13. Samaṇakappaniddesavaṇṇanā
125. Samaṇakappāti samaṇavohārā .
Bhavanti , ahesunti vā bhūtā , vattamāne , bhūte vā tappaccayo .
Viruḷhamūlādibhāvaṃ āpajjitvā vaḍḍhamānakānaṃ , vaḍḍhitvā mahantabhāvaṃ pattānañca rukkhalatādisaṅkhātānaṃ bhūtānaṃ gāmo , bhūtā eva vā gāmo samūho bhūtagāmo .
Tassa samārambho chedanaphālanādi , tasmiṃ .
Nimittatthe cetaṃ bhummaṃ , taṃhetu pācittiyaṃ hotīti attho .
Katakappiyaṃ samaṇakappiyaṃ bhaveti sambandho .
Tattha kataṃ kappiyaṃ yassāti bahubbīhi .
Kenāti āha ‘‘ nakhenā ’’ tiādi .
126. Idāni yassa samārambho , taṃ bhūtagāmaṃ vibhajitvā dassetuṃ ‘‘ sa mūlā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Soti bhūtagāmo .
Bhavituṃ uppajjituṃ payojetīti kāritantā tappaccayo , pabhāvito uppāditoti attho .
Atha vā pabhavanaṃ pabhavo , uppatti , sova pabhavo , pabhāvaṃ karotīti nāmadhātuto kattari tappaccayo , pabhāvito uppannoti attho .
Mūlañca khandho ca bījañca aggañca phaḷu ca mūla … pe … phaḷūni .
Phaḷu nāma pabbaṃ .
Tāniyeva bījāni , tehi pabhāvito uppādito , atha vā tehi avadhibhūtehi , kāraṇabhūtehi vā pabhāvito uppannoti kamena vikappadvaye samāsadvayaṃ veditabbaṃ .
Tattha mūlabījaṃ nāma haliddisiṅgiverādi .
Khandhabījaṃ
M0.323 nāma assatthanigrodhādi .Bījabījaṃ nāma pubbaṇṇāparaṇṇādi .
Aggabījaṃ nāma
V0.275 hiriverādi .Phaḷubījaṃ nāma ucchunaḷādi .
Tattha mūlabījādīni pañca bījagāmo .
Tannibbatto rukkhalatādi bhūtagāmo .
Idāni tesu bījagāmasamārambhe dukkaṭaṃ dasseti aparaddhena .
Bhūtagāmaviyojitaṃ bījaṃ ārambhe dukkaṭanti sambandho .
Bhūtagāmato viyojitanti tappuriso .
Bījan ti bhūmiyaṃ ropitamaropitampi niggatavidatthimattapattavaṭṭipi mūlabījāni .
‘‘ Ārambhe ’’ ti kitakapaccayassa yoge avutte kammani chaṭṭhuppattiyaṃ vikappena ubhayattha dutiyā .
Ārambheti samārambhe .
Tasmā ‘‘ imaṃ pupphaṃ phalaṃ vā jāna , imaṃ kappiyaṃ karohī ’’ tiādinā kappiyavacanena bhūtagāmato viyojitaṃ bījajātaṃ bījagāmaparimocanatthaṃ puna kappiyaṃ kārāpetvā paribhuñjibhabbaṃ .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjituṃ aggiparijitaṃ satthaparijitaṃ nakhaparijitaṃ abījaṃ nibbattabījaññeva pañcaman ’’ ti ( cūḷava .250) vuttesu pañcasu nakhaparijitādīni tīṇi dassitāni .
127. Idāni avasiṭṭhāni dve dassetuṃ ‘‘ nibbattabījan ’’ tiādikaṃ paṭhamaddhaṃ āha .
Tattha nibbattabījan ti nibbattaniyanti nibbattaṃ , nipubba vatu vattanetimasmā tappaccayo , nibbattaṃ bījaṃ yassa taṃ nibbattabījaṃ , bījaṃ nibbattetvā visuṃ katvā paribhuñjitabbaṃ ambapanasādi .
Nobījaṃ nāma taruṇambaphalādi .
Idāni bījagāmabhūtagāmesu kappiyakaraṇappakārādivisesaṃ dassento ‘‘ kaṭāhā ’’ tiādimāha .
Tattha kaṭāhena baddhaṃ bījaṃ yesanti bāhirattho .
128. Bhājane bhūmiyampi vā ekābaddhesu bījesu ekasmiñca kappiye kateti yojanā .
Bījesūti bījagāmabhūtagāmesu
M0.324 .Bhūtagāmopi hi idha ‘‘ bījan ’’ ti ruḷhīvasena vuccati .
129. Nikkhitteti ṭhapite .
Kappiyaṃ puna kareyyāti jātamūlapaṇṇabhāvato bhūtagāmattā bhūtagāmato parimocitaṃ bījagāmaparimocanatthaṃ puna kappiyaṃ kāreyyāti attho .
Tenāha ‘‘ bhūtagāmo hi so tadā ’’ ti .
Hi -saddo hetumhi .
Tadāti mūle ca paṇṇe ca jātakāle sace mūlamattaṃ sañjāyati , uparibhāge sace aṅkuro jāyati , heṭṭhābhāge chindituṃ vaṭṭati .
Mūlamattesu vā
V0.276 pana paṇṇamattesu vā niggatesu sacepi ratanappamāṇāpi sākhā nikkhamanti , bījagāmasaṅgahitā honti . 130. Udakasambhavo sevālo ca cetiyādīsu sevālo ca bhūtagāmovāti sambandho .
Ādi -saddena pākārādiggahaṇaṃ .
Yadi dve tīṇi paṇṇāni na jāyanti , aggabījasaṅgahaṃ gacchati .
Sukkho pana sammajjitabbo .
Mūlapaṇṇe viniggate bījopi bhūtagāmovāti sambandho .
Paṇṇeti iminā aṅkuramattaṃ paṭikkhipati .
131. Ghaṭādipiṭṭhe sevālo ca ahichattakamakuḷañca dukkaṭasseva vatthūnīti sambandho .
Piṭṭheti iminā anto abbohārikoti dasseti .
Phullan ti phullitaṃ ahichattakaṃ .
Abyavahārikan ti āpattivohārayoggaṃ na hotīti attho .
132. Allarukkhe lākhāniyyāsachattāni vikopiya gaṇhato tattha akkharaṃ chindato vāpi pācittīti sambandho .
Tatthāti allarukkhe .
‘‘ Vikopayan ’’ ti potthakesu pāṭho dissati , so apāṭho paṭhamantatāya kāraṇābhāvato .
‘‘ Vikopiyā ’’ ti pana pāṭho gahetabbo .
Vikopiyāti
M0.325 iminā avikopetvā gahaṇe anāpattīti dīpeti . 133. Dārumakkaṭakādināti āṇiṃ koṭṭetvā dāruyantaṃ katvā tattha kaṇṭakaṃ olambenti , etaṃ dārumakkaṭakaṃ nāma .
Ādi -saddena kaṇṭakabandhanādīnaṃ gahaṇaṃ .
Tiṇādiṃ chindituṃ , gaṇṭhikaṃ kātuñca na kappatīti yojanā .
Chinditun ti chindanaṃ .
134. Bhūtagāmaṃ vāti bhūtagāmaṃ vā .
Bījaṃ vāti bījagāmaṃ vā .
‘‘ Chinda vā ’’ tiādinā sabbattha vā -saddo yojetabbo .
Paca vāti pacanaṃ karohīti vā .
‘‘ Paṭa ’’ iti vā pāṭho , tassa uppādehīti attho .
‘‘ Imaṃ rukkhaṃ chindāhī ’’ tiādinā pana avatvā ‘‘ rukkhaṃ chindā ’’ tiādinā aniyametvā vattuṃ vaṭṭati .
135. Iman ti
V0.277 etaṃ rukkhādiṃ .Imaṃ sodhehīti ettha iti-saddaṃ katvā attho vattabboti .
Samaṇakappaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .