Paccayaniddesapakiṇṇakavinicchayakathāvaṇṇanā
‘‘ Lobhadosamohā
M0.195 vipākapaccayāpi na honti , sesānaṃ sattarasannaṃ paccayānaṃ vasena paccayā hontī ’’ tiādimapāṭho .Ettha ca lobhadosamohānaṃ paccekaṃ sattarasahi paccayehi paccayabhāvo vutto , sabbe hetū saha aggahetvā ekadhammassa anekapaccayabhāvadassanatthaṃ amohādīnaṃ visuṃ gahitattāti dosassapi sattarasahi paccayabhāvo āpajjati , tathā ca sati dosassapi garukaraṇaṃ pāḷiyaṃ vattabbaṃ siyā .
‘‘ Akusalo pana ārammaṇādhipati nāma lobhasahagatacittuppādo vuccatī ’’ ti ( paṭṭhā . aṭṭha .1.4) etthāpi lobhadosasahagatacittuppādāti vattabbaṃ siyā , na pana vuttaṃ , tasmā dosassa adhipatipaccayatāpi nivāretabbā .
Na ca ‘‘ sesānan ’’ ti vacanena adhipatipaccayo nivārito , atha kho saṅgahito purejātādīhi yathāvuttehi sesattāti tannivāraṇatthaṃ dosaṃ lobhamohehi saha aggahetvā visuñca aggahetvā ‘‘ doso adhipatipaccayopi na hoti , sesānaṃ paccayānaṃ vasena paccayo hotī ’’ ti paṭhanti .
Iminā nayenāti etena phoṭṭhabbāyatanassa sahajātādipaccayabhāvaṃ , sabbadhammānaṃ yathāyogaṃ hetādipaccayabhāvañca dasseti .
Na hi etaṃ ekapaccayassa anekapaccayabhāvadassananti rūpādīnaṃ pakatūpanissayabhāvo ca etena dassitoti daṭṭhabbo .
Catunnaṃ khandhānaṃ bhedā cakkhuviññāṇadhātuādayoti bhedaṃ anāmasitvā te eva gahetvā āha
V0.205 ‘‘ catūsu khandhesū ’’ ti .Micchāvācākammantājīvā tehi ceva kammāhārapaccayehi cāti ekūnavīsatidhāti idamevaṃ na sakkā vattuṃ .
Na hi micchāvācādayo micchādiṭṭhi viya maggapaccayā honti cetanāya maggapaccayattābhāvato .
Yadi ca bhaveyya , pañhāvāre ‘‘ kammapaccayā magge tīṇī ’’ ti vattabbaṃ siyā , tasmā micchāvācādīnaṃ maggapaccayabhāvo na vattabbo .
Paṭṭhānasaṃvaṇṇanā hesā .
Sesapaccayabhāvo ca cetanāya anekapaccayabhāvavacanena vuttoyevāti na idaṃ paṭhitabbanti na paṭhanti .
‘‘ Ahirikaṃ … pe … middhaṃ uddhaccaṃ vicikicchā ’’ tiādimapāṭho , vicikicchā pana adhipatipaccayo na hotīti taṃ tattha apaṭhitvā ‘‘ vicikicchāissāmacchariyakukkuccāni tato adhipatipaccayaṃ apanetvā ’’ ti evamettha paṭhanti .
‘‘ Cattāri
M0.196 mahābhūtāni ārammaṇa … pe … purejātavippayuttaatthiavigatavasena dasadhā paccayā honti , puna tathā hadayavatthū ’’ ti purimapāṭho , mahābhūtāni pana vippayuttapaccayā na hontīti ‘‘ purejātaatthiavigatavasena navadhā paccayā honti , vippayuttapaccayaṃ pakkhipitvā dasadhā vatthun ’’ ti paṭhanti .Ettakamevettha apubban ti etasmiṃ purejātapaccaye sahajātanissayehi apubbaṃ rūpasaddagandharasāyatanamattamevāti attho , ārammaṇāni panetāni ārammaṇapaccayadhammānaṃ anekapaccayabhāve vuttānīti sabbātikkantapaccayāpekkhā etesaṃ apubbatā natthīti .
Indriyādīsu apubbaṃ natthīti rūpajīvitindriyassapi arūpajīvitindriyato apubbassa paccayabhāvassa abhāvaṃ maññamānena apubbatā na vuttā .
Tassa pana purejātapaccayabhāvato apubbatā .
Kabaḷīkārāhārassa ca purejātena saddhiṃ sattadhā paccayabhāvo yojetabbo .
Ākāroti mūlādiākāro .
Atthoti tenākārena upakārakatā .
‘‘ Yenākārenā ’’ ti etassa vā atthavacanaṃ ‘‘ yenatthenā ’’ ti .
Vipākahetūsuyeva labbhatīti ettha amohavipākahetussa adhipatipaccayabhāvo ca lokuttaravipākeyeva labbhatīti .
Evaṃ sabbattha labbhamānālabbhamānaṃ sallakkhetabbaṃ .
Vippayuttaṃ apaṭhitvā ‘‘ chahākārehī ’’ ti purimapāṭho , taṃ pana paṭhitvā ‘‘ sattahākārehī ’’ ti paṭhanti .
Ukkaṭṭhaparicchedo hettha vuccati , na ca yaṃ ārammaṇaṃ nissayo hoti , taṃ vippayuttaṃ na hotīti .
Anantarasamanantaresu yaṃ kammapaccayo hoti , taṃ na āsevanapaccayo .
Yañca āsevanapaccayo hoti , na taṃ kammapaccayoti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Pakatūpanissayo pakatūpanissayovā ’’ ti vuttaṃ
V0.206 , kammapaccayopi pana so hoti , tasmā ‘‘ kammapaccayo cā ’’ ti paṭhanti .Ayaṃ panettha attho – pakatūpanissayo yebhuyyena pakatūpanissayova hoti , koci panettha kammapaccayo ca hotīti .
‘‘ Ārammaṇapurejāte panettha indriyavippayuttapaccayatā na labbhatī ’’ ti vuttaṃ .
Tattha ārammaṇapurejātan ti yadi kañci ārammaṇabhūtaṃ purejātaṃ vuttaṃ , ārammaṇabhūtassa vatthussa vippayuttapaccayatā labbhatīti sā na labbhatīti na vattabbā .
Atha pana
M0.197 vatthupurejātato aññaṃ vatthubhāvarahitārammaṇameva ‘‘ ārammaṇapurejātan ’’ ti vuttaṃ , tassa nissayapaccayatā na labbhatīti ‘‘ nissayindriyavippayuttapaccayatā na labbhatī ’’ ti vattabbaṃ .Ito uttaripīti purejātato paratopīti attho , ito vā indriyavippayuttato nissayindriyavippayuttato vā uttari ārammaṇādhipatiādi ca labbhamānālabbhamānaṃ veditabbanti attho vattabbo .
Kammādīsu pana labbhamānālabbhamānaṃ na vakkhatīti purimoyevettha attho adhippeto .
‘‘ Kabaḷīkāro āhāro āhārapaccayovā ’’ ti purimapāṭho , atthiavigatapaccayopi pana so hoti , tena ‘‘ kabaḷīkāro āhāro āhārapaccayattaṃ avijahantova atthiavigatānaṃ vasena aparehipi dvīhākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchatī ’’ ti paṭhanti .
‘‘ Yathānurūpaṃ jhānapaccaye vuttānaṃ dasannaṃ hetuadhipatīnañcāti imesaṃ vasenā ’’ ti purimapāṭho ,‘‘ yathānurūpaṃ jhānapaccaye vuttānaṃ maggavajjānaṃ navannaṃ hetuadhipatijhānānañcāti imesaṃ vasenā ’’ ti pacchimapāṭho , tesu vicāretvā yutto gahetabbo .
Samanantaraniruddhatāya ārammaṇabhāvena ca sadiso paccayabhāvo paccayasabhāgatā , viruddhapaccayatā paccayavisabhāgatā .
‘‘ Iminā upāyenā ’’ ti vacanato hetuādīnaṃ sahajātānaṃ sahajātabhāvena sabhāgatā , sahajātāsahajātānaṃ hetuārammaṇādīnaṃ aññamaññavisabhāgatāti evamādinā upāyena sabhāgatā visabhāgatā yojetabbā .
Janakāyeva , na ajanakāti janakabhāvappadhānāyeva hutvā paccayā honti , na upatthambhakabhāvappadhānāti attho daṭṭhabbo .
Yesaṃ hetuādayo paccayā honti , te tehi vinā neva uppajjanti , na ca pavattantīti tesaṃ ubhayappadhānatā vuttā .
Na hi te anantarādayo viya jananeneva pavattiṃ karontīti .
Sabbesaṃ
V0.207 ṭhānaṃ kāraṇabhāvo sabbaṭṭhānaṃ , taṃ etesaṃ atthīti sabbaṭṭhānikā .Upanissayaṃ bhindantena tayopi upanissayā vattabbā , abhinditvā
M0.198 vā upanissayaggahaṇameva kātabbaṃ .Tattha bhindanaṃ pakatūpanissayassa rūpānaṃ paccayattābhāvadassanatthaṃ , ārammaṇānantarūpanissayānaṃ pana pubbe ārammaṇādhipatianantaraggahaṇehi gahitattā tesu ekadesena anantarūpanissayena itarampi dassetīti daṭṭhabbaṃ .
Purejātapacchājātāpi asabbaṭṭhānikā arūparūpānaññeva yathākkamena paccayabhāvatoti ettha purejātapaccayo anantarādīsu eva vattabbo taṃsamānagatikattā , na ca yugaḷabhāvo pacchājātena saha kathane kāraṇaṃ asabbaṭṭhānikadassanamattassa adhippetattāti taṃ tattha paṭhitvā ‘‘ pacchājātopi asabbaṭṭhāniko rūpānaṃyeva paccayabhāvato ’’ ti paṭhanti .
Paccayaniddesapakiṇṇakavinicchayakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .