Paccayuddesavaṇṇanā
‘‘ Ke pana te nayā , kiñca taṃ paṭṭhānaṃ nāmā ’’ ti nayidaṃ pucchitabbaṃ .
Kasmā ?
Nidānakathāyaṃ paṭṭhānasamānane anulomādīnaṃ nayānaṃ paṭṭhānassa ca dassitattāti imamatthaṃ vibhāvento ‘‘ sammāsambuddhena hi … pe … nāmāti hi vuttan ’’ ti tattha vuttaṃ aṭṭhakathāpāḷiṃ āhari .
Tattha gāthātthaṃ aṭṭhakathādhippāyañca parato vaṇṇayissāmāti .
Paṭṭhānanāmattho pana tikapaṭṭhānādīnaṃ tikapaṭṭhānādināmattho , imassa pakaraṇassa catuvīsatisamantapaṭṭhānasamodhānatā cettha vattabbā .
Evañhi saṅkhepato paṭṭhāne ñāte vitthāro sukhaviññeyyo hotīti .
Tattha ca nāmattho paṭhamaṃ vattabboti ‘‘ tattha yesaṃ … pe … nāmattho tāva evaṃ veditabbo ’’ ti vatvā sabbasādhāraṇassa paṭṭhānanāmasseva tāva atthaṃ dassento ‘‘ kenaṭṭhena paṭṭhānan ’’ tiādimāha
V0.177 .Pa-kāro hīti upasaggapadaṃ dasseti .
So ‘‘ pavibhattesu dhammesu , yaṃ seṭṭhaṃ tadupāgamuntiādīsu viya nānappakāratthaṃ dīpeti .
Nanu pakārehi vibhattā pavibhattāti pa-iti upasaggo pakāratthameva dīpeti , na nānappakāratthanti ?
Na , tesaṃ pakārānaṃ nānāvidhabhāvato .
Atthato hi āpannaṃ nānāvidhabhāvaṃ dassetuṃ nānā-saddo vuttoti .
Tattha ekassapi dhammassa hetuādīhi anekapaccayabhāvato ca ekekassa paccayassa anekadhammabhāvato ca nānappakārapaccayatā veditabbā .
Hetupaccayādivasena vibhattattāti etena dhammasaṅgahādīsu vuttato kusalādivibhāgato sātisayavibhāgataṃ paṭṭhānanāmalābhassa kāraṇaṃ
M0.167 dasseti .Goṭṭhāti vajā .
Paṭṭhitagāvoti gatagāvo .
Āgataṭṭhānasmin ti mahāsīhanādasuttaṃ vadati .
Pavattagamanattā etthāti vacanaseso .
Atha vā gacchati etthāti gamanaṃ , sabbaññutaññāṇassa nissaṅgavasena pavattassa gamanattā gamanadesabhāvato ekekaṃ paṭṭhānaṃ nāmāti attho .
Tattha aññehi gatimantehi atisayayuttassa gatimato gamanaṭṭhānabhāvadassanatthaṃ ‘‘ sabbaññutaññāṇassā ’’ ti vuttaṃ .
Tassa mahāvegassa purisassa papātaṭṭhānaṃ viya dhammasaṅgaṇīādīnaṃ sāsaṅgagamanaṭṭhānabhāvaṃ imassa ca mahāpatho viya nirāsaṅgagamanaṭṭhānabhāvaṃ dassento atisayayuttagamanaṭṭhānabhāvo paṭṭhānanāmalābhassa kāraṇanti dasseti .
Tikānan ti tikavasena vuttadhammānaṃ .
Samantāti anulomādīhi sabbākārehipi gatāni catuvīsati hontīti attho .
Etasmiṃ atthe catuvīsatisamantapaṭṭhānānīti ‘‘ samantacatuvīsatipaṭṭhānānī ’’ ti vattabbe samantasaddassa parayogaṃ katvā vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Atha vā samantā cha cha hutvāti etena anulomādisabbakoṭṭhāsato tikādichachabhāvaṃ dasseti .
Tena samantasaddo tikādichachapaṭṭhānavisesanaṃ hoti , na catuvīsativisesanaṃ , tasmā samantato paṭṭhānāni tāni catuvīsatīti katvā ‘‘ catuvīsatisamantapaṭṭhānānī ’’ ti vuttaṃ .
Samantato vā dhammānulomāditikādipaṭiccavārādipaccayānulomādihetumūlakādippakārehi pavattāni paṭṭhānāni samantapaṭṭhānāni , anūnehi nayehi pavattānīti vuttaṃ hoti .
Tāni pana catuvīsati honti .
Tenevāha ‘‘ imesaṃ catuvīsatiyā khuddakapaṭṭhānasaṅkhātānaṃ samantapaṭṭhānānaṃ samodhānavasenā ’’ ti .
Hetu ca so paccayo cāti iminā vacanena hetuno adhipatipaccayādibhūtassa ca gahaṇaṃ siyāti
V0.178 taṃ nivārento āha ‘‘ hetu hutvā paccayo ’’ ti .Etenapi so eva doso āpajjatīti punāha ‘‘ hetubhāvena paccayoti vuttaṃ hotī ’’ ti .
Tena idha hetu-saddena dhammaggahaṇaṃ na kataṃ , atha kho dhammasattiviseso gahitoti dasseti .
Tassa hi paccayasaddassa ca samānādhikaraṇataṃ sandhāya ‘‘ hetu ca so paccayo cā ’’ ti ,‘‘ hetu hutvā paccayo ’’ ti ca vuttaṃ .
Evañca katvā parato pāḷiyaṃ ‘‘ hetū hetusampayutta … pe … hetupaccayena paccayo ’’ tiādinā ( paṭṭhā .1.1.1) tena
M0.168 tena hetubhāvādiupakārena tassa tassa dhammassa upakārattaṃ vuttaṃ .Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ yo hi dhammo yaṃ dhammaṃ appaccakkhāya tiṭṭhati vā uppajjati vā , so tassa paccayo ’’ ti ‘‘ mūlaṭṭhena upakārako dhammo hetupaccayo ’’ ticcevamādinā dhammappadhānaniddesena dhammato aññā dhammasatti nāma natthīti dhammeheva dhammasattivibhāvanaṃ katanti daṭṭhabbaṃ .
Idhāpi vā hetu ca so paccayo cāti dhammeneva dhammasattiṃ dasseti .
Na hi hetupaccayotiādiko uddeso kusalādiuddeso viya dhammappadhāno , atha kho dhammānaṃ upakārappadhānoti .
Etīti etassa attho vattatīti , tañca uppattiṭṭhitīnaṃ sādhāraṇavacanaṃ .
Tenevāha –
‘‘ tiṭṭhati vā uppajjati vā ’’ ti .
Koci hi paccayo ṭhitiyā eva hoti yathā pacchājātapaccayo , koci uppattiyāyeva yathā anantarādayo , koci ubhayassa yathā hetuādayoti .
Upakārakalakkhaṇoti ca dhammena dhammasattiupakāraṃ dassetīti daṭṭhabbaṃ .
Hinoti patiṭṭhāti etthāti hetu .
Anekatthattā dhātusaddānaṃ hi-saddo mūla-saddo viya patiṭṭhatthoti daṭṭhabboti .
Hinoti vā etena kammanidānabhūtena uddhaṃ ojaṃ abhiharantena mūlena viya pādapo tappaccayaṃ phalaṃ gacchati pavattati vuḍḍhiṃ virūḷhiṃ āpajjatīti hetu .
Ācariyānan ti revatattheraṃ vadati .
‘‘ Yoniso , bhikkhave , manasikaroto anuppannā ceva kusalā dhammā uppajjanti , uppannā ca kusalā dhammā abhivaḍḍhantī ’’ tiādīhi ( a . ni .1.66-67) kusalabhāvassa yonisomanasikārapaṭibaddhatā siddhā hotīti āha ‘‘ yonisomanasikārapaṭibaddho kusalabhāvo ’’ ti .
Eteneva akusalābyākatabhāvā kusalabhāvo viya na hetupaṭibaddhāti dassitaṃ hoti .
Yaṃ paneke maññeyyuṃ ‘‘ ahetukahetussa akusalabhāvo viya sahetukahetūnaṃ sabhāvatova kusalādibhāvo aññesaṃ taṃsampayuttānaṃ hetupaṭibaddho ’’ ti , tassa uttaraṃ vattuṃ ‘‘ yadi cā ’’ tiādimāha .
Alobho kusalo vā siyā abyākato vā , yadi alobho sabhāvato kusalo , kusalattā abyākato na siyā .
Atha abyākato , taṃsabhāvattā kusalo na siyā alobhasabhāvassa
V0.179 adosattābhāvo viya .Yasmā pana ubhayathāpi so
M0.169 hoti , tasmā yathā ubhayathā hontesu phassādīsu sampayuttesu hetupaṭibaddhakusalādibhāvaṃ pariyesatha , na sabhāvato , evaṃ hetūsupi kusalāditā aññapaṭibaddhā pariyesitabbā , na sabhāvatoti .Yaṃ vuttaṃ ‘‘ sampayuttahetūsu sabhāvatova kusalādibhāvo ’’ ti , taṃ na yujjati , sā pana pariyesiyamānā yonisomanasikārādipaṭibaddhā hotīti hetūsu viya sampayuttesupi yonisomanasikārādipaṭibaddho kusalādibhāvo , na hetupaṭibaddhoti siddhaṃ hotīti adhippāyo .
Ārabhitvāpīti ettha pi -saddena imamatthaṃ dasseti – rūpāyatanādimatte yasmiṃ kismiñci ekasmiṃ aṭṭhatvā ‘‘ yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbhā ’’ ti aniyamena sabbarūpāyatana … pe … dhammāyatanānañca ārammaṇapaccayabhāvassa vuttattā na koci dhammo na hotīti .
‘‘ Chandavato kiṃ nāma na sijjhatī ’’ tiādikaṃ purimābhisaṅkhārūpanissayaṃ labhitvā uppajjamāne citte chandādayo dhurabhūtā jeṭṭhakabhūtā sayaṃ sampayuttadhamme sādhayamānā hutvā pavattanti , taṃsampayuttadhammā ca tesaṃ vase vattanti hīnādibhāvena tadanuvattanato , tena te adhipatipaccayā honti .
Garukātabbampi ārammaṇaṃ tanninnapoṇapabbhārānaṃ paccavekkhaṇaassādamaggaphalānaṃ attano vase vattayamānaṃ viya paccayo hoti , tasmāyaṃ attādhīnānaṃ patibhāvena upakārakatā adhipatipaccayatāti daṭṭhabbā .
Manoviññāṇadhātūtiādi cittaniyamoti ettha ādi -saddena santīraṇānantaraṃ voṭṭhabbanaṃ , cutianantarā paṭisandhīti yassa yassa cittassa anantarā yaṃ yaṃ cittaṃ uppajjati , tassa tassa tadanantaruppādaniyamo taṃtaṃsahakārīpaccayavisiṭṭhassa purimapurimacittasseva vasena ijjhatīti dasseti .
Bhāvanābalena pana vāritattāti ettha yathā rukkhassa vekhe dinne pupphituṃ samatthasseva pupphanaṃ na hoti , agadavekhe pana apanīte tāyayeva samatthatāya pupphanaṃ hoti , evamidhāpi bhāvanābalena vāritattā samuṭṭhāpanasamatthasseva asamuṭṭhāpanaṃ , tasmiñca apagate tāyayeva samatthatāya samuṭṭhāpanaṃ hotīti adhippāyo .
Byañjanamattatovettha nānākaraṇaṃ paccetabbaṃ , na atthatoti upacayasantatiadhivacananiruttipadānaṃ viya saddatthamattato nānākaraṇaṃ , na vacanīyatthatoti
M0.170 adhippāyo .Teneva
V0.180 saddatthavisesaṃ dassetuṃ ‘‘ kathan ’’ tiādimāha .Tattha purimapacchimānaṃ nirodhuppādantarābhāvato nirantaruppādanasamatthatā anantarapaccayabhāvo .
Rūpadhammānaṃ viya saṇṭhānābhāvato paccayapaccayuppannānaṃ sahāvaṭṭhānābhāvato ca ‘‘ idamito heṭṭhā uddhaṃ tiriyan ’’ ti vibhāgābhāvā attanā ekattamiva upanetvā suṭṭhu anantarabhāvena uppādanasamatthatā samanantarapaccayatā .
Uppādanasamatthatāti ca abyāpārattā dhammānaṃ yasmiṃ yadākāre niruddhe vattamāne vā sati taṃtaṃvisesavantā dhammā honti , tassa sova ākāro vuccatīti daṭṭhabbo .
Dhammānaṃ pavattimeva ca upādāya kālavohāroti nirodhā vuṭṭhahantassa nevasaññānāsaññāyatanaphalasamāpattīnaṃ asaññasattā cavantassa purimacutipacchimapaṭisandhīnañca nirodhuppādanirantaratāya kālantaratā natthīti daṭṭhabbā .
Na hi tesaṃ antarā arūpadhammānaṃ pavatti atthi , yaṃ upādāya kālantaratā vucceyya , na ca rūpadhammappavatti arūpadhammappavattiyā antaraṃ karoti aññasantānattā .
Rūpārūpadhammasantatiyo hi dve aññamaññaṃ visadisasabhāvattā aññamaññopakārabhāvena vattamānāpi visuṃyeva honti .
Ekasantatiyañca purimapacchimānaṃ majjhe vattamānaṃ taṃsantatipariyāpannatāya antarakārakaṃ hoti .
Tādisañca kañci nevasaññānāsaññāyatanaphalasamāpattīnaṃ majjhe natthi , na ca abhāvo antarakārako hoti abhāvattāyeva , tasmā javanānantarassa javanassa viya , bhavaṅgānantarassa bhavaṅgassa viya ca nirantaratā suṭṭhu ca anantaratā hotīti tathā uppādanasamatthatā nevasaññānāsaññāyatanacutīnampi daṭṭhabbā .
Uppattiyā paccayabhāvo cettha anantarapaccayādīnaṃ pākaṭoti uppādanasamatthatāva vuttā .
Paccuppannānaṃ pana dhammānaṃ pubbantāparantaparicchedena gahitānaṃ ‘‘ uppajjatī ’’ ti vacanaṃ alabhantānaṃ ‘‘ atīto dhammo paccuppannassa dhammassa anantarapaccayena paccayo ’’ tiādinā ( paṭṭhā .2.18.5) anantarādipaccayabhāvo vuttoti na so uppattiyaṃyevāti viññāyati .
Na hi kusalādiggahaṇaṃ viya paccuppannaggahaṇaṃ aparicchedaṃ , yato uppattimattasamaṅginoyeva ca gahaṇaṃ siyā , teneva ca atītattike paṭiccavārādayo na santīti .
Uppajjamānova
M0.171 sahuppādabhāvenāti etthāpi uppattiyā paccayabhāvena pākaṭena ṭhitiyāpi paccayabhāvaṃ nidassetīti daṭṭhabbaṃ , paccayuppannānaṃ pana sahajātabhāvena upakārakatā sahajātapaccayatāti .Attano upakārakassa upakārakatā aññamaññapaccayatā , upakārakatā ca aññamaññatāvaseneva
V0.181 daṭṭhabbā , na sahajātādivasena .Sahajātādipaccayo hontoyeva hi koci aññamaññapaccayo na hoti , na ca purejātapacchājātabhāvehi upakārakassa upakārakā vatthukhandhā aññamaññapaccayā hontīti .
Taruādīnaṃ pathavī viya adhiṭṭhānākārena pathavīdhātu sesadhātūnaṃ , cakkhādayo ca cakkhuviññāṇādīnaṃ upakārakā cittakammassa paṭādayo viya nissayākārena khandhādayo taṃtaṃnissayānaṃ khandhādīnaṃ .
Tadadhīnavuttitāya attano phalena nissitoti yaṃ kiñci kāraṇaṃ nissayoti vadati .
Tattha yo bhuso , taṃ upanissayoti niddhāreti .
Pakatoti ettha pa -kāro upasaggo , so attano phalassa uppādane samatthabhāvena suṭṭhukatataṃ dīpeti .
Tathā ca kataṃ attano santāne kataṃ hotīti āha ‘‘ attano santāne ’’ ti .
Karaṇañca duvidhaṃ nipphādanaṃ upasevanañcāti dassetuṃ ‘‘ nipphādito vā ’’ tiādimāha .
Tattha upasevito vāti etena kāyaallīyāpanavasena upabhogūpasevanaṃ vijānanādivasena ārammaṇūpasevanañca dassetīti daṭṭhabbaṃ .
Tena anāgatānampi cakkhusampadādīnaṃ ārammaṇūpasevanena yathāpaṭisevitānaṃ pakatūpanissayatā vuttā hoti .
Yathā pacchājātena vinā santānāvicchedahetubhāvaṃ agacchantānaṃ dhammānaṃ ye pacchājātākārena upakārakā , tesaṃ sā vippayuttākārādīhi visiṭṭhā upakārakatā pacchājātapaccayatā , tathā nissayārammaṇākārādīhi visiṭṭhā purejātabhāvena vinā upakārakabhāvaṃ agacchantānaṃ vatthārammaṇānaṃ purejātākārena upakārakatā purejātapaccayatā , evaṃ sabbattha paccayānaṃ paccayantarākāravisiṭṭhā upakārakatā yojetabbā .
Gijjhapotakasarīrānaṃ
M0.172 āhārāsācetanā viyāti etena manosañcetanāhāravasena pavattamānehi arūpadhammehi rūpakāyassa upatthambhitabhāvaṃ dasseti .Teneva ‘‘ āhārāsā viyā ’’ ti avatvā cetanāgahaṇaṃ karoti .
Kusalādibhāvena
V0.182 attanā sadisassa payogena karaṇīyassa punappunaṃ karaṇaṃ pavattanaṃ āsevanaṭṭho , attasadisasabhāvatāpādanaṃ vāsanaṃ vā .Ganthādīsu purimāpurimābhiyogo viyāti purimā purimā āsevanā viyāti adhippāyo .
Cittappayogo cittakiriyā , āyūhananti attho .
Yathā hi kāyavacīpayogo viññatti , evaṃ cittappayogo cetanā .
Sā tāya uppannakiriyatāvisiṭṭhe santāne sesapaccayasamāgame pavattamānānaṃ vipākakaṭattārūpānampi teneva kiriyabhāvena upakārikā hoti .
Tassa hi kiriyabhāvassa pavattattā tesaṃ pavatti , na aññathāti .
Sahajātānaṃ pana tena upakārikāti kiṃ vattabbanti .
Nirussāhasantabhāvenāti etena saussāhehi vipākadhammadhammehi kusalākusalehi sārammaṇādibhāvena sadisavipākabhāvaṃ dasseti .
So hi vipākānaṃ payogena asādhetabbatāya payogena aññathā vā sesapaccayesu siddhesu kammassa kaṭattāyeva siddhito nirussāho santabhāvo hoti , na kilesavūpasamasantabhāvo , tathāsantasabhāvatoyeva bhavaṅgādayo duviññeyyā .
Pañcadvārepi hi javanappavattiyā rūpādīnaṃ gahitatā viññāyati , abhinipātasampaṭicchanasantīraṇamattā pana vipākā duviññeyyāyeva .
Nirussāhasantabhāvāyāti nirussāhasantabhāvatthāya .
Etena tappaccayavataṃ avipākānampi vipākānukulaṃ pavattiṃ dasseti .
Satipi janakatte upatthambhakattaṃ āhārānaṃ padhānakiccanti āha ‘‘ rūpārūpānaṃ upatthambhakattenā ’’ ti .
Upatthambhakattañhi satipi janakatte arūpīnaṃ āhārānaṃ āhārajarūpasamuṭṭhāpakarūpāhārassa ca hoti , asatipi catusamuṭṭhānikarūpūpatthambhakarūpāhārassa , asati pana upatthambhakatte āhārānaṃ janakattaṃ natthīti upatthambhakattaṃ padhānaṃ .
Janayamānopi hi
M0.173 āhāro avicchedavasena upatthambhayamānoyeva janetīti upatthambhanabhāvo āhārabhāvoti .Adhipatiyaṭṭhenāti ettha na adhipatipaccayadhammānaṃ viya pavattinivārake abhibhavitvā pavattanena garubhāvo adhipatiyaṭṭho , atha kho dassanādikiccesu cakkhuviññāṇādīhi jīvane jīvantehi sukhitādibhāve sukhitādīhi adhimokkhapaggahupaṭṭhānāvikkhepajānanesu anaññātaññassāmīti pavattiyaṃ ājānane aññātāvībhāve ca saddhādisahajātehīti evaṃ taṃtaṃkiccesu
V0.183 cakkhādipaccayehi cakkhādīnaṃ anuvattanīyatā .Tesu tesu hi kiccesu cakkhādīnaṃ issariyaṃ tappaccayānañca tadanuvattanena tattha pavattīti .
Itthipurisindriyānaṃ pana yadipi liṅgādīhi anuvattanīyatā atthi , sā pana na paccayabhāvato .
Yathā hi jīvitāhārā yesaṃ paccayā honti , te tesaṃ anupālakaupatthambhakā atthi , avigatapaccayabhūtā ca honti , na evaṃ itthipurisabhāvā liṅgādīnaṃ kenaci pakārena upakārakā honti , kevalaṃ pana yathāsakeheva paccayehi pavattamānānaṃ liṅgādīnaṃ yathā itthādiggahaṇassa paccayabhāvo hoti , tato aññenākārena taṃsahitasantāne appavattito liṅgādīhi anuvattanīyatā indriyatā ca tesaṃ vuccati , tasmā na tesaṃ indriyapaccayabhāvo vutto .
Cakkhādayo arūpadhammānaṃyevāti ettha sukhadukkhindriyānipi cakkhādiggahaṇena gahitānīti daṭṭhabbāni .
Lakkhaṇārammaṇūpanijjhānabhūtānaṃ vitakkādīnaṃ vitakkanādivasena ārammaṇaṃ upagantvā nijjhānaṃ pekkhanaṃ , cintanaṃ vā vitakkādīnaṃyeva sādhāraṇo byāpāro upanijjhāyanaṭṭho .
Ṭhapetvā sukhadukkhavedanādvayan ti sukhindriyadukkhindriyadvayaṃ ṭhapetvāti adhippāyo .
‘‘ Sabbānipī ’’ ti vatvā ‘‘ sattajhānaṅgānī ’’ ti vacanena ajhānaṅgānaṃ upekkhācittekaggatānaṃ nivattanaṃ katanti daṭṭhabbaṃ .
Yadi evaṃ ‘‘ satta jhānaṅgānī ’’ ti eteneva siddhe ‘‘ ṭhapetvā sukhadukkhavedanādvayan ’’ ti kasmā vuttaṃ ?
Vedanābhedesu pañcasu sukhadukkhadvayassa ekantena ajhānaṅgattadassanatthaṃ jhānaṅgaṭṭhāne niddiṭṭhattā .
Satipi vā jhānaṅgavohāre vedanābhedadvayassa ekantena jhānapaccayattābhāvadassanatthaṃ .
Upekkhācittekaggatānaṃ pana yadipi jhānapaccayattābhāvo atthi , jhānapaccayabhāvo pana na natthīti ‘‘ sabbānipi satta jhānaṅgānī ’’ ti ettha gahaṇaṃ
M0.174 kataṃ .Tattha ‘‘ sabbānipī ’’ ti vacanaṃ sabbakusalādibhedasaṅgaṇhanatthaṃ , na pana sabbacittuppādagatasaṅgaṇhanatthanti daṭṭhabbaṃ .
Yato tato vāti sammā vā micchā vāti attho .
Ete pana dvepi jhānamaggapaccayā ahetukacittesu na labbhantīti idaṃ ahetukacittesu na labbhanti , na sahetukacittesūti sahetukacittesu alābhābhāvadassanatthaṃ vuttaṃ , na ahetukacittesu lābhābhāvadassanatthanti .
Evaṃ atthe gayhamāne ahetukacittesu katthaci kassaci lābho na vāritoti ettakameva viññāyeyya , na savitakkāhetukacittesu jhānapaccayasseva alābhābhāvadassanatthaṃ katanti .
Ahetukacittesu vā lābhābhāvadassanatthe pana imasmiṃ vacane savitakkāhetukacittesu jhānapaccayassa lābhābhāvo āpajjati , tasmā yena alābhena dhammasaṅgaṇiyaṃ manodhātuādīnaṃ saṅgahasuññatavāresu jhānaṃ na uddhaṭaṃ
V0.184 , taṃ alābhaṃ sandhāya esa jhānapaccayassapi ahetukacittesu alābho vuttoti veditabbo .Yathā hi sahetukesu vitakkādīnaṃ sahajāte saṃkaḍḍhitvā ekattagatabhāvakaraṇaṃ upanijjhāyanabyāpāro balavā , na tathā ahetukacittesu hoti .
Imasmiṃ pana pakaraṇe dubbalampi upanijjhāyanaṃ yadipi kiñcimattampi atthi , tena upakārakatā hotīti savitakkāhetukacittesupi jhānapaccayo vuttova , tasmā ye evaṃ paṭhanti ‘‘ na ete pana dvepi jhānamaggapaccayā yathāsaṅkhyaṃ dvipañcaviññāṇaahetukacittesu labbhantī ’’ ti , tesaṃ so pāṭho sundarataro , imassa pakaraṇassāyaṃ atthavaṇṇanā , na dhammasaṅgaṇiyāti .
Samaṃ pakārehi yuttatāya ekībhāvopagamena viya upakārakatā sampayuttapaccayatā .
Yuttānampi sataṃ vippayuttabhāvena nānattūpagamena upakārakatā vippayuttapaccayatā .
Na hi vatthusahajātapacchājātavasena ayuttānaṃ rūpādīnaṃ ārammaṇādibhāvena upakārakānaṃ vippayuttānaṃ vippayuttapaccayatā atthīti .
Rūpānaṃ pana rūpehi satipi avinibbhoge vippayogoyeva natthīti na tesaṃ vippayuttapaccayatā .
Vuttañhi ‘‘ catūhi sampayogo catūhi vippayogo ’’ ti ( dhātu .3).
Paccuppannalakkhaṇenāti
M0.175 paccuppannasabhāvena .Tena ‘‘ atthi me pāpakammaṃ katan ’’ ti ( pārā .38),‘‘ atthekacco puggalo attahitāya paṭipanno ’’ ti ( pu . pa . mātikā 4.24) ca evamādīsu vuttaṃ nibbattaupalabbhamānatālakkhaṇaṃ atthibhāvaṃ nivāreti .
Satipi janakatte upatthambhakappadhānā atthibhāvena upakārakatāti āha ‘‘ upatthambhakattenā ’’ ti .
Idañca upatthambhakattaṃ vatthārammaṇasahajātādīnaṃ sādhāraṇaṃ atthibhāvena upakārakattaṃ daṭṭhabbaṃ .
Ārammaṇe phusanādivasena vattamānānaṃ phassādīnaṃ anekesaṃ sahabhāvo natthīti ekasmiṃ phassādisamudāye sati dutiyo na hoti , asati pana hoti , tena natthibhāvena upakārakatā natthipaccayatā .
Satipi purimataracittānaṃ natthibhāve na tāni natthibhāvena upakārakāni , anantarameva pana attano atthibhāvena pavattiokāsaṃ alabhamānānaṃ natthibhāvena pavattiokāsaṃ dadamānaṃ viya upakārakaṃ hotīti ‘‘ pavattiokāsadānena upakārakatā ’’ ti āha .
Ettha ca abhāvamattena upakārakatā okāsadānaṃ natthipaccayatā , sabhāvāvigamena appavattamānānaṃ
V0.185 sabhāvavigamena upakārakatā vigatapaccayatā , natthitā ca nirodhānantarasuññatā , vigatatā nirodhappattatā , ayametesaṃ viseso , tathā atthitāya sasabhāvato upakārakatā atthipaccayatā , sabhāvāvigamena nirodhassa appattiyā upakārakatā avigatapaccayatāti paccayabhāvaviseso dhammāvisesepi veditabbo .Dhammānañhi sattivisesaṃ sabbaṃ yāthāvato abhisambujjhitvā tathāgatena catuvīsatipaccayavisesā vuttāti bhagavati saddhāya ‘‘ evaṃvisesā ete dhammā ’’ ti sutamayañāṇaṃ uppādetvā cintābhāvanāmayehi tadabhisamayāya yogo kātabbo .
Catūsu khandhesu ekassapi asaṅgahitattābhāvato nāmadhammekadesatā anantarādīnaṃ natthīti ‘‘ nāmadhammāvā ’’ ti vatvā na kevalaṃ paccayapaccayuppannabhāve bhajantānaṃ catunnaṃyeva khandhānaṃ nāmatā , atha kho nibbānañca nāmamevāti dassento ‘‘ nibbānassa asaṅgahitattā ’’ tiādimāha .
Purejātapaccayo rūpekadesoti ettha ekadesavacanena rūparūpato
M0.176 aññaṃ vajjeti , rūparūpaṃ pana kusalattike anāgatampi purejātapaccayabhāvena aññattha āgatameva .Vuttañhi ‘‘ anidassanaappaṭigho dhammo anidassanaappaṭighassa dhammassa purejātapaccayena paccayo – ārammaṇapurejātaṃ , vatthupurejātaṃ .
Ārammaṇapurejātaṃ vatthuṃ itthindriyaṃ purisindriyaṃ āpodhātuṃ kabaḷīkāraṃ āhāraṃ aniccato … pe … domanassaṃ uppajjatī ’’ ti ( paṭṭhā .2.22.39).
Paccayuddesavaṇṇanā niṭṭhitā .