16. Indriyapaccayaniddesavaṇṇanā
16. Arūpajīvitindriyampi saṅgahitan ti missakattā jīvitindriyaṃ na sabbena sabbaṃ vajjitabbanti adhippāyo .
Avinibbhuttadhammānan ti ettha ayaṃ adhippāyo – rūpārūpānaṃ aññamaññaṃ avinibbhuttavohāro natthīti arūpānaṃ indriyapaccayabhūtāni paccayantarāpekkhāni cakkhādīni attano
V0.200 vijjamānakkhaṇe avinibbhuttadhammānaṃ indriyapaccayataṃ apharantānipi indriyapaccayā siyuṃ .Yo pana nirapekkho indriyapaccayo avinibbhuttadhammānaṃ hoti , so attano vijjamānakkhaṇe tesaṃ indriyapaccayataṃ apharanto nāma natthi .
Yadi ca itthindriyapurisindriyāni indriyapaccayo liṅgādīnaṃ siyuṃ , avinibbhuttānaṃ tesampi siyuṃ .
Na hi rūpaṃ rūpassa , arūpaṃ vā arūpassa vinibbhuttassa indriyapaccayo atthīti .
Sati cevaṃ itthipurisindriyehi avinibbhuttattā kalalādikāle ca liṅgādīni siyuṃ , yesaṃ tāni indriyapaccayataṃ phareyyuṃ , na ca pharanti .
Tasmā na tehi tāni avinibbhuttakāni , avinibbhuttattābhāvato ca tesaṃ indriyapaccayataṃ na pharanti .
Aññesaṃ pana yehi tāni sahajātāni , tesaṃ abījabhāvatoyeva na pharanti , tasmā āpannavinibbhuttabhāvānaṃ tesaṃ liṅgādīnaṃ avinibbhuttānaṃ aññesañca samānakalāpadhammānaṃ indriyapaccayatāya
M0.191 apharaṇato tāni indriyapaccayo na hontīti .Yesaṃ bījabhūtāni itthipurisindriyāni , tesaṃ liṅgādīnaṃ aparamatthabhāvatoti keci , te pana kalalādikālepi liṅgādīnaṃ tadanurūpānaṃ atthitaṃ icchanti .
Jātibhūmivasena vuttesu bhedesu kusalajātiyaṃ rūpāvacarakusalameva āruppe ṭhapetabbanti ‘‘ ṭhapetvā pana rūpāvacarakusalaṃ avasesā kusalākusalā ’’ ti vuttaṃ .
Paṭhamalokuttaraṃ pana domanassayuttañca visuṃ ekā jāti bhūmi vā na hotīti āruppe alabbhamānampi na ṭhapitaṃ .
Hetuādīsupi ‘‘ tathā apariyāpannakusalahetu , tathā akusalahetū ’’ tiādīsu ( paṭṭhā . aṭṭha .1.1) esa nayo yojetabbo .
Ṭhitikkhaṇeti idaṃ rūpajīvitindriyassa sahajātapaccayattābhāvaṃ sandhāya vuttaṃ .
Uppādakkhaṇepi pana tassa indriyapaccayatā na sakkā nivāretuṃ .
Vakkhati hi ‘‘ abyākataṃ dhammaṃ paṭicca … pe … asaññasattānaṃ ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca … pe … indriyapaccayaṃ kammapaccayasadisan ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.66).
Na hi asaññasattānaṃ indriyapaccayā uppajjamānassa rūpassa rūpajīvitindriyato añño indriyapaccayo atthi , pañcavokāre pavatte ca kaṭattārūpassa .
Paṭiccavārādayo ca cha uppādakkhaṇameva gahetvā pavattā , evañca katvā pacchājātapaccayo etesu anulomato na tiṭṭhatīti .
Indriyapaccayaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .