Gotamīsuttādivaṇṇanā
51-53.
Chaṭṭhassa
V3.224M3.242 paṭhame ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.402) gotamīti gottaṃ .
Nāmakaraṇadivase panassā laddhasakkārā brāhmaṇā lakkhaṇasampattiṃ disvā ‘‘ sace ayaṃ dhītaraṃ labhissati , cakkavattirañño mahesī bhavissati .
Sace puttaṃ labhissati , cakkavattirājā bhavissatīti ubhayathāpi mahatīyevassā pajā bhavissatī ’’ ti byākariṃsu .
Athassā ‘‘ mahāpajāpatī ’’ ti nāmaṃ akaṃsu .
Tenāha ‘‘ puttapajāya ceva dhītupajāya ca mahantattā evaṃladdhanāmā ’’ ti .‘‘ Attadaṇḍā bhayaṃ jātaṃ , janaṃ passatha medhagaṃ ;
Saṃvegaṃ kittayissāmi , yathā saṃvijitaṃ mayā ’’ ti .( su . ni .941; mahāni .170)–
Ādinā attadaṇḍasuttaṃ kathesi .
Taṃtaṃpalobhanakiriyā kāyavācāhi parakkamantiyo ukkaṇṭhantūti sāsanaṃ pesenti nāmāti katvā vuttaṃ ‘‘ sāsanaṃ pesetvā ’’ ti .
Kuṇāladahan ti kuṇāladahatīraṃ .
Anabhiratiṃ vinodetvāti itthīnaṃ dosadassanamukhena kāmānaṃ vokārasaṃkilesavibhāvanena anabhiratiṃ vinodetvā .
Āpādikāti saṃvaddhakā , tumhākaṃ hatthapādesu kiccaṃ asādhentesu hatthe ca pāde ca vaḍḍhetvā paṭijaggitāti attho .
Posikāti divasassa dve tayo vāre nahāpetvā bhojetvā pāyetvā tumhe posesi .
Thaññaṃ pāyesīti nandakumāro kira bodhisattato katipāheneva daharo , tasmiṃ jāte mahāpajāpatī attano puttaṃ dhātīnaṃ datvā sayaṃ bodhisattassa dhātikiccaṃ sādhayamānā attano thaññaṃ pāyesi .
Taṃ sandhāya thero evamāha .
Daharoti taruṇo .
Yuvāti yobbaññe
V3.225 ṭhito .
Maṇḍanakajātikoti alaṅkārasabhāvo .
Tattha koci taruṇopi yuvā na hoti yathā atitaruṇo .
Koci yuvāpi maṇḍanakajātiko na hoti yathā upasantasabhāvo , ālasiyabyasanādīhi vā abhibhūto .
Idha pana daharoM3.243 ceva yuvā ca maṇḍanakajātiko ca adhippeto , tasmā evamāha .
Uppalādīni maṇḍanakajātiko ca lokasammatattā vuttāni .Mātugāmassa pabbajitattāti idaṃ pañcavassasatato uddhaṃ aṭṭhatvā pañcasuyeva vassasatesu saddhammaṭṭhitiyā kāraṇanidassanaṃ .
Paṭisambhidāpabhedappattakhīṇāsavavaseneva vuttan ti ettha paṭisambhidāppattakhīṇāsavaggahaṇena jhānānipi gahitāneva honti .
Na hi nijjhānakānaṃ sabbappakārasampatti ijjhatīti vadanti .
Sukkhavipassakakhīṇāsavavasena vassasahassan tiādinā ca yaṃ vuttaṃ , taṃ khandhakabhāṇakānaṃ matena vuttanti veditabbaṃ .
Vinayaṭṭhakathāya mpi ( cūḷava . aṭṭha .403) imināva nayena vuttaṃ .
Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ ( dī . ni . aṭṭha .3.161) pana ‘‘ paṭisambhidāppattehi vassasahassaṃ aṭṭhāsi , chaḷabhiññehi vassasahassaṃ , tevijjehi vassasahassaṃ , sukkhavipassakehi vassasahassaṃ , pātimokkhena vassasahassaṃ aṭṭhāsī ’’ ti vuttaṃ .
Idhāpi sāsanantaradhānakathāyaṃ ( a . ni . aṭṭha .1.1.130)‘‘ buddhānañhi parinibbānato vassasahassameva paṭisambhidā nibbattetuṃ sakkonti , tato paraṃ cha abhiññā , tato tāpi nibbattetuṃ asakkontā tisso vijjā nibbattenti , gacchante gacchante kāle tāpi nibbattetuṃ asakkontā sukkhavipassakā honti .
Eteneva upāyena anāgāmino , sakadāgāmino , sotāpannā ’’ ti vuttaṃ .
Saṃyuttanikāyaṭṭhakathāyaṃ ( saṃ . ni . aṭṭha .2.2.156) pana ‘‘ paṭhamabodhiyañhi bhikkhū paṭisambhidāppattā ahesuṃ .
Atha kāle gacchante paṭisambhidā pāpuṇituṃ na sakkhiṃsu , chaḷabhiññā ahesuṃ .
Tato cha abhiññā pattuṃ asakkontā tisso vijjā pāpuṇiṃsu .
Idāni kāle gacchante tisso vijjā pāpuṇituṃ asakkontā āsavakkhayamattaṃ pāpuṇissanti , tampi asakkontā anāgāmiphalaṃ , tampi asakkontā sakadāgāmiphalaṃ , tampi asakkontā sotāpattiphalaṃ , gacchante kāle sotāpattiphalampi pattuṃ na sakkhissantī ’’ ti vuttaṃ .
Yasmā cetaṃ sabbaṃ aññamaññappaṭiviruddhaṃ , tasmā tesaṃ tesaṃ bhāṇakānaṃ matameva ācariyena tattha tattha dassitanti gahetabbaṃ .
Aññathā hi ācariyasseva pubbāparavirodhappasaṅgo siyāti .
Tāniyevāti
M3.244 tāniyeva pañcavassasahassāni .
Pariyattimūlakaṃ sāsananti āha ‘‘ na hi pariyattiyāV3.226 asati paṭivedho atthī ’’ tiādi .
Pariyattiyā hi antarahitāya paṭipattiantaradhāyati , paṭipattiyā antarahitāya adhigamo antaradhāyati .
Kiṃkāraṇā ?
Ayañhi pariyatti paṭipattiyā paccayo hoti , paṭipatti adhigamassa .
Iti paṭipattitopi pariyattiyeva pamāṇaṃ .Dutiyatatiyesu natthi vattabbaṃ .
Gotamīsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
4-5.
Dīghajāṇusuttādivaṇṇanā
51-53.
Chaṭṭhassa
V3.224M3.242 paṭhame ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.402) gotamīti gottaṃ .
Nāmakaraṇadivase panassā laddhasakkārā brāhmaṇā lakkhaṇasampattiṃ disvā ‘‘ sace ayaṃ dhītaraṃ labhissati , cakkavattirañño mahesī bhavissati .
Sace puttaṃ labhissati , cakkavattirājā bhavissatīti ubhayathāpi mahatīyevassā pajā bhavissatī ’’ ti byākariṃsu .
Athassā ‘‘ mahāpajāpatī ’’ ti nāmaṃ akaṃsu .
Tenāha ‘‘ puttapajāya ceva dhītupajāya ca mahantattā evaṃladdhanāmā ’’ ti .
‘‘ Attadaṇḍā bhayaṃ jātaṃ , janaṃ passatha medhagaṃ ;
Saṃvegaṃ kittayissāmi , yathā saṃvijitaṃ mayā ’’ ti .( su . ni .941; mahāni .170)–
Ādinā attadaṇḍasuttaṃ kathesi .
Taṃtaṃpalobhanakiriyā kāyavācāhi parakkamantiyo ukkaṇṭhantūti sāsanaṃ pesenti nāmāti katvā vuttaṃ ‘‘ sāsanaṃ pesetvā ’’ ti .
Kuṇāladahan ti kuṇāladahatīraṃ .
Anabhiratiṃ vinodetvāti itthīnaṃ dosadassanamukhena kāmānaṃ vokārasaṃkilesavibhāvanena anabhiratiṃ vinodetvā .
Āpādikāti saṃvaddhakā , tumhākaṃ hatthapādesu kiccaṃ asādhentesu hatthe ca pāde ca vaḍḍhetvā paṭijaggitāti attho .
Posikāti divasassa dve tayo vāre nahāpetvā bhojetvā pāyetvā tumhe posesi .
Thaññaṃ pāyesīti nandakumāro kira bodhisattato katipāheneva daharo , tasmiṃ jāte mahāpajāpatī attano puttaṃ dhātīnaṃ datvā sayaṃ bodhisattassa dhātikiccaṃ sādhayamānā attano thaññaṃ pāyesi .
Taṃ sandhāya thero evamāha .
Daharoti taruṇo .
Yuvāti yobbaññeV3.225 ṭhito .
Maṇḍanakajātikoti alaṅkārasabhāvo .
Tattha koci taruṇopi yuvā na hoti yathā atitaruṇo .
Koci yuvāpi maṇḍanakajātiko na hoti yathā upasantasabhāvo , ālasiyabyasanādīhi vā abhibhūto .
Idha pana daharoM3.243 ceva yuvā ca maṇḍanakajātiko ca adhippeto , tasmā evamāha .
Uppalādīni maṇḍanakajātiko ca lokasammatattā vuttāni .
Mātugāmassa pabbajitattāti idaṃ pañcavassasatato uddhaṃ aṭṭhatvā pañcasuyeva vassasatesu saddhammaṭṭhitiyā kāraṇanidassanaṃ .
Paṭisambhidāpabhedappattakhīṇāsavavaseneva vuttan ti ettha paṭisambhidāppattakhīṇāsavaggahaṇena jhānānipi gahitāneva honti .
Na hi nijjhānakānaṃ sabbappakārasampatti ijjhatīti vadanti .
Sukkhavipassakakhīṇāsavavasena vassasahassan tiādinā ca yaṃ vuttaṃ , taṃ khandhakabhāṇakānaṃ matena vuttanti veditabbaṃ .
Vinayaṭṭhakathāya mpi ( cūḷava . aṭṭha .403) imināva nayena vuttaṃ .
Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ ( dī . ni . aṭṭha .3.161) pana ‘‘ paṭisambhidāppattehi vassasahassaṃ aṭṭhāsi , chaḷabhiññehi vassasahassaṃ , tevijjehi vassasahassaṃ , sukkhavipassakehi vassasahassaṃ , pātimokkhena vassasahassaṃ aṭṭhāsī ’’ ti vuttaṃ .
Idhāpi sāsanantaradhānakathāyaṃ ( a . ni . aṭṭha .1.1.130)‘‘ buddhānañhi parinibbānato vassasahassameva paṭisambhidā nibbattetuṃ sakkonti , tato paraṃ cha abhiññā , tato tāpi nibbattetuṃ asakkontā tisso vijjā nibbattenti , gacchante gacchante kāle tāpi nibbattetuṃ asakkontā sukkhavipassakā honti .
Eteneva upāyena anāgāmino , sakadāgāmino , sotāpannā ’’ ti vuttaṃ .
Saṃyuttanikāyaṭṭhakathāyaṃ ( saṃ . ni . aṭṭha .2.2.156) pana ‘‘ paṭhamabodhiyañhi bhikkhū paṭisambhidāppattā ahesuṃ .
Atha kāle gacchante paṭisambhidā pāpuṇituṃ na sakkhiṃsu , chaḷabhiññā ahesuṃ .
Tato cha abhiññā pattuṃ asakkontā tisso vijjā pāpuṇiṃsu .
Idāni kāle gacchante tisso vijjā pāpuṇituṃ asakkontā āsavakkhayamattaṃ pāpuṇissanti , tampi asakkontā anāgāmiphalaṃ , tampi asakkontā sakadāgāmiphalaṃ , tampi asakkontā sotāpattiphalaṃ , gacchante kāle sotāpattiphalampi pattuṃ na sakkhissantī ’’ ti vuttaṃ .
Yasmā cetaṃ sabbaṃ aññamaññappaṭiviruddhaṃ , tasmā tesaṃ tesaṃ bhāṇakānaṃ matameva ācariyena tattha tattha dassitanti gahetabbaṃ .
Aññathā hi ācariyasseva pubbāparavirodhappasaṅgo siyāti .
TāniyevātiM3.244 tāniyeva pañcavassasahassāni .
Pariyattimūlakaṃ sāsananti āha ‘‘ na hi pariyattiyāV3.226 asati paṭivedho atthī ’’ tiādi .
Pariyattiyā hi antarahitāya paṭipattiantaradhāyati , paṭipattiyā antarahitāya adhigamo antaradhāyati .
Kiṃkāraṇā ?
Ayañhi pariyatti paṭipattiyā paccayo hoti , paṭipatti adhigamassa .
Iti paṭipattitopi pariyattiyeva pamāṇaṃ .
Dutiyatatiyesu natthi vattabbaṃ .
Gotamīsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
4-5.
Dīghajāṇusuttādivaṇṇanā 51-53.
Chaṭṭhassa
V3.224M3.242 paṭhame ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.402) gotamīti gottaṃ .
Nāmakaraṇadivase panassā laddhasakkārā brāhmaṇā lakkhaṇasampattiṃ disvā ‘‘ sace ayaṃ dhītaraṃ labhissati , cakkavattirañño mahesī bhavissati .
Sace puttaṃ labhissati , cakkavattirājā bhavissatīti ubhayathāpi mahatīyevassā pajā bhavissatī ’’ ti byākariṃsu .
Athassā ‘‘ mahāpajāpatī ’’ ti nāmaṃ akaṃsu .
Tenāha ‘‘ puttapajāya ceva dhītupajāya ca mahantattā evaṃladdhanāmā ’’ ti .‘‘ Attadaṇḍā bhayaṃ jātaṃ , janaṃ passatha medhagaṃ ;
Saṃvegaṃ kittayissāmi , yathā saṃvijitaṃ mayā ’’ ti .( su . ni .941; mahāni .170)–
Ādinā attadaṇḍasuttaṃ kathesi .
Taṃtaṃpalobhanakiriyā kāyavācāhi parakkamantiyo ukkaṇṭhantūti sāsanaṃ pesenti nāmāti katvā vuttaṃ ‘‘ sāsanaṃ pesetvā ’’ ti .
Kuṇāladahan ti kuṇāladahatīraṃ .
Anabhiratiṃ vinodetvāti itthīnaṃ dosadassanamukhena kāmānaṃ vokārasaṃkilesavibhāvanena anabhiratiṃ vinodetvā .
Āpādikāti saṃvaddhakā , tumhākaṃ hatthapādesu kiccaṃ asādhentesu hatthe ca pāde ca vaḍḍhetvā paṭijaggitāti attho .
Posikāti divasassa dve tayo vāre nahāpetvā bhojetvā pāyetvā tumhe posesi .
Thaññaṃ pāyesīti nandakumāro kira bodhisattato katipāheneva daharo , tasmiṃ jāte mahāpajāpatī attano puttaṃ dhātīnaṃ datvā sayaṃ bodhisattassa dhātikiccaṃ sādhayamānā attano thaññaṃ pāyesi .
Taṃ sandhāya thero evamāha .
Daharoti taruṇo .
Yuvāti yobbaññe
V3.225 ṭhito .
Maṇḍanakajātikoti alaṅkārasabhāvo .
Tattha koci taruṇopi yuvā na hoti yathā atitaruṇo .
Koci yuvāpi maṇḍanakajātiko na hoti yathā upasantasabhāvo , ālasiyabyasanādīhi vā abhibhūto .
Idha pana daharoM3.243 ceva yuvā ca maṇḍanakajātiko ca adhippeto , tasmā evamāha .
Uppalādīni maṇḍanakajātiko ca lokasammatattā vuttāni .Mātugāmassa pabbajitattāti idaṃ pañcavassasatato uddhaṃ aṭṭhatvā pañcasuyeva vassasatesu saddhammaṭṭhitiyā kāraṇanidassanaṃ .
Paṭisambhidāpabhedappattakhīṇāsavavaseneva vuttan ti ettha paṭisambhidāppattakhīṇāsavaggahaṇena jhānānipi gahitāneva honti .
Na hi nijjhānakānaṃ sabbappakārasampatti ijjhatīti vadanti .
Sukkhavipassakakhīṇāsavavasena vassasahassan tiādinā ca yaṃ vuttaṃ , taṃ khandhakabhāṇakānaṃ matena vuttanti veditabbaṃ .
Vinayaṭṭhakathāya mpi ( cūḷava . aṭṭha .403) imināva nayena vuttaṃ .
Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ ( dī . ni . aṭṭha .3.161) pana ‘‘ paṭisambhidāppattehi vassasahassaṃ aṭṭhāsi , chaḷabhiññehi vassasahassaṃ , tevijjehi vassasahassaṃ , sukkhavipassakehi vassasahassaṃ , pātimokkhena vassasahassaṃ aṭṭhāsī ’’ ti vuttaṃ .
Idhāpi sāsanantaradhānakathāyaṃ ( a . ni . aṭṭha .1.1.130)‘‘ buddhānañhi parinibbānato vassasahassameva paṭisambhidā nibbattetuṃ sakkonti , tato paraṃ cha abhiññā , tato tāpi nibbattetuṃ asakkontā tisso vijjā nibbattenti , gacchante gacchante kāle tāpi nibbattetuṃ asakkontā sukkhavipassakā honti .
Eteneva upāyena anāgāmino , sakadāgāmino , sotāpannā ’’ ti vuttaṃ .
Saṃyuttanikāyaṭṭhakathāyaṃ ( saṃ . ni . aṭṭha .2.2.156) pana ‘‘ paṭhamabodhiyañhi bhikkhū paṭisambhidāppattā ahesuṃ .
Atha kāle gacchante paṭisambhidā pāpuṇituṃ na sakkhiṃsu , chaḷabhiññā ahesuṃ .
Tato cha abhiññā pattuṃ asakkontā tisso vijjā pāpuṇiṃsu .
Idāni kāle gacchante tisso vijjā pāpuṇituṃ asakkontā āsavakkhayamattaṃ pāpuṇissanti , tampi asakkontā anāgāmiphalaṃ , tampi asakkontā sakadāgāmiphalaṃ , tampi asakkontā sotāpattiphalaṃ , gacchante kāle sotāpattiphalampi pattuṃ na sakkhissantī ’’ ti vuttaṃ .
Yasmā cetaṃ sabbaṃ aññamaññappaṭiviruddhaṃ , tasmā tesaṃ tesaṃ bhāṇakānaṃ matameva ācariyena tattha tattha dassitanti gahetabbaṃ .
Aññathā hi ācariyasseva pubbāparavirodhappasaṅgo siyāti .
Tāniyevāti
M3.244 tāniyeva pañcavassasahassāni .
Pariyattimūlakaṃ sāsananti āha ‘‘ na hi pariyattiyāV3.226 asati paṭivedho atthī ’’ tiādi .
Pariyattiyā hi antarahitāya paṭipattiantaradhāyati , paṭipattiyā antarahitāya adhigamo antaradhāyati .
Kiṃkāraṇā ?
Ayañhi pariyatti paṭipattiyā paccayo hoti , paṭipatti adhigamassa .
Iti paṭipattitopi pariyattiyeva pamāṇaṃ .Dutiyatatiyesu natthi vattabbaṃ .
Gotamīsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
4-5.
Dīghajāṇusuttādivaṇṇanā
54-55.
Catutthe ( dī . ni . aṭṭha .3.265) ekena bhoge bhuñjeyyāti ekena koṭṭhāsena bhoge bhuñjeyya , vinibhuñjeyya vāti attho .
Dvīhi kamman ti dvīhi koṭṭhāsehi kasivaṇijjādikammaṃ payojeyya .
Nidhāpeyyāti catutthakoṭṭhāsaṃ nidhetvā ṭhapeyya , nidahitvā bhūmigataṃ katvā ṭhapeyyāti attho .
Āpadāsu bhavissatīti kulānañhi na sabbakālaṃ ekasadisaṃ vattati , kadāci rājaaggicoradubbhikkhādivasena āpadā uppajjanti , tasmā evaṃ āpadāsu uppannāsu bhavissatīti ekaṃ koṭṭhāsaṃ nidhāpeyyāti vuttaṃ .
Imesu pana catūsu koṭṭhāsesu kataraṃ koṭṭhāsaṃ gahetvā kusalaṃ kātabbanti ?
‘‘ Bhoge bhuñjeyyā ’’ ti vuttakoṭṭhāsaṃ .
Tato gaṇhitvā hi bhikkhūnampi kapaṇaddhikānampi dānaṃ dātabbaṃ , pesakāranhāpitādīnampi vetanaṃ dātabbaṃ .
Samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikādīnaṃ dānavasena ceva , adhivatthadevatādīnaṃ petabalivasena , nhāpitādīnaṃ vetanavasena ca viniyogopi upayogo eva .
Apenti gacchanti , apentā vā etehīti apāyā , apāyā eva mukhāni dvārānīti apāyamukhāni .
Vināsadvārānīti etthāpi eseva nayo .
Pañcame natthi vattabbaṃ .
Dīghajāṇusuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
6-8.
Bhayasuttādivaṇṇanā
56-58.
Chaṭṭhe
M3.245 gabbhavāso idha uttarapadalopena gabbho vuttoti āha ‘‘ gabbhoti gabbhavāso ’’ ti .Sattamaṭṭhamāni uttānatthāni .
Bhayasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
6-10.
Puggalasuttādivaṇṇanā
59-60.
Navame
V3.227 dānaṃ dadantānan ti dakkhiṇeyyaṃ uddissa dānaṃ dentānaṃ .
Upadhī vipaccanti etena , upadhīsu vā vipaccati , upadhayo vā vipākā etassāti upadhivipākaṃ .Saṅghe dinnaṃ mahapphalan ti ariyasaṅghe dinnaṃ vipphāraṭṭhānaṃ hoti , vipulaphalanti attho .
Saṅghe dinnaṃ mahapphalan ti ariyasaṅghe dinnaṃ vipphāraṭṭhānaṃ hoti , vipulaphalanti attho .
Dasame natthi vattabbaṃ .
Dasame natthi vattabbaṃ .
Puggalasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Gotamīvaggavaṇṇanā niṭṭhitā .