Paccayaniddeso
1. Hetupaccayaniddesavaṇṇanā
1. Yo hetupaccayoti uddiṭṭho , so evaṃ veditabboti etena hetusaṅkhātassa paccayadhammassa hetusampayuttakataṃsamuṭṭhānarūpasaṅkhātānaṃ paccayuppannānaṃ hetupaccayena paccayabhāvo hetupaccayoti uddiṭṭhoti .
Yo pana hetubhāvena yathāvutto paccayadhammo yathāvuttānaṃ paccayuppannānaṃ paccayo hoti , so hetupaccayoti uddiṭṭhoti veditabboti dasseti .
Ubhayathāpi hetubhāvena upakārakatā hetupaccayoti uddiṭṭhoti dassitaṃ hoti .
Esa nayo sesapaccayesupi .
Upakārakatā pana dhammasabhāvo
V0.186 eva , na dhammato aññā atthīti .Tathā tathā upakārakaṃ taṃ taṃ dhammaṃ dassento hi bhagavā taṃ taṃ upakārakataṃ dassetīti .
Hetū hetusampayuttakānan ti ettha paṭhamo hetu -saddo paccattaniddiṭṭho paccayaniddeso .
Tena etassa hetubhāvena upakārakatā hetupaccayatāti dasseti .
Dutiyo paccayuppannavisesanaṃ .
Tena na yesaṃ kesañci sampayuttakānaṃ hetupaccayabhāvena paccayo hoti , atha kho hetunā sampayuttānamevāti dasseti .
Nanu ca sampayuttasaddassa sāpekkhattā dutiye hetusadde avijjamānepi aññassa apekkhitabbassa aniddiṭṭhattā attanāva sampayuttakānaṃ hetupaccayena paccayoti ayamattho viññāyatīti ?
Nāyaṃ ekanto .
Hetusaddo hi paccattaniddiṭṭho ‘‘ hetupaccayena paccayo ’’ ti ettheva byāvaṭo yadā gayhati
M0.177 , tadā sampayuttavisesanaṃ na hotīti sampayuttā avisiṭṭhā ye keci gahitā bhaveyyunti evaṃ sampayuttasaddena attani eva byāvaṭena hetusaddena visesanena vinā yesaṃ kesañci sampayuttānaṃ gahaṇaṃ hotīti taṃ sandhāya ‘‘ athāpi … pe … attho bhaveyyā ’’ ti āha .Nanu yathā ‘‘ arūpino āhārā sampayuttakānaṃ dhammānan ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.15),‘‘ arūpino indriyā sampayuttakānan ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.16) ca vutte dutiyena āhāraggahaṇena indriyaggahaṇena ca vināpi āhārindriyasampayuttakāva gayhanti , evamidhāpi siyāti ?
Na , āhārindriyāsampayuttassa abhāvato .
Vajjetabbābhāvato hi tattha dutiyaāhārindriyaggahaṇe asatipi taṃsampayuttakāva gayhantīti taṃ na kataṃ , idha pana vajjetabbaṃ atthīti vattabbaṃ dutiyaṃ hetuggahaṇanti .
Evampi hetū hetusampayuttakānan ti ettha hetusampayuttakānaṃ so eva sampayuttakahetūti visesanassa akatattā yo koci hetu yassa kassaci hetusampayuttakassa hetupaccayena paccayoti āpajjatīti ?
Nāpajjati , paccattaniddiṭṭhasseva hetussa puna sampayuttavisesanabhāvena vuttattā , etadatthameva ca vināpi dutiyena hetusaddena hetusampayuttabhāve siddhepi tassa gahaṇaṃ kataṃ .
Atha vā asati dutiye hetusadde hetusampayuttakānaṃ hetupaccayena paccayo , na pana hetūnanti evampi gahaṇaṃ siyāti tannivāraṇatthaṃ so vutto , tena hetusampayuttabhāvaṃ ye labhanti , tesaṃ sabbesaṃ hetūnaṃ aññesampi hetupaccayena paccayoti dassitaṃ hoti .
Yasmā pana hetujhānamaggā patiṭṭhāmattādibhāvena nirapekkhā , na āhārindriyā viya sāpekkhā eva , tasmā etesveva dutiyaṃ hetādiggahaṇaṃ kataṃ .
Āhārindriyā pana āharitabbaisitabbāpekkhā eva , tasmā
V0.187 te vināpi dutiyena āhārindriyaggahaṇena attanā eva āharitabbe ca isitabbe ca āhārindriyabhūte aññe ca sampayuttake paricchindantīti taṃ tattha na kataṃ , idha ca dutiyena hetuggahaṇena paccayuppannānaṃ hetunā paccayabhūteneva sampayuttānaṃ hetūnaṃ aññesañca paricchinnattā puna visesanakiccaṃ natthīti pañhāvāre ‘‘ kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhānan ’’ tiādīsu ( paṭṭhā .1.1.401) dutiyaṃ hetuggahaṇaṃ na katanti daṭṭhabbaṃ .Niddisitabbassa
M0.178 apākaṭattāti taṃ-saddo purimavacanāpekkho vuttasseva niddeso ‘‘ rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānan ’’ tiādīsu ( paṭṭhā .1.1.2) purimavacanena niddisitabbe pākaṭībhūte eva pavattati .Ettha ca paccattaniddiṭṭho hetusaddo ‘‘ hetupaccayena paccayo ’’ ti ettha byāvaṭo sampayuttasaddena viya taṃ-saddenapi anapekkhanīyo añño ca koci niddisitabbappakāsako vutto natthi , tasmā ‘‘ taṃsampayuttakānan ’’ ti ca na vuttanti adhippāyo .
‘‘ Hetusampayuttakānan ’’ ti iminā pana paccayuppannavacanena asamattena paccayuppannavacanantarāpekkhena pubbe vuttena taṃ-saddena niddisitabbaṃ pākaṭīkataṃ , tena ‘‘ taṃsamuṭṭhānānan ’’ ti ettha taṃgahaṇaṃ katanti .
Kiṃ pana tasmiṃ hetusampayuttakasadde taṃ-saddena niddisitabbaṃ pākaṭībhūtanti ?
Yehi hetūhi sampayuttā ‘‘ hetusampayuttakā ’’ ti vuttā , te hetū ceva sampayuttakavisesanabhūtā tabbisesitā ca hetusampayuttakā .
Tenāha ‘‘ te hetū cevā ’’ tiādi .
Aññathā ‘‘ te hetū cevā ’’ ti etassa paccattaniddiṭṭhena hetusaddena sambandhe sati yathā idha teneva taṃ-saddena niddisitabbā pākaṭā , evaṃ pubbepi bhavituṃ arahantīti ‘‘ niddisitabbassa apākaṭattā ‘ taṃsampayuttakānan ’ ti na vuttan ’’ ti idaṃ na yujjeyyāti .
Duvidhampi vā hetuggahaṇaṃ apanetvā taṃsaddavacanīyataṃ codeti pariharati ca .
Taṃsamuṭṭhānānan ti ca hetusamuṭṭhānānanti yuttaṃ .
Hetū hi paccayāti .
Cittajarūpaṃ ajanayamānāpīti pi -saddena janayamānāpi .
Yadi ‘‘ cittasamuṭṭhānānan ’’ ti vacanena paṭisandhikkhaṇe kaṭattārūpassa aggahaṇato taṃ na vuttaṃ , sahajātapaccayavibhaṅge cittacetasikānaṃ tassa kaṭattārūpassa paccayabhāvo na vutto bhaveyya .
Yadi ca tattha cittasamuṭṭhānānaṃ paccayabhāvena taṃsamānalakkhaṇānaṃ kaṭattārūpānampi paccayabhāvo nidassito , evamidhāpi bhavitabbaṃ .
‘‘ Cittasamuṭṭhānānan ’’ ti pana avatvā ‘‘ taṃsamuṭṭhānānan ’’ ti vacanaṃ cittasamuṭṭhānānaṃ
V0.188 sabbacittacetasikasamuṭṭhānatādassanatthaṃ .Evaṃpakārena hi taṃsamuṭṭhānavacanena tattha tattha vuttaṃ samuṭṭhānavacanaṃ visesitaṃ hoti .
Nanu ‘‘ cittacetasikā dhammā cittasamuṭṭhānānan ’’ ti vacanena cittasamuṭṭhānānaṃ cittacetasikasamuṭṭhānatā vuttāti ?
Na vuttā .
Cittacetasikānaṃ paccayabhāvo eva hi tattha vuttoti .
Cittapaṭibaddhavuttitāyāti
M0.179 eteneva hetuādipaṭibaddhatañca dasseti .‘‘ Yañca , bhikkhave , ceteti , yañca pakappeti , yañca anuseti , ārammaṇametaṃ hoti , viññāṇassa ṭhitiyā ārammaṇe sati patiṭṭhā viññāṇassa hoti , tasmiṃ patiṭṭhite viññāṇe viruḷhe nāmarūpassa avakkanti hoti , nāmarūpapaccayā saḷāyatanan ’’ ti ( saṃ . ni .2.39) imasmimpi sutte paṭisandhināmarūpassa viññāṇapaccayatā vuttāti āha ‘‘ tasmiṃ patiṭṭhite ’’ tiādi .
Purimatarasiddhāya pathaviyā bījapatiṭṭhānaṃ viya purimatarasiddhe kamme tannibbattasseva viññāṇabījassa patiṭṭhānaṃ kammassa kaṭattā uppattīti vuttaṃ hoti .
Tenāha –
‘‘ kammaṃ khettaṃ , viññāṇaṃ bījan ’’ ti .
Kassa pana taṃ khettaṃ bījañcāti ?
Nāmarūpaṅkurassa .
Ayañca panatthoti paṭisandhiyaṃ kammajarūpānaṃ cittapaṭibaddhavuttitā .
Okāsavasenevāti nāmarūpokāsavaseneva .
So hi tassa atthassa okāsoti .
Vatthurūpamattampīti vadanto vatthurūpassa upatthambhakānaṃ sesarūpānampi tadupatthambhakabhāveneva arūpadhammānaṃ paccayabhāvaṃ dasseti , sahabhavanamattaṃ vā .
Tattha kāyabhāvādikalāpānaṃ katthaci abhāvato katthaci abhāvābhāvato ‘‘ vatthurūpamattampi vinā ’’ ti āha .
Sassāmiketi etasseva visesanatthaṃ ‘‘ sarājake ’’ ti vuttaṃ .
Pavattiyaṃ kaṭattārūpādīnaṃ paccayabhāvapaṭibāhanatoti idaṃ kasmā vuttaṃ , nanu tesaṃ paccayabhāvappasaṅgoyeva natthi ‘‘ hetū sahajātānan ’’ ti ( paṭṭhā . aṭṭha .1.1) vacanato .
Na hi yesaṃ hetū sahajātapaccayo na honti , tāni hetusahajātāni nāma honti .
Yadi siyuṃ ,‘‘ kusalaṃ dhammaṃ sahajāto abyākato dhammo uppajjati na hetupaccayā ’’ tiādi ca labbheyya , na pana labbhati , tasmā na tāni hetusahajātānīti ?
Saccametaṃ , yo pana hetūhi samānakāluppattimattaṃ gahetvā hetusahajātabhāvaṃ maññeyya , tassāyaṃ pasaṅgo atthīti idaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Bhagavā pana vacanānaṃ lahugarubhāvaṃ na gaṇeti , bodhaneyyānaṃ pana ajjhāsayānurūpato dhammasabhāvaṃ
V0.189 avilomento tathā tathā desanaṃ niyāmetīti na katthaci akkharānaṃ bahutā vā appatā vā codetabbāti .Hetupaccayaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .