1. AṭṭhakanipātassaV3.189M3.203 paṭhame vaḍḍhitāyāti bhāvanāpāripūrivasena paribrūhitāya . Punappunaṃ katāyāti bhāvanāya bahulīkaraṇena aparāparaṃ pavattitāya . Yuttayānasadisakatāyāti yathā yuttaājaññayānaṃ chekena sārathinā adhiṭṭhitaṃ yathāruci pavattati , evaṃ yathāruci pavattārahataṃ gamitāya . Patiṭṭhānaṭṭhenāti sabbasampattiadhiṭṭhānaṭṭhena . Paccupaṭṭhitāyāti bhāvanābahulīkārehi pati pati upaṭṭhitāya avijahitāya . Samantato citāyāti sabbabhāgena bhāvanānurūpaṃ cayaṃ gamitāya . Tenāha ‘‘ upacitāyā ’’ ti . Suṭṭhu samāraddhāyāti ativiya sammadeva nibbattigatāya .

YoV3.190 ca mettaṃ bhāvayatītiādīsu yo koci gahaṭṭho vā pabbajito vā . Mettan ti mettājhānaṃ . Appamāṇan ti bhāvanāvasena ārammaṇavasena ca appamāṇaṃ . Asubhabhāvanādayo viya hi ārammaṇe ekadesaggahaṇaṃ akatvā anavasesapharaṇavasena anodhiso pharaṇavasena ca , appamāṇārammaṇatāya paguṇabhāvanāvasena ca appamāṇaṃ .

Tanū saṃyojanā hontīti mettaṃ pādakaṃ katvā sammasitvā heṭṭhime ariyamagge adhigacchantassa sukheneva paṭighasaṃyojanādayo pahīyamānā tanū hontīti evamettha attho daṭṭhabbo .

Evaṃ kilesappahānañca nibbānādhigamañca mettābhāvanāya sikhāppattamānisaṃsaṃ dassetvā idāni aññepi ānisaṃse dassetuṃ ‘‘ ekampi ce ’’ tiādi vuttaṃ . Tattha aduṭṭhacittoti mettābalena suṭṭhu vikkhambhitabyāpādatāya byāpādena adūsitacitto . Mettāyatīti hitapharaṇavasena mettaṃM3.204 karoti . Kusalīti atisayena kusalavā mahāpuñño , paṭighādianatthavigamena khemī . Sabbe ca pāṇeti ca -saddo byatireko . Manasānukampīti cittena anukampanto . Idaṃ vuttaṃ hoti – ekasattavisayāpi tāva mettā mahākusalarāsi , sabbe pana pāṇe attano puttaṃ viya hitapharaṇena manasā anukampanto pahukaṃ pahuṃ anappakaṃ apariyantaṃ catusaṭṭhimahākappepi attano vipākappabandhaṃ pavattetuṃ samatthaṃ uḷāraṃ puññaṃ ariyo parisuddhacitto puggalova karoti nipphādetīti .

Sattabharitan ti sattehi aviraḷaṃ , ākiṇṇamanussanti attho .

Saṅgahavatthūnīti ( saṃ . ni . ṭī .1.1.120) lokassa saṅgaṇhanakāraṇāni . Nipphannasassato nava bhāge kassakassa datvā raññaṃ ekabhāgaggahaṇaṃ dasamabhāgaggahaṇaṃ . Evaṃ kassakā haṭṭhatuṭṭhā sassāni sampādentīti āha ‘‘ sassasampādane medhāvitāti attho ’’ ti . Tato orabhāge kira chabhāgaggahaṇaṃ jātaṃ . Chamāsikan ti channaṃ channaṃ māsānaṃ pahonakaṃ . Pāsetīti pāsagate viya karoti . Vācāya piyaṃ vācāpiyaṃ , tassa kammaṃ vācāpeyyaṃ .

Sabbaso raṭṭhassa iddhādibhāvato khemaṃ . Nirabbudaṃ coriyābhāvato . Iddhañhi raṭṭhaṃ acoriyaṃ . ‘‘ Niraggaḷan ’’ ti vuccati apārutagharabhāvato .

Uddhaṃmūlakaṃ katvāti ummūlaṃ katvā . Dvīhi pariyaññehīti mahāyaññassa pubbabhāge pacchā ca pavattetabbehi dvīhi parivārayaññehi . Satta … pe … bhīsanassāti sattanavutādhikānaṃ pañcannaṃ pasusatānaṃ māraṇena bheravassa pāpabhīrukānaṃ bhayāvahassa . Tathā hi vadanti – ‘‘ ChasatāniV3.191 niyujjanti , pasūnaṃ majjhime hani ; Assamedhassa yaññassa , ūnāni pasūhi tīhī ’’ ti .( saṃ . ni . ṭī .1.1.120; a . ni . ṭī .2.4.39); Samman ti yugacchidde pakkhipitabbadaṇḍakaṃ . Pāsantīti khipanti . Saṃhārimehīti sakaṭehi vahitabbehi . Pubbe kira eko rājā sammāpāsaṃ yajanto sarassatinaditīre pathaviyā vivare dinne nimuggoyeva ahosi . Andhabālabrāhmaṇā gatānugatigatā ‘‘ ayaṃ tassa saggagamanamaggo ’’ ti saññāya tattha sammāpāsaṃ yaññaṃ paṭṭhapenti . Tena vuttaṃ ‘‘ nimuggokāsato pabhutī ’’ tiM3.205 . Ayūpo appakadivaso yāgo , sayūpo bahudivasaṃ sādheyyo satrayāgo . Mantapadābhisaṅkhatānaṃ sappimadhūnaṃ ‘‘ vāja ’’ miti samaññā . Hiraññasuvaṇṇagomahiṃsādi sattarasakadakkhiṇassa . Sāragabbhakoṭṭhāgārādīsu natthi ettha aggaḷāti niraggaḷo . Tattha kira yaññe attano sāpateyyaṃ anavasesato anigūhitvā niyyātīyati .

Candappabhāti ( itivu . aṭṭha .27) candimasseva pabhāya . Tārāgaṇāva sabbeti yathā sabbepi tārāgaṇā candimasobhāya soḷasimpi kalaṃ nāgghanti , evaṃ te assamedhādayo yaññā mettassa cittassa vuttalakkhaṇena subhāvitassa soḷasimpi kalaṃ nānubhavanti , na pāpuṇanti , nāgghantīti attho .

Idāni aparepi diṭṭhadhammikasamparāyike mettābhāvanāya ānisaṃse dassetuṃ ‘‘ yo na hantī ’’ tiādi vuttaṃ . Tattha yoti mettābrahmavihārabhāvanānuyutto puggalo . Na hantīti teneva mettābhāvanānubhāvena dūravikkhambhitabyāpādatāya na kañci sattaṃ hiṃsati , leḍḍudaṇḍādīhi na vibādhati vā . Na ghātetīti paraṃ samādapetvā na satte mārāpeti na vibādhāpeti ca . Na jinātīti sārambhaviggāhikakathādivasena na kañci jināti sārambhasseva abhāvato , jānikaraṇavasena vā aṭṭakaraṇādinā na kañci jināti . Tenāha ‘‘ na attanā parassa jāniṃ karotī ’’ ti . Na jāpayeti parehi payojetvā paresampi dhanajāniṃ na kārāpeyya . Tenāha ‘‘ na parena parassa jāniṃ kāretī ’’ ti . Mettāya vā aṃso aviheṭhanaṭṭhena avayavabhūtoti mettaṃso .

Mettāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

2-4. Paññāsuttādivaṇṇanā