitāni ādiṇṇakappāniyeva honti , na niyamena nivattitāni parāni cattārīti cīvaracatukkameva sadasādikaṃ anādiṇṇakappampi vaṭṭatīti . 51. Sesacīvarapañcakaṃ adasaṃyeva rajitaṃyeva ādiṇṇakappaṃva kappatīti yojanā .
Rajitan ti kappiyarajanena rajitaṃ .
Nisīdanassa yathāvuttenatthena sabbattha adasatthaṃ nisedhetuṃ ‘‘ sadasaṃva nisīdanan ’’ ti vuttaṃ .
Sati hi sambhave byabhicāre ca visesanaṃ sātthakaṃ hoti .
52. Idāni
V0.244 anadhiṭṭhite anissaṭṭhe ca kā pavattīti taṃ dassetuṃ ‘‘ anadhiṭṭhitan ’’ tiādimāha .Tattha anadhiṭṭhitan ti ticīvarādivasena anadhiṭṭhitaṃ .
Anissaṭṭhan ti yassa kassaci dānalakkhaṇena adinnaṃ .
Vikappetvā paribhuñjayeti vakkhamānanayena ekabahubhāvaṃ , sannihitāsannihitabhāvañca sallakkhetvā vikappetvā paccuddharitvā paribhuñjeyya .
Vakkhamānanayena pana viññāyatīti ‘‘ paccuddharitvā ’’ ti na vuttaṃ .
Idāni ‘‘ vikappetvā ’’ ti vuttaṃ kīdisaṃ taṃ heṭṭhimantena vikappiyanti āha ‘‘ hatthā ’’ tiādi .
Tattha hattho dīghena yassa taṃ hatthadīghaṃ .
Tatoti tasmā hatthato .
Upaḍḍho hatthassa dutiyo bhāgo vidatthisaṅkhāto vitthārena yassa taṃ upaḍḍhavitthāraṃ .
53. Idāni yathāvuttavidhānaṃ tecīvarikasseva vasena , aparo pana aññathā paṭipajjatīti taṃ dassetuṃ ‘‘ ticīvarassā ’’ tiādimāha
M0.282 .Tattha nāmenādhiṭṭhitāni tīṇi cīvarāni etassāti ticīvaro .
Tassa vinayatecīvarikassāti attho , na parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhitacīvarassa .
Vinayatecīvarikassa pana udositasikkhāpade vuttaparihāro natthi .
Parikkhāracoḷiyoti parikkhāracoḷamassa atthīti ṇikena ya-kāro .
Sabban ti sakalaṃ navavidhampi cīvaraṃ .
Tathā vatvāti ekabahubhāvaṃ , sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā ‘‘ imaṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhāmī ’’ tiādinā vatvā .
Adhiṭṭhatīti adhiṭṭhāti .
54. Adhiṭṭhitacīvaraṃ pana paribhuñjato kathaṃ adhiṭṭhānaṃ vijahatīti taṃ dassento ‘‘ acchedā ’’ tiādimāha .
Tattha acchedo ca vissajjanañca gāho ca vibbhamo cāti dvando .
Acchedo nāma corādīhi acchinditvā gahaṇaṃ .
Vissajjanaṃ paresaṃ dānaṃ .
Gāho vissāsena gahaṇaṃ .
Vibbhamo sikkhaṃ appaccakkhāya gihibhāvūpagamanaṃ .
Tadāpi tassa aññassa dāne viya cīvarassa nirālayabhāvena pana pariccāgoti .
Ṭīkāyaṃ pana bhādiso bhikkhuyevāti adhiṭṭhānaṃ na vijahatīti atthaṃ vikappetvā bhikkhuniyā gihibhāvūpagamanaṃ vuttaṃ , taṃ na gahetabbaṃ , kāraṇaṃ panettha amhākaṃ garūhiyeva sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī .2.469)‘‘ bhikkhuniyā ‘ hīnāyāvattanenā ’ ti visesetvā avuttattā bhikkhuniyā hi gihibhāvūpagamane adhiṭṭhānavijahanaṃ visuṃ vattabbaṃ natthi tassā vibbhamaneneva assamaṇībhāvato ’’ ti vuttaṃ .
Nanu ca bhikkhuno appaccakkhātasikkhassa gihibhāvūpagamanena adhiṭṭhānavijahanena nirālayabhāvo kāraṇabhāvena
V0.245 vutto , evaṃ sati parivattaliṅgassa natthi nirālayabhāvoti kathamassa adhiṭṭhānaṃ vijahatīti ?Saccametaṃ , tathāpi buddhamataññūhi aṭṭhakathācariyehi aṭṭhakathāyaṃ ( pārā . aṭṭha .1.69)‘‘ yaṃ panassa bhikkhubhāve
M0.283 adhiṭṭhitaṃ ticīvarañca patto ca , taṃ adhiṭṭhānaṃ vijahati , puna adhiṭṭhātabban ’’ ti vuttattā natthettha dosoti .Māraṇaliṅgasikkhāti uttarapadalopena upacārena vā liṅgaparivattanaṃ sikkhāpaccakkhānañca ‘‘ liṅgasikkhā ’’ ti ca vuttaṃ .
Iti ete aṭṭha sabbesu navasu cīvaresu adhiṭṭhānassa viyogo vippavāso , tassa kāraṇā hontīti pāṭhaseso .
Ticīvarassa pana na kevalaṃ imeyeva aṭṭha , vinividdhachiddañca adhiṭṭhānaviyogakāraṇanti liṅgavacanañca parivattetvā yojetabbaṃ .
Tattha abbhantare ekassapi tantuno abhāvena vinividdhaṃ vinivijjhitvā gatachiddaṃkaniṭṭhaṅgulinakhapiṭṭhippamāṇaṃ vinividdhachiddaṃ .
Tattha saṅghāṭiyā ca uttarāsaṅgassa ca dīghantato vidatthippamāṇassa , tiriyantato aṭṭhaṅgulappamāṇassa , antaravāsakassa pana dīghantato vidatthippamāṇasseva tiriyantato caturaṅgulappamāṇassa padesassa orato chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati , sūcikammaṃ katvā puna adhiṭṭhātabbaṃ .
Sūcikammaṃ karontena ca chinditvā dubbalaṭṭhānāpanayanena chiddaṃ adassetvā kātabbaṃ .
55. Idāni akappiyāni dassetuṃ ‘‘ kusā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha kusā ca vākā ca phalakāni ca , tesaṃ cīrāni kusa … pe … cīrāni .
Tattha kusena ganthetvā kataṃ kusacīraṃ .
Tathā vākena ganthetvā kataṃ vākacīraṃ , tāpasānaṃ vakkalaṃ .
Phalakasaṇṭhānāni phalakāni sibbitvā kataṃ phalakacīraṃ .
Kesavālajan ti kesehi ca vālehi ca jātaṃ vāyitaṃ kambalanti sambandho .
Ulūkapakkhājinakkhipeti ulūkānaṃ kosiyasakuṇānaṃ pakkhaṃ pakkhena kataṃ nivāsanañca ajinakkhipaṃ salomaṃ sakhuraṃ ajinamigānaṃ cammañca dhārayato thullaccayanti sambandho .
56. Kadalerakakkadussesūti kadaliyo ca erako ca akko ca , tesaṃ dussāni vatthāni , tesu ceva makacivākehi
M0.284 kate potthake cāpi dukkaṭaṃ .Nimittatthe cetaṃ bhummaṃ .
Kadalidussādisaddena taṃdhāraṇamadhippetaṃ , tasmā taṃdhāraṇanimittaṃ dukkaṭaṃ hotīti attho .
Evaṃ sabbattha .
‘‘ Nīlako cā ’’ tiādinā dvando .
Sabbā nīlaka … pe … kaṇhakāti kammadhārayo .
Nīlādivaṇṇayogena
V0.246 vatthaṃ nīlādi .Nīlakaṃ umāpupphavaṇṇaṃ .
Mañjeṭṭhaṃ mañjeṭṭhikavaṇṇaṃ .
Pītaṃ kaṇikārapupphavaṇṇaṃ .
Lohitaṃ jayasumanapupphavaṇṇaṃ .
Kaṇhakaṃ addāriṭṭhakavaṇṇaṃ .
Sabba-saddo panettha paccekaṃ yojetabbo .
57. Mahā … pe … ratteti mahāraṅgo ca mahānāmaraṅgo ca , tehi ratte .
Etthāpi puna suyyamānaṃ sabbasaddamanuvattiyaṃ ,‘‘ sabbamahāraṅgaratte ’’ tiādinā attho veditabbo .
Iminā ca asabbanīlakādi kappiyarajanarajitaṃ paribhuñjantassa natthi dosoti dīpeti .
Tattha mahāraṅgo satapadipiṭṭhivaṇṇo .
Mahānāmaraṅgo sambhinnavaṇṇo , so pana paṇḍupalāsavaṇṇo hoti , padumavaṇṇotipi vadanti .
Tirīṭaketi taṃ nāmaka rukkhatace .
Acchinnadīghadasaketi sabbaso acchinnattā acchinnā ca majjhe chinnattā dīghā ca sā dasā ca vatthakoṭi yassāti aññapadatthasamāso .
Phalapupphadaseti aññamaññaṃ saṃsibbitvā katā phalasadisā dasā ‘‘ phalā ’’ ti vuccanti , ketakādi pupphasadisāni ‘‘ pupphānī ’’ ti ca , phalā ca pupphā ca dasā yassa , phalasadise dase , pupphasadise dase cāti attho .
Veṭhaneti sīsaveṭhane .
Tathāti iminā sabbanīlakādīsu dukkaṭaṃ atidisati .
Sabban ti kusacīrādikaṃ sakalaṃ .
Acchinnaṃ cīvaraṃ yassa so labhatīti sambandho .
Cīvaraniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .