9. Upanissayapaccayaniddesavaṇṇanā
9. Te tayopi rāsayoti upanissaye tayo anekasaṅgāhakatāya rāsayoti vadati .
Etasmiṃ pana upanissayaniddese ye purimā yesaṃ pacchimānaṃ anantarūpanissayā honti , te tesaṃ sabbesaṃ ekanteneva honti , na kesañci kadāci , tasmā yesu padesu anantarūpanissayo saṅgahito , tesu ‘‘ kesañcī ’’ ti na sakkā vattunti na vuttaṃ .
Ye pana purimā yesaṃ pacchimānaṃ ārammaṇapakatūpanissayā honti , te tesaṃ na sabbesaṃ ekantena honti , yesaṃ uppattipaṭibāhikā paccayā balavanto honti , tesaṃ na honti , itaresaṃ honti .
Tasmā yesu padesu anantarūpanissayo na labbhati , tesu ‘‘ kesañcī ’’ ti vuttaṃ .
Siddhānaṃ paccayadhammānaṃ yehi paccayuppannehi akusalādīhi bhavitabbaṃ , tesaṃ kesañcīti ayañcettha attho , na pana avisesena akusalādīsu kesañcīti .
Purimā purimā kusalā … pe … abyākatānaṃ dhammānan ti yesaṃ upanissayapaccayena bhavitabbaṃ , tesaṃ abyākatānaṃ pacchimānanti daṭṭhabbaṃ .
Na hi rūpābyākataṃ upanissayaṃ labhatīti .
Kathaṃ ?
Ārammaṇānantarūpanissaye tāva na labhati anārammaṇattā pubbāparaniyamena appavattito ca , pakatūpanissayañca na labhati acetanena rūpasantānena pakatassa abhāvato .
Yathā hi arūpasantānena saddhādayo nipphāditā utubhojanādayo ca upasevitā , na evaṃ rūpasantānena .
Yasmiñca utubījādike kammādike ca sati rūpaṃ pavattati , na taṃ tena pakataṃ hoti .
Sacetanasseva hi uppādanupatthambhanupayogādivasena cetanaṃ pakappanaṃ pakaraṇaṃ , rūpañca acetananti .
Yathā ca nirīhakesu paccayāyattesu dhammesu kesañci sārammaṇasabhāvatā hoti , kesañci na , evaṃ
M0.186 sappakaraṇasabhāvatā nippakaraṇasabhāvatā ca daṭṭhabbā .Utubījādayo pana
V0.195 aṅkurādīnaṃ tesu asantesu abhāvato eva paccayā , na pana upanissayādibhāvatoti .Purimapurimānaṃyeva panettha upanissayapaccayabhāvo bāhullavasena pākaṭavasena ca vutto .
‘‘ Anāgate khandhe patthayamāno dānaṃ detī ’’ tiādivacanato ( paṭṭhā .2.18.8) pana anāgatāpi upanissayapaccayā honti , te purimehi ārammaṇapakatūpanissayehi taṃsamānalakkhaṇatāya idha saṅgayhantīti daṭṭhabbā .
Puggalopi senāsanampīti puggalasenāsana ggahaṇavasena upanissayabhāvaṃ bhajante dhamme dasseti , pi -saddena cīvarāraññarukkhapabbatādiggahaṇavasena upanissayabhāvaṃ bhajante sabbe saṅgaṇhāti .
‘‘ Abyākato dhammo abyākatassa dhammassa upanissayapaccayena paccayo ’’ tiādīsu hi ‘‘ senāsanaṃ kāyikassa sukhassā ’’ tiādivacanena senāsanaggahaṇena upanissayabhāvaṃ bhajantāva dhammā upanissayapaccayena paccayoti imamatthaṃ dassentena puggalādīsupi ayaṃ nayo dassito hotīti .
Paccuppannāpi ārammaṇapakatūpanissayā paccuppannatāya senāsanasamānalakkhaṇattā ettheva saṅgahitāti daṭṭhabbā .
Vakkhati hi ‘‘ paccuppannaṃ utuṃ bhojanaṃ senāsanaṃ upanissāya jhānaṃ uppādetī ’’ tiādinā senāsanassa paccuppannabhāvaṃ viya paccuppannānaṃ utuādīnaṃ pakatūpanissayabhāvaṃ ,‘‘ paccuppannaṃ cakkhuṃ … pe … vatthuṃ paccuppanne khandhe garuṃ katvā assādetī ’’ tiādinā ( paṭṭhā .2.18.4) cakkhādīnaṃ ārammaṇūpanissayabhāvañcāti .
Paccuppannānampi ca tādisānaṃ pubbe pakatattā pakatūpanissayatā daṭṭhabbā .
Kasiṇārammaṇādīni ārammaṇameva honti , na upanissayoti iminā adhippāyena ‘‘ ekaccāyā ’’ ti āha .
Arūpāvacarakusalampi yasmiṃ kasiṇādimhi jhānaṃ anuppāditaṃ , tasmiṃ anuppannajhānuppādane sabbassa ca uppannajhānassa samāpajjane iddhividhādīnaṃ abhiññānañca upanissayoti imamatthaṃ sandhāyāha ‘‘ tebhūmakakusalo catubhūmakassapi kusalassā ’’ ti .
Vuttampi cetaṃ ‘‘ arūpāvacaraṃ saddhaṃ upanissāya rūpāvacaraṃ jhānaṃ vipassanaṃ maggaṃ abhiññaṃ samāpattiṃ uppādetī ’’ ti ( paṭṭhā .4.13.285).
Kāmāvacarakusalaṃ rūpāvacarārūpāvacaravipākānampi taduppādakakusalānaṃ upanissayabhāvavasena
M0.187 , paṭisandhiniyāmakassa cutito purimajavanassa ca vasena upanissayo , rūpāvacarakusalaṃ arūpāvacaravipākassa , arūpāvacarakusalañca rūpāvacaravipākassaV0.196 taduppādakakusalūpanissayabhāvenāti evaṃ paccekaṃ tebhūmakakusalānaṃ catubhūmakavipākassa tebhūmakakiriyassa ca yathāyogaṃ paccayabhāvo veditabbo .Pāḷiyampi hi pakatūpanissayo nayadassanamatteneva pañhāvāresu vissajjitoti .
Iminā pana nayenāti lokuttaranibbattanaṃ upanissāya sinehuppādanalesenāti attho .
Lokuttarā pana dhammā akusalānaṃ na kenaci paccayena paccayo hontīti na idaṃ sārato daṭṭhabbanti adhippāyo .
Kāmāvacarāditihetukabhavaṅgaṃ kāyikasukhādi ca rūpāvacarādikusalānaṃ upanissayo , arūpāvacaravipāko rūpāvacarakusalassa taṃ patthetvā tannibbattakakusaluppādanatthaṃ uppādiyamānassa , rūpāvacarakiriyassa ca pubbe nivuṭṭhādīsu arūpāvacaravipākajānanatthaṃ jhānābhiññāyo uppādentassa arahato , catubhūmakavipākānaṃ pana taduppādakakusalūpanissayabhāvavasena so so vipāko upanissayo .
Tenāha ‘‘ tathā tebhūmakavipāko ’’ ti .
Yadipi arahattaphalattaṃ jhānavipassanā uppādeti anāgāmī , na pana tena taṃ kadāci diṭṭhapubbaṃ puthujjanādīhi sotāpattiphalādīni viya , tasmā tāni viya tesaṃ jhānādīnaṃ imassa ca aggaphalaṃ na jhānādīnaṃ upanissayo .
Upaladdhapubbasadisameva hi anāgatampi upanissayoti .
Tenāha ‘‘ upariṭṭhimaṃ kusalassapī ’’ ti .
Kiriyaatthapaṭisambhidādimpi patthetvā dānādikusalaṃ karontassa tebhūmakakiriyāpi catubhūmakassapi kusalassa upanissayapaccayena paccayo .
Yonisomanasikāre vattabbameva natthi , taṃ upanissāya rāgādiuppādane akusalassa , kusalākusalūpanissayabhāvamukhena catubhūmakavipākassa .
Evaṃ kiriyassapi yojetabbaṃ .
Tenāha ‘‘ kiriyasaṅkhātopi pakatūpanissayo catubhūmakānaṃ kusalādikhandhānaṃ hotiyevā ’’ ti .
Nevavipākanavipākadhammadhammesu pana utubhojanasenāsanānameva tiṇṇaṃ rāsīnaṃ pakatūpanissayabhāvadassanaṃ nayadassanamevāti .
Imasmiṃ paṭṭhānamahāpakaraṇe āgatanayenāti idaṃ ‘‘ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati na upanissayapaccayā , kusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpan ’’ ti
M0.188 ( paṭṭhā .1.1.91) evamādikaṃ upanissayapaṭikkhepaṃ , anulome ca anāgamanaṃ sandhāya vuttaṃ .Suttantikapariyāyenāti ‘‘ viññāṇūpanisaṃ nāmarūpaṃ , nāmarūpanisaṃ saḷāyatanan ’’ tiādikena ( saṃ . ni .2.23),
‘‘ Yathāpi
V0.197 pabbato selo , araññasmiṃ brahāvane ;Taṃ rukkhā upanissāya , vaḍḍhante te vanappatī ’’ ti ( a . ni .3.49).
–
Ādikena ca .
Upanissayapaccayaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .