Dutiyagāthāsaṅgaṇikaṃ
Codanādipucchāvissajjanāvaṇṇanā
359. Dutiyagāthāsaṅgaṇikāya
M2.297 ‘‘ codanā kimatthāyā ’’ tiādikā pucchā upālittherena katā .‘‘ Codanā sāraṇatthāyā ’’ tiādivissajjanaṃ bhagavatā vuttaṃ .
Upālitthero sayameva pucchitvā vissajjanaṃ akāsītipi vadanti .
Mantaggahaṇan ti tesaṃ vicāraṇāgahaṇaṃ , suttantikattherānaṃ , vinayadharattherānañca adhippāyagahaṇanti
V2.282 attho .Pāṭekkaṃ vinicchayasanniṭṭhāpanatthan ti tesaṃ paccekaṃ adhippāyaṃ ñatvā tehi samuṭṭhāpitanayampi gahetvā vinicchayapariyosāpanatthanti adhippāyo .
‘‘ Mā kho turito abhaṇī ’’ tiādinā abhimukhe ṭhitaṃ kañci anuvijjakaṃ ovadantena viya therena anuvijjakavattaṃ kathitaṃ .
Anuyuñjanavattan ti anuyujjanakkamaṃ , taṃ pana yasmā sabbasikkhāpadavītikkamavisayepi taṃtaṃsikkhāpadānulomena kattabbaṃ , tasmā ‘‘ sikkhāpadānulomikan ’’ ti vuttaṃ .
Attano gatiṃ nāsetīti attano sugatigamanaṃ vināseti .
Anusandhita-saddo bhāvasādhanoti āha ‘‘ anusandhitanti kathānusandhī ’’ ti .
Vattānusandhitenāti etthāpi eseva nayo .
Vattānusandhitenāti ācārānusandhinā , ācārena saddhiṃ samentiyā paṭiññāyāti attho .
Tenāha ‘‘ yā assa vattenā ’’ tiādi .
Pāḷiyaṃ sañcicca āpattin tiādi alajjilajjilakkhaṇaṃ bhikkhubhikkhunīnaṃ vasena vuttaṃ tesaññeva sabbappakārato sikkhāpadādhikārattā .
Sāmaṇerādīnampi sādhāraṇavasena pana sañcicca yathāsakaṃ sikkhāpadavītikkamanādikaṃ alajjilajjilakkhaṇaṃ veditabbaṃ .
Kathānusandhivacanan ti cuditakaanuvijjakānaṃ kathāya anusandhiyuttaṃ vacanaṃ na jānāti , tehi ekasmiṃ kāraṇe vutte sayaṃ taṃ asallakkhetvā attano abhirucitameva asambandhitatthanti attho .
Vinicchayānusandhivacanañcāti anuvijjakena katassa āpattānāpattivinicchayassa anuguṇaṃ , sambandhavacanañca .
Codanādipucchāvissajjanāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Codanākaṇḍaṃ
Anuvijjakakiccavaṇṇanā
360. Pāḷiyaṃ
M2.298V2.283 yaṃ kho tvan tiādīsu tvaṃ , āvuso , yaṃ imaṃ bhikkhuṃ codesi , taṃ kimhi dose codesi , katarāya vipattiyā codesīti attho .Evaṃ sabbattha .
361. Asuddhaparisaṅkitoti asuddhāya aṭṭhāne uppannāya parisaṅkāya parisaṅkito .
Tenāha ‘‘ amūlakaparisaṅkito ’’ ti .
364. Pāḷiyaṃ uposatho sāmaggatthāyāti visuddhānaṃ bhikkhūnaṃ aññoññanirapekkho ahutvā uposatho uposathaṭṭhānaṃ sannipatitvā ‘‘ pārisuddhiṃ āyasmanto ārocetha , parisuddhetthāyasmanto , parisuddho ahaṃ āvuso ’’ tiādinā aññamaññaṃ parisuddhivīmaṃsanārocanavasena ayutte vivajjetvā yutteheva kāyacittasāmaggīkaraṇatthāya .
Visuddhāya pavāraṇāti diṭṭhasutādīhi aññamaññaṃ kathāpetvā visuddhisampādanatthāyāti attho .
Ubho eteti āmisapuggalanissayane ete ubho .
Anuvijjakakiccavaṇṇanā niṭṭhitā .
Cūḷasaṅgāmaṃ
Anuvijjakassa paṭipattivaṇṇanā
365. Tatra
M2.299 hīti tasmiṃ sannipāte .Attapaccatthikāti lajjipesalassa codakapāpagarahīpuggalassa anatthakāmā verīpuggalā .
Sāsanapaccatthikāti attano anācārānuguṇaṃ buddhavacanaṃ pakāsento taṇhāgatikā , diṭṭhigatikā ca .
Ajjhogāhetvāti alajjiabhibhavanavasena
V2.284 saṅghamajjhaṃ pavisitvā .So saṅgāmāvacaroti so codako saṅgāmāvacaro nāma .
Diṭṭhasutamutampi rājakathādikan ti diṭṭhasutavaseneva rājacorādikathaṃ , mutavasenapi annādikathañca akathentenāti yojetabbaṃ .
Kappiyākappiyanissitā vātiādīsu rūpārūpapaṭicchedapadena sakalaabhidhammatthapiṭakattaṃ dasseti .
Samathācārādīhi paṭisaṃyuttan ti sakalasuttantapiṭakattaṃ .
Tattha samathācāro nāma samathabhāvanākkamo .
Tathā vipassanācāro .
Ṭhānanisajjavattādinissitāti saṅghamajjhādīsu garucittīkāraṃ paccupaṭṭhapetvā ṭhānādikkamanissitā ceva cuddasamahāvattādivattanissitā ca , ādi -saddena appicchatādinissitā cāti attho .
Pañhe uppanneti kenaci uppanne pañhe pucchite .
Idañca upalakkhaṇamattaṃ , yaṃ kiñci upaṭṭhitaṃ dhammaṃ bhāsassūti adhippāyo .
Kulapadeso nāma khattiyādijātiyampi kāsikarājakulādikulaviseso .
Etamevāha ‘‘ kulapadeso khattiyakulādivaseneva veditabbo ’’ ti .
Sannipātamaṇḍaleti attano anuvijjamānappakāraṃ saṅghassa ñāpanatthaṃ uṭṭhāya saṅghasannipātamajjhe ito cito ca paresaṃ mukhaṃ olokentena na caritabbaṃ .
Yathānisinneneva dhammavinayānuguṇaṃ vinicchayaṃ yathā sabbe suṇanti , tathā vattabbanti attho .
Pāḷiyaṃ acaṇḍikatenāti akatacaṇḍabhāvena , apharusenāti attho .
‘‘ Hitānukampinā ’’ ti etena mettāpubbabhāgo vutto .
‘‘ Kāruṇikena bhavitabban ’’ ti iminā appanāppattakaruṇā vuttā .
‘‘ Hitaparisakkinā ’’ ti iminā karuṇāpubbabhāgo .
Tenāha ‘‘ karuṇā ca karuṇāpubbabhāgo ca upaṭṭhāpetabboti ayaṃ padadvayepi adhippāyo ’’ ti .
Lajjiyāti lajjinī .
Anuyogavattaṃ
M2.300 kathāpetvāti ‘‘ kālena vakkhāmī ’’ tiādinā ( pari .362) vuttavattaṃ .Anuyuñjanācārakkameneva anuyuñjanaṃ anuyogavattaṃ nāma , taṃ kathāpetvā teneva kamena anuyuñjāpetvāti attho .
Ujumaddavenāti ettha ajjhāharitabbapadaṃ dasseti ‘‘ upacaritabbo ’’ ti .
‘‘ Dhammesu ca puggalesu cā ’’ ti idaṃ ‘‘ majjhattena bhavitabban ’’ ti pakatena sambandhitabbanti āha ‘‘ dhammesu ca puggalesu ca … pe … majjhattoti veditabbo ’’ ti .
Yañhi yattha katthaci kattabbaṃ , taṃ tattha atikkamanto majjhatto nāma na hoti , dhammesu ca gāravo kattabbo .
Puggalesu pana mettābhāvena pakkhapātagāravo .
Tasmā imaṃ vidhiṃ anatikkantova tesu majjhattoti veditabbo .
366. Saṃsandanatthan ti āpatti vā anāpatti vāti saṃsaye jāte saṃsanditvā nicchayakaraṇatthaṃ
V2.285 vuttanti adhippāyo .Atthadassanāyāti sādhetabbassa āpattādiupameyyatthassa codakacuditake attano paṭiññāya eva sarūpavibhāvanatthaṃ .
Attho jānāpanatthāyāti evaṃ vibhāvito attho codakacuditakasaṅghānaṃ ñāpanatthāya nijjhāpanatthāya , sampaṭicchāpanatthāyāti attho .
Puggalassa ṭhapanatthāyāti codakacuditake attano paṭiññāya eva āpattiyaṃ , anāpattiyaṃ vā patiṭṭhāpanatthāya .
Sāraṇatthāyāti pamuṭṭhasarāpanatthāya .
Savacanīyakaraṇatthāyāti dose sāritepi sampaṭicchitvā paṭikammaṃ akarontassa savacanīyakaraṇatthāya .
‘‘ Na te apasādetabbā ’’ ti idaṃ adhippetatthadassanaṃ .
Tattha avisaṃvādakaṭṭhāne ṭhitā eva na apasādetabbā , na itareti daṭṭhabbaṃ .
Appaccayaparinibbānatthāyāti āyatiṃ paṭisandhiyā akāraṇabhūtaparinibbānatthāya .
Parinibbānañhi nāma khīṇāsavānaṃ sabbapacchimā cuticittakammajarūpasaṅkhātā khandhā , te ca sabbākārato samucchinnānusayatāya punabbhavāya anantarādipaccayā na honti aññehi ca taṇhādipaccayehi virahitattā .
Tasmā ‘‘ appaccayaparinibbānan ’’ ti vuccati .
Tan ti vimuttiñāṇadassanaṃ .
Tenevāha ‘‘ tasmin ’’ ti .
Vinayamantanāti vinayavinicchayo .
Sotāvadhānan ti sotassa odahanaṃ , savananti attho .
Tenāha ‘‘ yaṃ uppajjati ñāṇan ’’ ti .
Yathāvuttāya vinayasaṃvarādikāraṇaparamparāya vimuttiyā eva padhānattā sā puna cittassa vimokkhoti uddhaṭoti āha ‘‘ arahattaphalasaṅkhāto vimokkho ’’ ti .
Atha vā yo yaṃ kiñci dhammaṃ anupādiyitvā
M2.301 parinibbānavasena cittassa cittasantatiyā , tappaṭibaddhakammajarūpasantatiyā ca vimokkho vimuccanaṃ apunappavattivasena vigamo , etadatthāya etassa vigamassatthāya evāti evaṃ nigamanavasenapettha attho veditabbo . 367. Anuyogavattagāthāsu kusalena buddhimatāti sammāsambuddhena .
Katan ti nibbattitaṃ , pakāsitanti attho .
Tenevātiādīsu teneva katākatassa ajānaneva pubbāparaṃ ajānanassa , aññassapi bhikkhuno yaṃ katākataṃ hoti , tampi na jānātīti attho .
Attano sadisāyāti yathāvuttehi dosehi yuttatāya attanā sadisāya .
Anuvijjakassa paṭipattivaṇṇanā niṭṭhitā .
Mahāsaṅgāmaṃ
Voharantena jānitabbādivaṇṇanā
368-374.
Mahāsaṅgāme
M2.302V2.286 pāḷiyaṃ saṅgāmāvacarenāti anuvijjakaṃ sandhāya vuttaṃ .Vatthūti methunādivītikkamo .
Nidānan ti vesāliādipaññattiṭṭhānaṃ .
Puggalo akārako jānitabboti ettha saṅghe vā gaṇe vā pariṇāyakabhūto puggaloti daṭṭhabbaṃ .
375. Vissaṭṭhisikkhāpadan ti nīlādidasannaṃ sukkānaṃ mocanavasena vuttaṃ sukkavissaṭṭhisikkhāpadaṃ .
Tañhi telādimandavaṇṇānaṃ nīlādipacuravaṇṇānaṃ vasena ‘‘ vaṇṇāvaṇṇā ’’ ti vuttaṃ .
Pacuratthe hi idha avaṇṇoti a -kāro .
379. Yāva akaniṭṭhabrahmāno dvidhā hontīti ettha avihādisuddhāvāsikā aññabhūmīsu ariyā dhammavādīpakkhaṃ eva bhajanti , itare duvidhampīti daṭṭhabbaṃ .
Voharantena jānitabbādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Kathinabhedaṃ
Kathinaatthatādivaṇṇanā
404. Kathine
M2.303 anāgatavasenāti udakāharaṇādipayoge uppanne pacchā dhovanādipubbakaraṇassa uppattito tappayogassa anāgatavaseneva anantarapaccayo .Paccayattañcassa kāriyabhūtassa yasmā nipphādetabbataṃ nissāya paccayā pavattā , na vinā tena , tasmā tena pariyāyena vuttaṃ , na sabhāvato sabbattha .
Tenāha ‘‘ payogassa hī ’’ tiādi .
Tattha payogassa sattavidhampi pubbakaraṇaṃ paccayo hotīti sambandho .
Kāraṇamāha ‘‘ yasmā ’’ tiādi .
Pubbakaraṇassatthāyāti pubbakaraṇassa nipphādanatthāya .
Purejātapaccayeti purejātapaccayassa
V2.287 visaye .Esāti payogo .
Dhovanādidhammesu ekampi attano purejātapaccayabhūtaṃ dhammaṃ na labhati , attano uppattito purejātassa pubbakaraṇassa abhāvāti attho .
Labhatīti pacchājātapaccayaṃ pubbakaraṇaṃ labhati , pacchājātapaccayo hotīti attho .
Pāḷiyaṃ pannarasa dhammā sahajātapaccayena paccayoti ettha pubbakaraṇassāti vā payogassāti vā aññassa kassaci paccayuppannassa aparāmaṭṭhattā pannarasa dhammā sayaṃ aññamaññasahajātapaccayena paccayoti evamattho gahetabbo , tehi saha uppajjanakassa aññassa abhāvā .
Evaṃ upari sabbattha .
Tenāha ‘‘ sahajātapaccayaṃ panā ’’ tiādi .
Mātikā ca palibodhā cāti ettha ca -saddena pañcānisaṃsāni gahitānīti daṭṭhabbaṃ .
Evaṃ mātikānañca palibodhānañcāti etthāpi .
Tehipi attho anantarameva mātikādīhi saha jāyanti .
Teneva ‘‘ pannarasa dhammā sahajātapaccayena paccayo ’’ ti vuttā .
Āsāti cīvarāsā .
Vatthūti āsāya nimittabhūtaṃ anuppannacīvaraṃ .
‘‘ Dassāma karissāmā ’’ ti hi dāyakehi paṭiññātacīvaraṃ nissāya anantaraṃ uppajjamānā cīvarāsā anantarapaccayādibhāvena vuttā .
Āsānañca anāsānañcāti labbhamānakacīvare uppajjanakacīvarāsānañceva alabbhamāne cīvare uppajjanakaanāsānañca , āsānaṃ , tabbigamānañcāti attho .
Khaṇe khaṇe uppattibhedaṃ sandhāya ‘‘ āsānan ’’ ti bahuvacanaṃ kataṃ , āsāya
M2.304 , anāsāya cāti attho .Tenāha ‘‘ āsā ca anāsā cā ’’ ti .
Kathinaatthatādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Pubbakaraṇanidānādivibhāgavaṇṇanā
406-7.
Cha cīvarānīti khomādīsu chasu aññataraṃ sandhāya vuttaṃ .
Sabbasaṅgāhikavasena pana ‘‘ cīvarānī ’’ ti bahuvacanaṃ kataṃ .
Pāḷiyaṃ panettha vatthu , āsā ca anāsā cātiādīsu atthate kathine ānisaṃsavasena uppajjanakapaccāsācīvaraṃ ‘‘ vatthū ’’ ti vuttaṃ .
Kathinacīvaraṃ hetupaccaya-saddehi vuttanti veditabbaṃ .
408. Paccuddhāro tīhi dhammehītiādi kathinatthāratthāya ticīvarato aññaṃ vassikasāṭikādiṃ paccuddharituṃ , adhiṭṭhahitvā attharituñca na vaṭṭatīti dassanatthaṃ vuttaṃ .
‘‘ Vacībhedenā ’’ ti etena kevalaṃ kāyena kathinatthāro na ruhatīti dasseti .
Pubbakaraṇanidānādivibhāgavaṇṇanā niṭṭhitā .
Kathinādijānitabbavibhāgavaṇṇanā
412. Yesu
V2.288 rūpādidhammesūti ‘‘ purimavassaṃvutthā bhikkhū , pañcahi anūno saṅgho , cīvaramāso , dhammena samena samuppannaṃ cīvaran ’’ ti evamādīsu yesu rūpārūpadhammesu .Satīti santesu .
Missībhāvoti saṃsaggatā samūhapaññattimattaṃ .
Tenāha ‘‘ na paramatthato eko dhammo atthī ’’ ti .
416. Ekato uppajjantīti kathinuddhārena saha uppajjamānārahā hontīti attho .
Kathinatthārato hi pabhuti sabbe kathinuddhārā taṃ taṃ kāraṇantaramāgamma uppajjanti , tasmā sabbe ekuppādā nāma jātā .
Tesu antarubbhārasahubbhārā dve eva taṃ vihāraṃ anatthatakathinavihārasadisaṃ karontā sayaṃ sakalena kathinatthārena saha nirujjhanti uddhārabhāvaṃ pāpuṇanti
M2.305 .Avasesā pana taṃ taṃ pāṭipuggalikameva kathinatthāraṃ dvinnaṃ palibodhānaṃ upacchindanavasena nirodhentā sayaṃ uddhārabhāvaṃ pāpuṇanti , na sakalaṃ kathinatthāraṃ .
Kathinuddhārānañca nirodho nāma taṃ taṃ kāraṇamāgamma uddhārabhāvappatti , evañca uppatti nāma kathinuddhāro eva .
Tenāha ‘‘ sabbepi atthārena saddhiṃ ekato uppajjantī ’’ tiādi .
Tattha purimā dveti ‘‘ ekuppādā ekanirodhā ’’ ti pāḷiyaṃ paṭhamaṃ vuttā antarubbhārasahubbhārā dve .
Tesūti pakkamanantikādīsu .
Uddhārabhāvaṃ pattesūti uddhārabhāvappattisaṅkhātanirodhaṃ pattesūti attho .
Atthāro tiṭṭhatīti katacīvaraṃ ādāya pakkantādipuggalaṃ ṭhapetvā tadavasesānaṃ palibodhasabbhāvato kathinatthāro tiṭṭhati .
Kathinādijānitabbavibhāgavaṇṇanā niṭṭhitā .
Paññattivaggavaṇṇanānayo niṭṭhito .