9. Pahārādasuttavaṇṇanā
19. Navame ( udā . aṭṭha .45; sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.384) asurāti devā viya na suranti na kīḷanti na virocantīti asurā .
Surā nāma devā , tesaṃ paṭipakkhāti vā asurā , vepacittipahārādādayo
M3.228 .Tesaṃ bhavanaṃ sinerussa heṭṭhābhāge .
Te tattha pavisantā nikkhamantā sinerupāde maṇḍapādīni nimminitvā kīḷantā abhiramanti .
Sā tattha tesaṃ abhirati .
Ime guṇe disvāti āha ‘‘ ye disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramantī ’’ ti .
Yasmā lokiyā jambudīpo , himavā tattha patiṭṭhitasamuddadahapabbatā tappabhavā nadiyoti etesu yaṃ yaṃ na manussagocaraṃ , tattha sayaṃ sammūḷhā aññepi sammohayanti , tasmā tattha sammohavidhamanatthaṃ ‘‘ ayaṃ tāva jambudīpo ’’ tiādi āraddhaṃ .
Dasasahassayojanaparimāṇo āyāmato vitthārato cāti adhippāyo .
Tenāha ‘‘ tatthā ’’ tiādi .
Udakena ajjhotthaṭo tadupabhogisattānaṃ puññakkhayena .
Sundaradassanaṃ kūṭanti sudassanakūṭaṃ , yaṃ loke ‘‘ hemakūṭan ’’ ti vuccati .
Mūlagandho kālānusāriyādi .
Sāragandho candanādi .
Pheggugandho salalādi .
Tacagandho lavaṅgādi .
Papaṭikāgandho kapitthādi .
Rasagandho sajjulasādi .
Pattagandho tamālahiriverādi .
Pupphagandho nāgakusumādi .
Phalagandho jātiphalādi .
Gandhagandho sabbesaṃ gandhānaṃ gandho .
‘‘ Sabbāni puthulato paññāsa yojanāni , āyāmato pana ubbedhato viya dviyojanasatānevā ’’ ti vadanti .
Manoharasilātalānīti ratanamayattā manuññasopānasilātalāni .
Supaṭiyattānīti tadupabhogisattānaṃ sādhāraṇakammunāva suṭṭhu paṭiyattāni susaṇṭhitāni honti .
Macchakacchapādīni udakaṃ malaṃ karonti , tadabhāvato phalikasadisanimmalodakāni .
Tiriyato dīghaṃ uggatakūṭanti ‘‘ tiracchānapabbatan ’’ ti
V3.212 āha .Purimāni nāmagottānīti ettha nadī ninnagātiādikaṃ gottaṃ , gaṅgā yamunātiādikaṃ nāmaṃ .
Savamānāti sandamānā .
Pūrattan ti puṇṇabhāvo .
Masāragallaṃ ‘‘ cittaphalikan ’’ tipi vadanti .
Mahataṃ bhūtānan ti mahantānaṃ sattānaṃ .
Timī timiṅgalā timitimiṅgalāti tisso macchajātiyo .
Timiṃ gilanasamatthā timiṅgalā .
Timiñca timiṅgalañca gilanasamatthā timitimiṅgalāti vadanti .
Mama
M3.229 sāvakāti sotāpannādike ariyapuggale sandhāya vadati .Na saṃvasatīti uposathakammādivasena saṃvāsaṃ na karoti .
Ukkhipatīti apaneti .
Vimuttirasoti kilesehi vimuccanaraso .
Sabbā hi sāsanasampatti yāvadeva anupādāya āsavehi cittassa vimuttiatthā .
Ratanānīti ratijananaṭṭhena ratanāni .
Satipaṭṭhānādayo hi bhāviyamānā pubbabhāgepi anappakaṃ pītipāmojjaṃ nibbattenti , pageva aparabhāge .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Yato yato sammasati , khandhānaṃ udayabbayaṃ ;
Labhatī pītipāmojjaṃ , amataṃ taṃ vijānatan ’’ ti .( dha . pa .374)–
Lokiyaratananibbattaṃ pana pītipāmojjaṃ na tassa kalabhāgampi agghati .
Apica –
‘‘ Cittīkataṃ mahagghañca , atulaṃ dullabhadassanaṃ ;
Anomasattaparibhogaṃ , ratananti pavuccati ’’.( dī . ni . aṭṭha .2.33; saṃ . ni . aṭṭha .3.5.223; khu . pā . aṭṭha .6.3; su . ni . aṭṭha .1.226; mahāni . aṭṭha .50);
Yadi ca cittīkatādibhāvena ratanaṃ nāma hoti , satipaṭṭhānādīnaṃyeva bhūtato ratanabhāvo .
Bodhipakkhiyadhammānañhi so ānubhāvo , yaṃ sāvakā sāvakapāramiñāṇaṃ , paccekabuddhā paccekabodhiñāṇaṃ , sammāsambuddhā sammāsambodhiṃ adhigacchanti āsannakāraṇattā .
Āsannakāraṇañhi dānādiupanissayoti evaṃ ratijananaṭṭhena cittīkatādiatthena ca ratanabhāvo bodhipakkhiyadhammānaṃ
V3.213 sātisayo .Tena vuttaṃ ‘‘ tatrimāni ratanāni , seyyathidaṃ .
Cattāro satipaṭṭhānā ’’ tiādi .
Tattha ārammaṇe okkantitvā upaṭṭhānaṭṭhena upaṭṭhānaṃ , satiyeva upaṭṭhānanti satipaṭṭhānaṃ .
Ārammaṇassa pana kāyādivasena catubbidhattā vuttaṃ ‘‘ cattāro satipaṭṭhānā ’’ ti .
Tathā hi kāyavedanācittadhammesu subhasukhaniccaattasaññānaṃ pahānato asubhadukkhāniccānattabhāvaggahaṇato ca nesaṃ kāyānupassanādibhāvo vibhatto .
Sammā padahanti etena , sayaṃ vā sammā padahati , pasatthaṃ sundaraṃ vā padahantīti sammappadhānaṃ , puggalassa vā sammadeva padhānabhāvakaraṇato sammappadhānaṃ
M3.230 vīriyassetaṃ adhivacanaṃ .Tampi anuppannuppannānaṃ akusalānaṃ anuppādanappahānavasena anuppannuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādanaṭṭhāpanavasena ca catukiccasādhakattā vuttaṃ ‘‘ cattāro sammappadhānā ’’ ti .
Ijjhatīti iddhi , samijjhati nipphajjatīti attho .
Ijjhanti vā tāya sattā iddhā vuddhā ukkaṃsagatā hontīti iddhi .
Iti paṭhamena atthena iddhi eva pādoti iddhipādo , iddhikoṭṭhāsoti attho .
Dutiyena atthena iddhiyā pādo patiṭṭhā adhigamupāyoti iddhipādo .
Tena hi uparūparivisesasaṅkhātaṃ iddhiṃ pajjanti pāpuṇanti .
Svāyaṃ iddhipādo yasmā chandādike cattāro adhipatidhamme dhure jeṭṭhake katvā nibbattīyati , tasmā vuttaṃ ‘‘ cattāro iddhipādā ’’ ti .
Pañcindriyānīti saddhādīni pañca indriyāni .
Tattha assaddhiyaṃ abhibhavitvā adhimokkhalakkhaṇe indaṭṭhaṃ kāretīti saddhindriyaṃ .
Kosajjaṃ abhibhavitvā paggahalakkhaṇe , pamādaṃ abhibhavitvā upaṭṭhānalakkhaṇe , vikkhepaṃ abhibhavitvā avikkhepalakkhaṇe , aññāṇaṃ abhibhavitvā dassanalakkhaṇe indaṭṭhaṃ kāretīti paññindriyaṃ .
Tāniyeva assaddhiyādīhi anabhibhavanīyato akampiyaṭṭhena sampayuttadhammesu thirabhāvena ca balāni veditabbāni .
Satta bojjhaṅgāti bodhiyā , bodhissa vā aṅgāti bojjhaṅgā .
Yā hi esā dhammasāmaggī yāya lokuttaramaggakkhaṇe uppajjamānāya līnuddhaccapatiṭṭhānāyūhanakāmasukhattakilamathānuyogaucchedasassatābhinivesādīnaṃ anekesaṃ upaddavānaṃ paṭipakkhabhūtāya satidhammavicayavīriyapītipassaddhisamādhiupekkhāsaṅkhātāya
V3.214 dhammasāmaggiyā ariyasāvako bujjhati , kilesaniddāya vuṭṭhahati , cattāri ariyasaccāni paṭivijjhati , nibbānameva vā sacchikarotīti ‘‘ bodhī ’’ ti vuccati .Tassā dhammasāmaggisaṅkhātāya bodhiyā aṅgātipi bojjhaṅgā jhānaṅgamaggaṅgādayo viya .
Yopesa vuttappakārāya dhammasāmaggiyā bujjhatīti katvā ariyasāvako ‘‘ bodhī ’’ ti vuccati .
Tassa bodhissa aṅgātipi bojjhaṅgā senaṅgarathaṅgādayo viya .
Tenāhu porāṇā ‘‘ bujjhanakassa puggalassa aṅgāti bojjhaṅgā ’’ ti ( vibha . aṭṭha .466; saṃ . ni . aṭṭha .3.5.182; paṭi . ma . aṭṭha .2.2.17).
‘‘ Bodhāya saṃvattantīti bojjhaṅgā ’’ tiādinā ( paṭi . ma .2.17) nayenapi bojjhaṅgattho veditabbo .
Ariyo
M3.231 aṭṭhaṅgiko maggoti taṃtaṃmaggavajjhehi kilesehi ārakattā , ariyabhāvakarattā , ariyaphalappaṭilābhakarattā ca ariyo .Sammādiṭṭhiādīni aṭṭhaṅgāni assa atthi , aṭṭha aṅgāniyeva vā aṭṭhaṅgiko .
Mārento kilese gacchati nibbānatthikehi vā maggīyati , sayaṃ vā nibbānaṃ maggatīti maggoti evametesaṃ satipaṭṭhānādīnaṃ atthavibhāgo veditabbo .
Sotāpannoti maggasaṅkhātaṃ sotaṃ āpajjitvā pāpuṇitvā ṭhito , sotāpattiphalaṭṭhoti attho .
Sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannoti sotāpattiphalassa attapaccakkhakaraṇāya paṭipajjamāno paṭhamamaggaṭṭho , yo aṭṭhamakotipi vuccati .
Sakadāgāmīti sakideva imaṃ lokaṃ paṭisandhiggahaṇavasena āgamanasīlo dutiyaphalaṭṭho .
Anāgāmīti paṭisandhiggahaṇavasena kāmalokaṃ anāgamanasīlo tatiyaphalaṭṭho .
Yo pana saddhānusārī dhammānusārī ekabījītievamādiko ariyapuggalavibhāgo , so etesaṃyeva pabhedoti .
Sesaṃ vuttanayasadisameva .
Pahārādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .