Issues
選擇版本
Aṭṭhakanipāta-aṭṭhakathā
Aṭṭhakanipāta-aṭṭhakathā

1-5. Icchāsuttādivaṇṇanā

作者: _System_commentary_ @ Administrator

1-5. Icchāsuttādivaṇṇanā

61-65. Sattamassa paṭhamādīni suviññeyyāni .
Pañcame ( dī . ni . ṭī .2.173) abhibhavatīti abhibhu , parikammaṃ , ñāṇaṃ vā . Abhibhu āyatanaṃ etassāti abhibhāyatanaṃ , jhānaṃ . Abhibhavitabbaṃ vā ārammaṇasaṅkhātaṃ āyatanaṃ etassāti abhibhāyatanaṃ . Atha vā ārammaṇābhibhavanato abhitu ca taṃ āyatanañca yogino sukhavisesānaṃ adhiṭṭhānabhāvato manāyatanadhammāyatanabhāvato cātipi sasampayuttajjhānaṃ abhibhāyatanaṃ . Tenāha ‘‘ abhibhavanakāraṇānī ’’ tiādi . Tāni hīti abhibhāyatanasaññitāni jhānāni . ‘‘ Puggalassa ñāṇuttariyatāyā ’’ ti idaṃ ubhayatthāpi yojetabbaṃ . Kathaṃ ? Paṭipakkhabhāvena paccanīkadhamme abhibhavanti puggalassa ñāṇuttariyatāya ārammaṇāni abhibhavanti . Ñāṇabaleneva hi ārammaṇābhibhavanaṃ viya paṭipakkhābhibhavopīti . ParikammavasenaM3.246 ajjhattaṃ rūpasaññī , na appanāvasena . Na hi paṭibhāganimittārammaṇā appanā ajjhattavisayā sambhavati . Taṃ pana ajjhattaparikammavasena laddhaṃ kasiṇanimittaṃ avisuddhameva hoti , na bahiddhāparikammavasena laddhaṃ viya visuddhaṃ . ParittānītiV3.228 yathāladdhāni suppasarāvamattāni . Tenāha ‘‘ avaḍḍhitānī ’’ ti . Parittavasenevāti vaṇṇavasena ābhoge vijjamānepi parittavaseneva idaṃ abhibhāyatanaṃ vuttaṃ . Parittatā hettha abhibhavanassa kāraṇaṃ . Vaṇṇābhoge satipi asatipi abhibhāyatanabhāvanā nāma tikkhapaññasseva sambhavati , na itarassāti āha ‘‘ ñāṇuttariko puggalo ’’ ti . Abhibhavitvā samāpajjatīti ettha abhibhavanaṃ samāpajjanañca upacārajjhānādhigamasamanantarameva appanājhānuppādananti āha ‘‘ saha nimittuppādenevettha appanaṃ pāpetī ’’ ti . Saha nimittuppādenāti ca appanāparivāsābhāvassa lakkhaṇavacanametaṃ . Yo ‘‘ khippābhiñño ’’ ti vuccati , tatopi ñāṇuttarasseva abhibhāyatanabhāvanā . Etthāti etasmiṃ nimitte . Appanaṃ pāpetīti bhāvanaṃ appanaṃ neti . Ettha ca keci ‘‘ uppanne upacārajjhāne taṃ ārabbha ye heṭṭhimantena dve tayo javanavārā pavattanti , te upacārajjhānapakkhikā eva , tadanantarañca bhavaṅgaparivāsena upacārāsevanāya ca vinā appanā hoti , saha nimittuppādeneva appanaṃ pāpetī ’’ ti vadanti , taṃ tesaṃ matimattaṃ . Na hi pārivāsikakammena appanāvāro icchito , nāpi mahaggatappamāṇajjhānesu viya upacārajjhāne ekantato paccavekkhaṇā icchitabbā , tasmā upacārajjhānādhigamato paraṃ katipayabhavaṅgacittāvasāne appanaṃ pāpuṇanto ‘‘ saha nimittuppādenevettha appanaṃ pāpetī ’’ ti vutto . ‘‘ Saha nimittuppādenā ’’ ti ca adhippāyikamidaṃ vacanaṃ , na nītatthaṃ . Adhippāyo vuttanayeneva veditabbo . Na antosamāpattiyaṃ tadā tathārūpassa ābhogassa asambhavato , samāpattito vuṭṭhitassa ābhogo pubbabhāgabhāvanāya vasena jhānakkhaṇe pavattaṃ abhibhavanākāraṃ gahetvā pavattoti daṭṭhabbaṃ . Abhidhammaṭṭhakathāyaṃ ( dha . sa . aṭṭha .204) pana ‘‘ iminā panassa pubbabhogo kathito ’’ ti vuttaṃ . AntosamāpattiyaṃM3.247 tathā ābhogābhāve kasmā ‘‘ jhānasaññāyapī ’’ ti vuttanti āha ‘‘ abhibhavana … pe … atthī ’’ ti . Vaḍḍhitappamāṇānīti vipulappamāṇānīti attho , na ekaṅguladvaṅgulādivasena vaḍḍhiṃ pāpitānīti tathāvaḍḍhanassevettha asambhavato . Tenāha ‘‘ mahantānī ’’ ti . Bhattavaḍḍhitakan ti bhuñjanabhājane vaḍḍhitvā dinnaṃ bhattaṃ , ekāsane purisena bhuñjitabbabhattato upaḍḍhabhattanti attho . Rūpe saññā rūpasaññā , sā assa atthīti rūpasaññī , na rūpasaññī arūpasaññī . SaññāsīsenaV3.229 jhānaṃ vadati . Rūpasaññāya anuppādanamevettha alābhitā . Bahiddhāva uppannan ti bahiddhāvatthusmiṃyeva uppannaṃ . Abhidhamme ( dha . sa .204-209) pana ‘‘ ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni , appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇānī ’’ ti evaṃ catunnaṃ abhibhāyatanānaṃ āgatattā abhidhammaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ kasmā pana yathā suttante ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittānītiādi vuttaṃ , evaṃ avatvā idha catūsupi abhibhāyatanesu ajjhattaṃ arūpasaññitāva vuttā ’’ ti codanaṃ katvā ‘‘ ajjhattarūpānaṃ anabhibhavanīyato ’’ ti kāraṇaṃ vatvā ‘‘ tattha vā idha vā bahiddhā rūpāneva abhibhavitabbāni , tasmā tāni niyamatova vattabbānīti tatrāpi idhāpi vuttāni ,‘ ajjhattaṃ rūpasaññī ’ ti idaṃ pana satthu desanāvilāsamattamevā ’’ ti vuttaṃ . Ettha ca vaṇṇābhogarahitāni sahitāni ca sabbāni ‘‘ parittāni suvaṇṇadubbaṇṇānī ’’ ti vuttāni , tathā ‘‘ appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇānī ’’ ti . Atthi hi so pariyāyo ‘‘ parittāni abhibhuyya , tāni ce kadāci vaṇṇavasena ābhujitāni honti suvaṇṇadubbaṇṇāni abhibhuyyā ’’ ti . Pariyāyakathā hi suttantadesanāti . Abhidhamme pana nippariyāyadesanattā vaṇṇābhogarahitāni visuṃ vuttāni , tathā sahitāni . Atthi hi ubhayattha abhibhavanavisesoti , tathā idha pariyāyadesanattā vimokkhānampi abhibhavanapariyāyo atthīti ‘‘ ajjhattaṃ rūpasaññī ’’ tiādinā paṭhamadutiyaabhibhāyatanesu paṭhamavimokkho , tatiyacatutthaabhibhāyatanesu dutiyavimokkho , vaṇṇābhibhāyatanesu tatiyavimokkho ca abhibhavanappavattito saṅgahito . Abhidhamme ( dha . sa .204-209,247-249) pana nippariyāyadesanattā vimokkhābhibhāyatanāniM3.248 asaṅkarato dassetuṃ vimokkhe vajjetvā abhibhāyatanāni kathitāni . Sabbāni ca vimokkhakiccāni jhānāni vimokkhadesanāyaṃ vuttāni . Tadetaṃ ‘‘ ajjhattaṃ rūpasaññī ’’ ti āgatassa abhibhāyatanadvayassa abhidhamme abhibhāyatanesu avacanato ‘‘ rūpī rūpāni passatī ’’ tiādīnañca sabbavimokkhakiccasādhāraṇavacanabhāvato vavatthānaṃ katanti viññāyati . ‘‘ Ajjhattarūpānaṃ anabhibhavanīyato ’’ ti idaṃ abhidhamme katthacipi ‘‘ ajjhattaṃ rūpāni passatī ’’ ti avatvā sabbattha yaṃ vuttaṃ ‘‘ bahiddhā rūpāni passatī ’’ ti , tassa kāraṇavacanaṃ . Tena yaṃ aññahetukaṃ , taṃ tena hetunā vuttaṃ . Yaṃ pana desanāvilāsahetukaṃ ajjhattaṃ arūpasaññitāya eva abhidhamme vacanaṃ , na tassa aññaṃ kāraṇaṃ maggitabbanti dasseti . Ajjhattarūpānaṃ anabhibhavanīyatā ca tesaṃ bahiddhārūpānaṃ viya avibhūtattā desanāvilāsoV3.230 ca yathāvuttavavatthānavasena veditabbo veneyyajjhāsayavasena vijjamānapariyāyakathābhāvato . ‘‘ Suvaṇṇadubbaṇṇānī ’’ ti eteneva siddhattā na nīlādiabhibhāyatanāni vattabbānīti ce ? Taṃ na . Nīlādīsu katādhikārānaṃ nīlādibhāvasseva abhibhavanakāraṇattā . Na hi tesaṃ parisuddhāparisuddhavaṇṇānaṃ parittatā vā appamāṇatā vā abhibhavanakāraṇaṃ , atha kho nīlādibhāvo evāti . Etesu ca parittādikasiṇarūpesu yaṃ yaṃ caritassa imāni abhibhāyatanāni ijjhanti , taṃ dassetuṃ ‘‘ imesu panā ’’ tiādi vuttaṃ . Sabbasaṅgāhikavasenāti nīlavaṇṇanīlanidassananīlanibhāsānaṃ sādhāraṇavasena . Vaṇṇavasenāti sabhāvavaṇṇavasena . Nidassanavasenāti passitabbatāvasena cakkhuviññāṇādiviññāṇavīthiyā gahetabbatāvasena . Obhāsavasenāti sappabhāsatāya avabhāsanavasena .
Icchāsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Vimokkhasuttavaṇṇanā