Issues
Editor
Settings
Versions
Select Version
arhaငaindāsabha
မြန်မာဘာသာ
Parivāravaṇṇanā
Parivāravaṇṇanā

Saṅgahavaggo

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Saṅgahavaggo

Upālipañcakaṃ

Nappaṭippassambhanavaggavaṇṇanā

421. SamaggehiM2.306V2.289 karaṇīyānīti vivādādhikaraṇehi pubbe asamaggā hutvā pacchā sāmaggiṃ upagatehi kattabbāni .
Kiṃ pana asaññatamissaparisāya saddhiṃ lajjino sāmaggiṃ karontīti āha ‘‘ uposathapavāraṇādīsu hī ’’ tiādi .
Tattha ṭhitāsūti uposathapavāraṇāsu appavattīsu .
Upatthambho na dātabboti uparūpari appavattanatthāya mayampi uposathaṃ na karissāmātiādinā kalahassa upatthambho na dātabbo , dhammena vinayena sāmaggiṃ katvā samaggeheva asaññatā bhikkhū vinetabbāti adhippāyo .
Tenāha ‘‘ sace saṅgho accayaṃ desāpetvā ’’ tiādi .
Bhikkhuno nakkhamatīti kesuci puggalesu appamattakadosadassanena na ruccati .
Diṭṭhāvikammampi katvāti ‘‘ na metaṃ khamatī ’’ ti sabhāgassa bhikkhuno attano diṭṭhiṃ āvikatvā .
Upetabbāti sāsanahāniyā abhāvā sāmaggiṃ akopetvā kāyasāmaggī dātabbā , īdise ṭhāne alajjiparibhogo āpattikaro na hoti , vaṭṭatiyeva .
Ye pana sāsanavināsāya paṭipannā , tehi saha na vattati , āpatti eva hoti sāsanavināso ca .
Tenāha ‘‘ yatra pana uddhamman ’’ tiādi .
‘‘ Diṭṭhāvikammaṃ na vaṭṭatī ’’ ti iminā diṭṭhiyā āvikatāyapi āpattiṃ dasseti .
422. Kaṇhavācoti rāgadosādīhi kiliṭṭhavacano .
Anatthakavacanassa dīpanaṃ pakāsanaṃ assāti anatthakadīpano .
Mānaṃ nissāyāti vinicchayakaraṇaṃ tava bhāroti saṅghena bhāre akatepi ‘‘ ahamevettha voharituṃ araharūpo ’’ ti mānaṃ nissāya .
Yathādiṭṭhiyāti anurūpaladdhiyā .
Yassa hi atthassa yādisī diṭṭhi anurūpā , taṃ gahetvā na byākatāti atthoV2.290 .
Assa attanoti adhammādiatthaṃ sandhāya vadati , na puggalaṃ , assa adhammādiatthasaṅkhātassa attano sarūpassa yā anurūpā diṭṭhītiM2.307 attho .
Laddhiṃ nikkhipitvāti anurūpaladdhiṃ chaḍḍetvā , aggahetvāti attho .
Tenāha ‘‘ adhammādīsu dhammādiladdhiko hutvā ’’ ti .
Atha vā attano laddhiṃ nigūhitvā puggalānuguṇaṃ tathā byākaronto na yathādiṭṭhiyā byākatā nāma .
Imasmiṃ pakkhe adhammādīsu dhammādiladdhiko hutvāti ettha adhammādīsu dhammādiladdhiko viya hutvāti attho gahetabbo .
Nappaṭippassambhanavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .

Vohāravaggādivaṇṇanā

424. Kammañattīti kammabhūtā ñatti .
Anussāvananirapekkhā ñattikammabhūtā ñattīti attho .
Kammapādañatti nāma ñattidutiyakammādīsu anussāvanakammassa pādabhūtā adhiṭṭhānabhūtā ñatti .
Navasu ṭhānesūti osāraṇādīsu navasu ṭhānesu .
Dvīsu ṭhānesūti ñattidutiyañatticatutthakammesu .
Suttānuloman ti ubhatovibhaṅge suttānulomabhūte mahāpadese sandhāya vuttaṃ .
Vinayānuloman ti khandhakaparivārānulomabhūte mahāpadese .
Suttantike cattāro mahāpadeseti suttābhidhammapiṭakesu anuññātapaṭikkhittasuttānulomavasena nayato gahetabbe cattāro atthe .
425. Diṭṭhīnaṃ āvikammānīti āpattiladdhīnaṃ pakāsanāni , āpattidesanākammānīti attho .
Yathā catūhi pañcahi diṭṭhi āvikatā hotīti yathā āvikate catūhi pañcahi ekībhūtehi ekassa puggalassa santike āpatti desitā nāma hoti , evaṃ desetīti attho .
Evaṃ desento ca attanā saddhiṃ tayo vā cattāro vā bhikkhū gahetvā ekassa santike deseti .
Evaṃ desetuṃ na vaṭṭati .
Desitā ca āpatti na vuṭṭhāti , desanāpaccayā dukkaṭañca hoti .
Dvinnaṃ tiṇṇaṃ pana ekato desetuṃ vaṭṭati .
444. Adassanenāti imassa akappiyaṃ parivajjentānaṃ vinayadharānaṃ paṭipattiyā adassanenaV2.291 , tesaṃ diṭṭhānugatiṃ anāpajjanenātipi attho gahetabbo .
Akappiye kappiyasaañatāyāti rajatādiakappiye tipuādisaññitāyaM2.308 .
Pucchitvā vā aññesaṃ vā vuccamānaṃ asuṇanto āpajjatīti ettha pucchitvā asuṇanto vā pucchiyamānaṃ asuṇanto vāti paccekaṃ yojetabbaṃ .
Ekarattātikkamādivasenāti adhiṭṭhitacīvarena vippavasitvā ekarattātikkamena pācittiyaṃ āpajjati .
Ādi -saddena charattātikkamādīnaṃ saṅgaho .
450. Anatthaṃ kalisāsanan ti anatthāvahaṃ kodhavacanaṃ āropento dosaṃ āropento upaddavāya parisakkatīti attho .
454. Vohāraniruttiyan ti tassa tassa atthassa vācakasadde pabhedagatañāṇappatto na hotīti attho .
455. Parimaṇḍalabyañjanāropane kusalo na hotīti parimaṇḍalena padabyañjanena vatthuṃ , parehi vuttaṃ jānituñca asamatthoti attho .
458. Anussāvanenāti anu anu kathanena .
Tenāha ‘‘ nanu tumhe ’’ tiādi , yaṃ avocumha , svāyaṃ pakāsitoti sambandho .
Tattha yan ti idaṃ yasmā vacanāpekkhaṃ na hoti , vacanatthāpekkhameva , tasmā tena vacanena nānākaraṇābhāvaṃ pakāsayissāmāti yamatthaṃ avocumhāti attho gahetabbo .
Teneva ‘‘ svāyan ’’ ti pulliṅgavasena paṭiniddeso kato , tassa so ayaṃ nānākaraṇābhāvoti attho .
467. Mañcapadādīsupi naḷāṭaṃ paṭihaññeyyāti andhakāre cammakhaṇḍaṃ paññapetvā vandituṃ onamantassa naḷāṭaṃ vā akkhi vā mañcādīsu paṭihaññati .
Etena vandatopi āpattiabhāvaṃ vatvā vandanāya sabbathā paṭikkhepābhāvañca dīpeti .
Evaṃ sabbattha suttantarehi appaṭikkhittesu .
Naggādīsu pana vandituṃ na vaṭṭatīti .
Ekato āvaṭṭoti ekasmiṃ dosāgatipakkhe parivatto paviṭṭhoti attho .
Tenāha ‘‘ sapattapakkhe ṭhito ’’ ti .
Vandiyamānoti onamitvā vandiyamāno .
Vanditabbesu uddesācariyo , nissayācariyo ca yasmā navakāpi honti , tasmā te vuḍḍhā eva vandiyāti veditabbā .
470. PubbeV2.292 vuttamevāti sahaseyyādipaṇṇattivajjaṃ .
Itaran ti sacittakaṃ .
Vohāravaggādivaṇṇanā niṭṭhitā .

Aparadutiyagāthāsaṅgaṇikaṃ

Kāyikādiāpattivaṇṇanā

474.‘‘ KatiM2.309 āpattiyo ’’ tiādinā upālittherena vinayassa pāṭavatthaṃ sayameva pucchitvā vissajjanaṃ kataṃ .
Bhikkhunīnaṃyeva … pe … aṭṭhavatthukā nāmāti bhikkhunīnaṃ paññattā ekā eva āpatti aṭṭhavatthukā nāmāti attho .
475. Kammañca kammapādakā cāti ettha yasmā ñattikammesu ñatti sayameva kammaṃ hoti , ñattidutiyañatticatutthesu kammesu anussāvanasaṅkhātassa kammassa ñattipādakabhāvena tiṭṭhati , tasmā imāni dve ‘‘ ñattikiccānī ’’ ti vuttāni .
Pācittiyena saddhiṃ dukkaṭā katāti dasasupi sikkhāpadesu ekatoupasampannāya vasena vuttadukkaṭaṃ sandhāya vuttaṃ .
Paṭhamasikkhāpadamhīti bhikkhunovādavaggassa paṭhamasikkhāpadavibhaṅge ( pāci .144 ādayo ).
Adhammakammeti bhikkhunovādakasammutikamme adhammakamme jāte āpajjitabbā dve āpattinavakā , dhammakamme dve āpattinavakāti cattāro navakā vuttā .
Āmakadhaññaṃ viññāpetvā bhuñjantiyā viññāpanādipubbapayoge dukkaṭaṃ , ajjhohāre pācittiyaṃ .
Pācittiyena saddhiṃ dukkaṭā katāyevāti vuttaṃ .
Vijahantī tiṭṭhatītiādīsu yadā bhikkhuniyā ekena pādena hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhatvā kiñci kammaṃ katvā tato aparena pādena vijahitvā ṭhātukāmatā uppajjati , tadā sā yathākkamaṃ ‘‘ vijahantī tiṭṭhati , vijahitvā tiṭṭhatī ’’ ti imaṃ vohāraṃ labhati .
Aññathā hissā gāmūpacāramokkantiyā viseso na siyā hatthapāsavijahanassāpi gamanattā .
Nisīdati vā nipajjati vāti etthāpi yathāvuttādhippāyena addhāsanena hatthapāsaṃ vijahantī nisīdati , sakalenaV2.293 vā āsanena vijahitvā nisīdati , addhasarīrena vijahantī nipajjati , sakalena sarīrena vijahitvā nipajjatīti yojetabbaṃ .
Kāyikādiāpattivaṇṇanā niṭṭhitā .

Pācittiyavaṇṇanā

476. SabbāniM2.310 nānāvatthukānīti sappinavanītādīnaṃ pañcannaṃ vatthūnaṃ bhedena pācittiyāni pañca nānāvatthukāni .
Esa nayo paṇītabhojanavisaye nava pācittiyānītiādīsupi .
Etena bhesajjapaṇītabhojanasikkhāpadāni ekekasikkhāpadavasena paññattānipi vatthubhedena paccekaṃ pañcasikkhāpadanavasikkhāpadasadisāni bhikkhunīnaṃ pāṭidesanīyāpattiyo viyāti dasseti .
Teneva ‘‘ nānāvatthukānī ’’ ti vuttaṃ .
Sappiṃ eva paṭiggahetvā anekabhājanesu ṭhapetvā sattāhaṃ atikkāmentassa bhājanagaṇanāya sambhavantiyo bahukāpi āpattiyo ekavatthukā eva honti , evaṃ sappibhojanameva bahūsu ṭhānesu viññāpetvā ekato vā visuṃ visumeva vā bhuñjantassa āpattiyo ekavatthukā evāti daṭṭhabbā .
Pāḷiyaṃ ekavācāya deseyya , vuttā ādiccabandhunāti ettha ‘‘ deseyyāti vuttā ’’ ti iti-saddaṃ ajjhāharitvā yojetabbaṃ .
Evaṃ sesesupi .
Bhedānuvattakānan ti ettha ādi-saddo luttaniddiṭṭho .
Yāvatatiyakā ca sabbe ubhatovibhaṅge āgatā , saṅghādisesasāmaññena ekaṃ , pācittiyasāmaññena ca ekaṃ katvā ‘‘ yāvatatiyake tisso ’’ ti vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Ettha ca ñattiyā dukkaṭaṃ , dvīhi kammavācāhi thullaccayāpi santi eva .
Tāni mātikāya na āgatāni .
Mātikāgatavasena hettha ‘‘ tisso ’’ ti vuttaṃ .
Saṅghādīhīti saṅghagaṇapuggalehi kāraṇabhūtehi .
Abbhuṇhasīloti parisuddhabhāvūpagamanena abhinavuppannasīlo .
Abhinavuppannañhi ‘‘ abbhuṇhan ’’ ti vuccati , parisuddhasīloti attho .
Tenāha ‘‘ pākatiko ’’ ti .
‘‘ Kosambakakkhandhake vuttānisaṃse ’’ ti idaṃ kosambakakkhandhake ‘‘ sace maṃ ime bhikkhū āpattiyā adassane ukkhipissanti , na mayā saddhiṃ uposathaṃ karissantī ’’ tiādinā āpattiyāV2.294 adassane ādīnavaṃ dassetvā paresampi saddhāya āpattidesanāvidhānamukhena sāmatthiyato pakāsito .
Ekato uposathakaraṇa , pavāraṇākaraṇa , saṅghakammakaraṇa , āsanenisīdana , yāgupānenisīdana , bhattaggenisīdana , ekacchannesayana , yathāvuḍḍhaabhivādanādikaraṇasaṅkhāte aṭṭhānisaṃse sandhāya vuttaṃ .
Catunnan tiM2.311 vinayapiṭake āgatānaṃ vasena vuttaṃ .
Katamā pana sāti sā catubbidhā accayadesanā katamāti attho .
Abhimārānan ti māraṇatthāya payojitadhanuggahānaṃ .
Upaṭṭhāyikāyāti sahaseyyasikkhāpadavatthusmiṃ āgatāya .
Aṭṭhannaṃ bhikkhunīnan ti therāsanato paṭṭhāya aṭṭhahi bhikkhunīhi itarāya āgatāya vuḍḍhāya bhikkhuniyā āsanaṃ dātabbaṃ .
Aṭṭhannaṃ pana bhikkhunīnaṃ navakāya āgatāya adātumpi vaṭṭati .
Tāya pana saṅghanavakāsane laddhokāse nisīditabbaṃ .
Atha vā aṭṭhannaṃ vuḍḍhānaṃ bhikkhunīnaṃ itarāya navakatarāya āsanaṃ dātabbaṃ .
Kammāni navāti osāraṇādīni nava eva .
Pācittiyavaṇṇanā niṭṭhitā .

Avandanīyapuggalādivaṇṇanā

477. Dasa janāti ‘‘ dasa ime , bhikkhave , avandiyā ’’ tiādinā ( pari .330) vuttā navakaanupasampannanānāsaṃvāsakamātugāmapaṇḍakā pañca , pārivāsikādayo ca pañcāti dasa janā .
Dvādasa kammadosāti dosayuttakammāni dvādasāti attho .
Kammasampattiyoti sampannakammāni , visuddhakammānīti attho .
Etadevāti dhammena samaggameva .
Anantaṃ nibbānaṃ ajini jinitvā paṭilabhatīti anantajinoti āha ‘‘ pariyanta ’’ iccādi .
Svevāti so eva bhagavā .
‘‘ Vinayaṃ paṭijānantassa , vinayāni suṇoma te ’’ tiādinā upālitthereneva ekaṃ vinayadharaṃ sammukheV2.295 ṭhitaṃ pucchantena viya pucchitvā tena vissajjitaṃ viya vissajjanaṃ kataṃ .
Tattha vinayaṃ paṭijānantassāti vinayaṃ jānāmīti paṭijānantassa .
Vinayānīti vinaye tayā vuccamāne suṇoma .
478. Pāḷiyaṃ pārājikātiādi ubhatovibhaṅgesu āgatesu aggahitaggahaṇavasena vuttaṃ .
Avandanīyapuggalādivaṇṇanā niṭṭhitā .

Sedamocanagāthā

Avippavāsapañhāvaṇṇanā

479. SedamocanagāthāsuM2.312 akappiyasambhogoti anupasampannehi saddhiṃ kātuṃ paṭikkhitto uposathādisaṃvāso eva vutto .
Pañhā mesāti ettha ma -kāro padasandhikaro .
Esāti ca liṅgavipallāsavasena vuttaṃ , pañho esoti attho .
Pañha -saddo vā dviliṅgo daṭṭhabbo .
Tenāha ‘‘ esā pañhā ’’ tiādi .
Garubhaṇḍaṃ sandhāyāti garubhaṇḍena garubhaṇḍaparivattanaṃ sandhāya .
Dasāti dasa avandiyapuggale .
Ekādaseti abhabbapuggale .
Sikkhāya asādhāraṇoti khurabhaṇḍaṃ dhāretuṃ anuññātasikkhāpadena bhikkhūhi asādhāraṇasikkhāpadoti attho .
Ubbhakkhake na vadāmīti akkhato uddhaṃ sīse ṭhitamukhamaggepi pārājikaṃ sandhāya na vadāmi .
Adhonābhin ti nābhito heṭṭhā ṭhitavaccapassāvamaggepi vivajjiya aññasmiṃ sarīrappadese methunadhammapaccayā kathaṃ pārājiko siyāti attho .
Chejjavatthun ti pārājikaṃ .
Avippavāsapañhāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Pārājikādipañhāvaṇṇanā

480. DussakuṭiādīnītiV2.296 ādi -saddena acchataratipupaṭṭādīhi , tiṇapaṇṇādīhi ca paṭicchannakuṭiyo saṅgaṇhāti .
Tādisāya hi kuṭiyā bahi ṭhatvā anto ṭhitāya itthiyā magge dussādinā santhataṃ katvā pavesentopi pārājiko siyā .
Liṅgaparivattaṃ sandhāya vuttāti liṅge parivatte paṭiggahaṇassa vijahanato puna appaṭiggahetvā paribhuñjanāpattiṃ sandhāya vuttaṃ .
Pāḷiyaṃ bhikkhū siyā vīsatiyā samāgatāti vīsatiyā saṅkhātāya bhikkhū samāgatā , etena sabbakammārahataṃ saṅghassa dasseti .
NivatthotiM2.313 gāthāya antaravāsakena nivattho uttarāsaṅgena diguṇaṃ katvā pārutasaṅghāṭiyo .
Iti tāni tīṇipi cīvarāni kāye gatāneva bhikkhuniyā bindumattaṃ kāḷakaṃ udakena dhovitamatte nissaggiyāni hontīti attho .
Itthiṃ haneti gāthāya na mātubhūtaṃ itthiṃ haneyya , na pitubhūtaṃ purisaṃ haneyya .
Anariyan ti tañca anarahantameva haneyya , etena arahantaghātakopi na hotīti dasseti .
Anantaraṃ phuseti ānantariyaṃ phusatīti attho .
481. Suppatiṭṭhita-nigrodhasadisan ti yojanavitthataṃ rukkhaṃ sandhāya vuttaṃ .
Sattarasakesūti bhikkhunīnaṃ paññattasattarasasaṅghādisesesu .
Pārājikādipañhāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Pañcavaggo

Kammavaggavaṇṇanā

483. KammavaggeM2.314V2.297 ṭhapitauposathapavāraṇānaṃ kattikamāse sāmaggiyā katāya sāmaggīpavāraṇaṃ muñcitvā uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭatīti āha ‘‘ ṭhapetvā kattikamāsan ’’ ti .
Sace pana tesaṃ nānāsīmāsu mahāpavāraṇāya visuṃ pavāritānaṃ kattikamāsabbhantare sāmaggī hoti , sāmaggīuposatho eva tehi kattabbo , na pavāraṇā .
Ekasmiṃ vasse katapavāraṇānaṃ puna pavāraṇāya avihitattā .
Sāmaggīdivasoti anuposathadivase sāmaggīkaraṇaṃ sandhāya vuttaṃ .
Sace pana cātuddasiyaṃ , pannarasiyaṃ vā saṅgho sāmaggiṃ karoti , tadā sāmaggīuposathadivaso na hoti , cātuddasīpannarasīuposathova hoti .
Upari pavāraṇāyapi eseva nayo .
Paccukkaḍḍhitvā ṭhapitadivasoti bhaṇḍanakārakehi upaddutā vā kenacideva karaṇīyena pavāraṇāsaṅgahaṃ vā katvā ṭhapito kāḷapakkhacātuddasīdivasova .
Dve ca puṇṇamāsiyoti pubba-kattikapuṇṇamā , pacchimakattikapuṇṇamā cāti dve puṇṇamāsiyo .
Evaṃ catubbidhampīti puṇṇamāsīdvayena saddhiṃ sāmaggīpavāraṇaṃ , cātuddasīpavāraṇañca sampiṇḍetvā vuttaṃ .
Idañca pakaticārittavasena vuttaṃ .
Tathārūpapaccaye pana sati ubhinnaṃ puṇṇamāsīnaṃ purimā dve cātuddasiyopi kāḷapakkhacātuddasiyā anantarā pannarasīpīti imepi tayo divasā pavāraṇādivasā evāti imaṃ sattavidhampi pavāraṇādivasaṃ ṭhapetvā aññasmiṃ divase pavāretuṃ na vaṭṭati .
484. Anussāvanakammaṃ katvāti paṭhamaṃ anussāvanaṃ sāvetvā ‘‘ esā ñattī ’’ ti anussāvanānantarameva sakalaṃ ñattiṃ vatvā , pariyosāne ‘‘ esā ñattī ’’ ti vatvāti adhippāyo .
485. Yvāyan tiV2.298 byañjanappabhedo adhippeto .
Dasadhā byañjanabuddhiyā pabhedoti ettha dasadhā dasavidhena byañjanānaṃ pabhedoti yojetabbaṃ .
Kenāyaṃ pabhedoti āha ‘‘ byañjanabuddhiyā ’’ ti .
Yathādhippetatthabyañjanato byañjanasaṅkhātānaṃ akkharānaṃ janikā buddhi byañjanabuddhi , tāya byañjanabuddhiyāM2.315 , akkharasamuṭṭhāpakacittabhedenevāti attho .
Yaṃ vā saṃyogaparaṃ katvā vuccati , idampi garukanti yojanā .
Tattha āyasmatotiādīsu yāni anantaritāni sa -kāra ma -kārādibyañjanāni ‘‘ saṃyogo ’’ ti vuccanti , so saṃyogo paro yassa a -kārādino , so saṃyogaparo nāma .
Rassan ti akārādibyañjanarahitaṃ saraṃ .
Asaṃyogaparan ti ‘‘ yassa nakkhamatī ’’ tiādīsu ya -kāra na -kārādibyañjanasahitasaraṃ sandhāya vuttaṃ .
Ta -kārassa tha -kāraṃ akatvā vaggantare sithilameva katvā ‘‘ suṇāṭu me ’’ tiādiṃ vadantopi duruttaṃ karotiyeva ṭhapetvā anurūpaṃ ādesaṃ .
Yañhi ‘‘ saccikatthaparamatthenā ’’ ti vattabbe ‘‘ saccikaṭṭhaparamaṭṭhenā ’’ ti ca ‘‘ atthakathā ’’ ti vattabbe ‘‘ aṭṭhakathā ’’ ti ca tattha tattha vuccati , tādisaṃ pāḷiaṭṭhakathāsu diṭṭhapayogaṃ , tadanurūpañca vattuṃ vaṭṭati , tato aññaṃ na vaṭṭati .
Tenāha ‘‘ anukkamāgataṃ paveṇiṃ avināsentenā ’’ tiādi .
Dīghe vattabbe rassan tiādīsu ‘‘ bhikkhūnan ’’ ti vattabbe ‘‘ bhikkhunan ’’ ti vā ‘‘ bahūsū ’’ ti vattabbe ‘‘ bahusū ’’ ti vā ‘‘ nakkhamatī ’’ ti vattabbe ‘‘ na khamatī ’’ ti vā ‘‘ upasampadāpekkho ’’ ti vattabbe ‘‘ upasampadāpekho ’’ ti vā evaṃ anurūpaṭṭhānesu eva dīgharassādi rassadīghādivasena parivattetuṃ vaṭṭati , na pana ‘‘ nāgo ’’ ti vattabbe ‘‘ nago ’’ ti vā ‘‘ saṅgho ’’ ti vattabbe ‘‘ sagho ’’ ti vā ‘‘ tisso ’’ ti vattabbe ‘‘ tiso ’’ ti vā ‘‘ yācatī ’’ ti vattabbe ‘‘ yācantī ’’ ti vā evaṃ ananurūpaṭṭhānesu vattuṃ .
Sambandhaṃ , pana vavatthānañca sabbathāpi vaṭṭatīti gahetabbaṃ .
486. Sesasīmāsupīti atimahatīādīsu dasasupi .
488. Catuvaggakaraṇeti catuvaggena saṅghena kattabbe .
Anissāritāti uposathaṭṭhapanādinā vā laddhinānāsaṃvāsakabhāvena vā na bahikatā .
Aṭṭhakathāyañhi ‘‘ apakatattassāti ukkhittakassa vā , yassa vā uposathapavāraṇā ṭhapitā hontī ’’ ti ( pari . aṭṭha .425) vuttattā ṭhapitauposathapavāraṇo bhikkhu apakatatto evāti gahetabbaṃ .
Parisuddhasīlāti pārājikaṃ anāpannā adhippetā .
Parivāsādikammesu pana garukaṭṭhāpi apakatattā evāti gahetabbaṃV2.299 .
Avasesā … pe … chandārahāva hontīti saṅghatoM2.316 hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhite sandhāya vuttaṃ .
Avijahitvā ṭhitā pana chandārahā na honti , tepi catuvaggādito adhikā hatthapāsaṃ vijahitvāva chandārahā honti .
Tasmā saṅghato hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhiteneva chando vā pārisuddhi vā dātabbā .
Kammavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .

Apalokanakammakathāvaṇṇanā

496. Etarahi sacepi sāmaṇerotiādīsu buddhādīnaṃ avaṇṇabhāsanampi akappiyādiṃ kappiyādibhāvena dīpanampi diṭṭhivipattiyaññeva pavisati .
Teneva vakkhati ‘‘ taṃ laddhiṃ nissajjāpetabbo ’’ ti .
Bhikkhūnampi eseva nayo .
Micchādiṭṭhikoti buddhavacanādhippāyaṃ viparītato gaṇhanto , so eva antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgatoti ca vutto .
Keci pana ‘‘ sassatucchedānaṃ aññataradiṭṭhiyā samannāgato ’’ ti vadanti , taṃ na yuttaṃ , sassatucchedaggāhassa sāmaṇerānaṃ liṅganāsanāya kāraṇattena heṭṭhā aṭṭhakathāya meva ( mahāva . aṭṭha .108) vuttattā , idha ca daṇḍakammanāsanāya eva adhippetattā .
Tassāpi dātabboti vijjamānaṃ mukharādibhāvaṃ nissāya appaṭipucchitvāpi paṭiññaṃ aggahetvāpi āpattiṃ anāropetvāpi desitāyapi āpattiyā khuṃsanādito anoramantassa dātabbova .
Oramantassa pana khamāpentassa na dātabbo .
Brahmadaṇḍassa dānan ti kharadaṇḍassa ukkaṭṭhadaṇḍassa dānaṃ .
Tajjanīyādikamme hi kate ovādānusāsanippadānapaṭikkhepo natthi .
Dinnabrahmadaṇḍe pana tasmiṃ saddhiṃ tajjanīyādikammakatehi paṭikkhittampi kātuṃ na vaṭṭati ,‘‘ neva vattabbo ’’ tiādinā ālāpasallāpādimattassāpi nakārena paṭikkhittattā .
Tañhi disvā bhikkhū gīvaṃ parivattetvā olokanamattampi na karonti , evaṃ vivajjetabbaṃ nimmadanakaraṇatthameva tassa daṇḍassa anuññātattā .
Teneva channattheropi ukkhepanīyādikammakatopi abhāyitvā brahmadaṇḍe dinne ‘‘ saṅghenāhaṃ sabbathā vivajjito ’’ ti mucchito papati .
Yo pana brahmadaṇḍakatena saddhiṃ ñatvā saṃsaṭṭho avivajjetvā viharati , tassa dukkaṭamevāti gahetabbaṃ aññathā brahmadaṇḍavidhānassaM2.317 niratthakatāpasaṅgato .
Tenāti brahmadaṇḍakatena .
Yathā tajjanīyādikammakatehi , evameva tato adhikampiV2.300 saṅghaṃārādhentena sammāvattitabbaṃ .
Tañca ‘‘ sorato nivātavuttī ’’ tiādinā sarūpato dassitameva .
Tenāha ‘‘ sammāvattitvā khamāpentassa brahmadaṇḍo paṭippassambhetabbo ’’ ti .
Yaṃ taṃ bhagavatā avandiyakammaṃ anuññātanti sambandho .
‘‘ Tassa bhikkhuno daṇḍakammaṃ kātun ’’ ti sāmaññato anuññātappakāraṃ dassetvā puna visesato anuññātappakāraṃ dassetuṃ ‘‘ atha kho ’’ tiādipāḷi uddhaṭāti veditabbaṃ .
Imassa apalokanakammassa ṭhānaṃ hotīti apalokanakammassa sāmaññassa pavattiṭṭhānaṃ hotīti .
Visesabyatirekena avijjamānampi tadaññattha appavattiṃ dassetuṃ visesanissitaṃ viya voharīyati .
‘‘ Kammaññeva lakkhaṇan ’’ ti iminā osāraṇādivasena gahitāvasesānaṃ sabbesaṃ apalokanakammassa sāmaññalakkhaṇavasena gahitattā kammaññeva lakkhaṇamassāti kammalakkhaṇanti nibbacanaṃ dasseti .
Idañca vuttāvasesānaṃ kammānaṃ niṭṭhānaṭṭhānaṃ , saṅkhārakkhandhadhammāyatanāni viya vuttāvasesakhandhāyatanānanti daṭṭhabbaṃ .
Teneva vakkhati ‘‘ ayaṃ panettha pāḷimuttakopi kammalakkhaṇavinicchayo ’’ tiādi ( pari . aṭṭha .495-496).
Yathā cettha , evaṃ upari ñattikammādīsupi kammalakkhaṇaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Tassa karaṇan ti avandiyakammassa karaṇavidhānaṃ .
‘‘ Na vanditabbo ’’ ti iminā vandantiyā dukkaṭanti dassetīti daṭṭhabbaṃ .
Saṅghena kataṃ katikaṃ ñatvā maddanaṃ viya hi saṅghasammutiṃ anādarena atikkamantassa āpatti eva hoti .
Bhikkhusaṅghassāpi panetaṃ labbhatiyevāti avandiyakammassa upalakkhaṇamattena gahitattā bhikkhusaṅghassāpi kammalakkhaṇaṃ labbhati eva .
Salākadānaṭṭhānaṃ salākaggaṃ nāma .
Yāgubhattānaṃ bhājanaṭṭhānāni yāgaggabhattaggāni nāma .
Etesupi hi ṭhānesu sabbo saṅgho uposathe viya sannipatito , kammañca vaggakammaṃ na hoti ,‘‘ mayametaṃ na jānimhā ’’ ti pacchā khiyyantāpi na honti .
Khaṇḍasīmāya pana kate khiyyanti .
Saṅghikapaccayañhi acchinnacīvarādīnaṃ dātuṃ apalokentehi upacārasīmaṭṭhānaṃ sabbesaṃM2.318 anumatiṃ gahetvāva kātabbaṃ .
Yo pana visabhāgapuggalo dhammikaṃ apalokanaṃ paṭibāhati , taṃ upāyena bahiupacārasīmāgataṃ vā katvā khaṇḍasīmaṃ vā pavisitvā kātuṃ vaṭṭati .
Yaṃ sandhāya ‘‘ apalokanakammaṃ karotī ’’ ti sāmaññato dasseti , taṃ apalokanakammaṃ sarūpatoV2.301 dassetumāha ‘‘ acchinnacīvaraṃ ’’ iccādi .
Yadi apaloketvāva cīvaraṃ dātabbaṃ , kiṃ pana appamattakavissajjakasammutiyāti āha ‘‘ appamattakavissajjanakena panā ’’ tiādi .
Nāḷi vā upaḍḍhanāḷi vāti divase divase apaloketvā dātabbassa pamāṇadassanaṃ .
Tena yāpanamattameva apaloketabbaṃ , na adhikanti dasseti .
Ekadivasaṃyeva vātiādi dasavīsatidivasānaṃ ekasmiṃ divaseyeva dātabbaparicchedadassanaṃ , tena yāva jīvanti vā yāva rogā vuṭṭhahatīti vā evaṃ apaloketuṃ na vaṭṭatīti dasseti .
Iṇapalibodhan ti iṇavatthuṃ dātuṃ vaṭṭatīti sambandho .
Tañca iṇāyikehi palibuddhassa lajjipesalassa sāsanupakārakassa pamāṇayuttameva kappiyabhaṇḍaṃ niyametvā apaloketvā dātabbaṃ , na pana sahassaṃ vā satasahassaṃ vā mahāiṇaṃ .
Tādisañhi bhikkhācariyavattena sabbehi bhikkhūhi tādisassa bhikkhuno pariyesitvā dātabbaṃ .
Upanikkhepatoti cetiyapaṭijagganatthāya vaḍḍhiyā payojetvā kappiyakārakehi ṭhapitavatthuto .
Saṅghikenapīti na kevalañca tatruppādato paccayadāyakehi catupaccayatthāya saṅghassa dinnavatthunāpīti attho .
Saṅghabhattaṃ kātuṃ na vaṭṭatīti mahādānaṃ dentehipi kariyamānaṃ saṅghabhattaṃ viya kāretuṃ na vaṭṭatīti adhippāyo .
‘‘ Yathāsukhaṃ paribhuñjituṃ ruccatī ’’ ti vuttattā attano paribhogappahonakaṃ appaṃ vā bahuṃ vā gahetabbaṃ , adhikaṃ pana gahetuṃ na labhati .
Uposathadivaseti nidassanamattaṃ , yasmiṃ kismiñci divasepi kataṃ sukatameva hoti .
Karontena ‘‘ yaṃ imasmiṃ vihāre antosīmāya saṅghasantakaṃ … pe … yathāsukhaṃ paribhuñjituṃ mayhaṃ ruccatī ’’ ti evaṃ katikā kātabbā , tathā dvīhi tīhipi ‘‘ āyasmantānaṃ ruccatī ’’ ti vacanameva hettha viseso .
Tesampīti rukkhānaṃ .
Sā eva katikāti visuṃ katikā na kātabbāti attho .
Tesan tiM2.319 rukkhānaṃ .
Saṅgho sāmīti sambandho .
Purimavihāreti purime yathāsukhaṃ paribhogatthāya katakatike vihāre .
Pariveṇāni katvā jaggantīti yattha arakkhiyamāne phalāphalāni , rukkhā ca vinassanti , tādisaṃ ṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ , tattha saṅghassa katikā na pavattīti adhippāyo .
Ye pana rukkhā bījāni ropetvā ādito paṭṭhāya paṭijaggitā , tepi dasamabhāgaṃ datvā ropakeheva paribhuñjitabbā .
Tehīti jaggakehi .
TatthātiV2.302 tasmiṃ vihāre .
Mūleti ādikāle , pubbeti attho .
Dīghā katikāti aparicchinnakālā yathāsukhaṃ paribhogatthāya katikā .
Nikkukkuccenāti ‘‘ abhājitamidan ’’ ti kukkuccaṃ akatvāti attho .
Khiyyanamattamevetan ti tena khiyyanena bahuṃ khādantānaṃ doso natthi attano paribhogappamāṇasseva gahitattā , khiyyantepi attano pahonakaṃ gahetvā khāditabbanti adhippāyo .
Gaṇhathāti na vattabbāti tathāvutte teneva bhikkhunā dinnaṃ viya maññeyyuṃ , taṃ nissāya micchājīvasambhavo hotīti vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ anuvicaritvā ’’ tiādi .
Upaḍḍhabhāgoti ekabhikkhuno paṭivīsato upaḍḍhabhāgo .
Dentena ca ‘‘ ettakaṃ dātuṃ saṅgho anuññāsī ’’ ti evaṃ attānaṃ parimocetvā yathā te saṅghe eva pasīdanti , evaṃ vatvā dātabbaṃ .
Apaccāsīsantenāti gilānagamikissarādīnaṃ anuññātapuggalānampi attano santakaṃ dentena apaccāsīsanteneva dātabbaṃ , ananuññātapuggalānaṃ pana apaccāsīsantenāpi dātuṃ na vaṭṭatīti .
Saṅghikameva yathākatitāya dāpetabbaṃ .
Attano santakampi paccayadāyakādī sayameva vissāsena gaṇhanti , na vāretabbā , laddhakappiyanti tuṇhī bhavitabbaṃ .
Pubbe vuttamevāti ‘‘ kuddho hi so rukkhepi chindeyyā ’’ tiādinā tuṇhībhāve kāraṇaṃ pubbe vuttameva .
Tehi kataanatthābhāvepi kāruññena tuṇhī bhavituṃ vaṭṭati ,‘‘ gaṇhathā ’’ tiādi pana vattuṃ na vaṭṭati .
Garubhaṇḍattā … pe … na dātabban ti jīvarukkhānaṃ ārāmaṭṭhānīyattā , dārūnañca gehasambhārānupagatattā ‘‘ sabbaṃ tvameva gaṇhā ’’ ti dātuṃ na vaṭṭatīti vuttaṃ .
Akatāvāsaṃ vā katvāti pubbe avijjamānaṃ senāsanaṃ katvā jaggitakāle phalavāre sampatte .
Apalokanakammakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Atthavasavaggādivaṇṇanā

498. VipākadukkhasaṅkhātānaṃM2.320 samparāyikaverānan ti ettha pāṇātipātādiverena nibbattattā , verappattiyā hetuttā ca ‘‘ vipākadukkhavedanā ’’ ti vuttā .
Pāṇātipātādipañcaveravinimuttānampi akusalānaṃ verehi saha ekato saṅgaṇhanatthaṃ ‘‘ dasaakusalakammapathappabhedānan ’’ ti puna vuttaṃ .
499-500.
TaṃV2.303 kamman ti tajjanīyādikammameva , sattā āpattikkhandhā paññattaṃ nāmāti sambandho .
Antarā kenaci apaññatte sikkhāpadeti imasmiṃ kappe ādito paṭṭhāya yāva amhākaṃ bhagavato abhisambodhi , tāva antarākāle kakusandhādiṃ ṭhapetvā kenaci apaññatte sikkhāpadeti attho .
Vinītakathā sikkhāpadan ti vinītavatthūni eva .
Tāni hi taṃtaṃsikkhākoṭṭhāsānaṃ pakāsanato ‘‘ sikkhāpadan ’’ ti ca āpattianāpattīnaṃ anupaññāpanato ‘‘ anupaññattan ’’ ti ca vuccanti .
Atthavasavaggādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Saṅgahavaggavaṇṇanānayo niṭṭhito .
Iti mahāvaggo , paññattivaggo , saṅgahavaggoti tīhi mahāvaggehi paṭimaṇḍito parivāroti veditabbo .
Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ
Parivāravaṇṇanānayo niṭṭhito .

Nigamanakathāvaṇṇanā

AvasānagāthāsuM2.321 ubhatovibhaṅga-khandhaka-parivārehi vibhattattā vibhāgapaṭidesanā yasmiṃ vinayapiṭake .
So ubhatovibhaṅga-khandhaka-parivāravibhattadesano āhāti yojanā .
Tassāti vinayapiṭakassa .
Satthu mahābodhīti dakkhiṇasākhaṃ sandhāya vadati .
Yaṃ padhānagharaṃ nāma pariveṇaṃ , tattha cārupākārena sañcitaṃ parikkhittaṃ yaṃ pāsādaṃ kārayi , tatra tasmiṃ mahānigamasāmino pāsāde vasatāti yojetabbā .
Buddhasiriṃ uddisitvā nissāya , tassa vā ajjhesanampi paṭicca yā iddhā paripuṇṇavinicchayatāya samiddhā vinayasaṃvaṇṇanā āraddhāti yojanā .
Sirinivāsassāti siriyā nivāsanaṭṭhānabhūtassa siripāla nāmakassa rañño .
Jayasaṃvacchareti vijayayutte saṃvacchare .
Āraddhakāladassanatthaṃ puna ‘‘ jayasaṃvacchare ayaṃ āraddhā ’’ ti vuttaṃ .
KāleV2.304 vassan ti yuttakāle vassanasīlo .
Devoti megho .
Nigamanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Nigamanakathā

EttāvatāM2.322 ca āraddhā , vinayaṭṭhakathāya yā ;
Vaṇṇanā nātivitthiṇṇā , paripuṇṇavinicchayā .
Paññāsabhāṇavārāya , tantiyā parimāṇato ;
Samijjhaniṭṭhiparamā , yā vimativinodanī .
Anantarāyena katā , ayaṃ niṭṭhamupāgatā ;
Yaṃ taṃ niṭṭhaṃ tathā sabbe , pāṇino samanorathā .
Therehi vinayaññūhi , sucisallekhavuttihi ;
Avissatthātivitthiṇṇa-ganthabhīrū hipatthitaṃ .
Karontena mayā evaṃ , vinayaatthavaṇṇanaṃ ;
Yaṃ pattaṃ kusalaṃ tena , patvā sambodhimuttamaṃ .
Vinayatthaṃ pakāsetvā , yo sopāyena lakkhaṇaṃ ;
Sopāyaṃ vimaticcheda-ñāṇacakkhupadāyakaṃ .
Viraddhatthavipallāsa-ganthavitthārahāniyā ;
Visuddhiṃ pāpayissāmi , satte saṃsāradukkhato .
Lokiyehi ca bhogehi , guṇehi nikhilā pajā ;
Sabbehi sahitā hontu , ratā sambuddhasāsaneti .
Vimativinodanīṭīkā niṭṭhitā .