1. Mettāsuttavaṇṇanā
1. Aṭṭhakanipātassa
V3.189M3.203 paṭhame vaḍḍhitāyāti bhāvanāpāripūrivasena paribrūhitāya .Punappunaṃ katāyāti bhāvanāya bahulīkaraṇena aparāparaṃ pavattitāya .
Yuttayānasadisakatāyāti yathā yuttaājaññayānaṃ chekena sārathinā adhiṭṭhitaṃ yathāruci pavattati , evaṃ yathāruci pavattārahataṃ gamitāya .
Patiṭṭhānaṭṭhenāti sabbasampattiadhiṭṭhānaṭṭhena .
Paccupaṭṭhitāyāti bhāvanābahulīkārehi pati pati upaṭṭhitāya avijahitāya .
Samantato citāyāti sabbabhāgena bhāvanānurūpaṃ cayaṃ gamitāya .
Tenāha ‘‘ upacitāyā ’’ ti .
Suṭṭhu samāraddhāyāti ativiya sammadeva nibbattigatāya .
Yo
V3.190 ca mettaṃ bhāvayatītiādīsu yo koci gahaṭṭho vā pabbajito vā .Mettan ti mettājhānaṃ .
Appamāṇan ti bhāvanāvasena ārammaṇavasena ca appamāṇaṃ .
Asubhabhāvanādayo viya hi ārammaṇe ekadesaggahaṇaṃ akatvā anavasesapharaṇavasena anodhiso pharaṇavasena ca , appamāṇārammaṇatāya paguṇabhāvanāvasena ca appamāṇaṃ .
Tanū saṃyojanā hontīti mettaṃ pādakaṃ katvā sammasitvā heṭṭhime ariyamagge adhigacchantassa sukheneva paṭighasaṃyojanādayo pahīyamānā tanū hontīti evamettha attho daṭṭhabbo .
Evaṃ kilesappahānañca nibbānādhigamañca mettābhāvanāya sikhāppattamānisaṃsaṃ dassetvā idāni aññepi ānisaṃse dassetuṃ ‘‘ ekampi ce ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha aduṭṭhacittoti mettābalena suṭṭhu vikkhambhitabyāpādatāya byāpādena adūsitacitto .
Mettāyatīti hitapharaṇavasena mettaṃ
M3.204 karoti .Kusalīti atisayena kusalavā mahāpuñño , paṭighādianatthavigamena khemī .
Sabbe ca pāṇeti ca -saddo byatireko .
Manasānukampīti cittena anukampanto .
Idaṃ vuttaṃ hoti – ekasattavisayāpi tāva mettā mahākusalarāsi , sabbe pana pāṇe attano puttaṃ viya hitapharaṇena manasā anukampanto pahukaṃ pahuṃ anappakaṃ apariyantaṃ catusaṭṭhimahākappepi attano vipākappabandhaṃ pavattetuṃ samatthaṃ uḷāraṃ puññaṃ ariyo parisuddhacitto puggalova karoti nipphādetīti .
Sattabharitan ti sattehi aviraḷaṃ , ākiṇṇamanussanti attho .
Saṅgahavatthūnīti ( saṃ . ni . ṭī .1.1.120) lokassa saṅgaṇhanakāraṇāni .
Nipphannasassato nava bhāge kassakassa datvā raññaṃ ekabhāgaggahaṇaṃ dasamabhāgaggahaṇaṃ .
Evaṃ kassakā haṭṭhatuṭṭhā sassāni sampādentīti āha ‘‘ sassasampādane medhāvitāti attho ’’ ti .
Tato orabhāge kira chabhāgaggahaṇaṃ jātaṃ .
Chamāsikan ti channaṃ channaṃ māsānaṃ pahonakaṃ .
Pāsetīti pāsagate viya karoti .
Vācāya piyaṃ vācāpiyaṃ , tassa kammaṃ vācāpeyyaṃ .
Sabbaso raṭṭhassa iddhādibhāvato khemaṃ .
Nirabbudaṃ coriyābhāvato .
Iddhañhi raṭṭhaṃ acoriyaṃ .
‘‘ Niraggaḷan ’’ ti vuccati apārutagharabhāvato .
Uddhaṃmūlakaṃ katvāti ummūlaṃ katvā .
Dvīhi pariyaññehīti mahāyaññassa pubbabhāge pacchā ca pavattetabbehi dvīhi parivārayaññehi .
Satta … pe … bhīsanassāti sattanavutādhikānaṃ pañcannaṃ pasusatānaṃ māraṇena bheravassa pāpabhīrukānaṃ bhayāvahassa .
Tathā hi vadanti –
‘‘ Chasatāni
V3.191 niyujjanti , pasūnaṃ majjhime hani ;Assamedhassa yaññassa , ūnāni pasūhi tīhī ’’ ti .( saṃ . ni . ṭī .1.1.120; a . ni . ṭī .2.4.39);
Samman ti yugacchidde pakkhipitabbadaṇḍakaṃ .
Pāsantīti khipanti .
Saṃhārimehīti sakaṭehi vahitabbehi .
Pubbe kira eko rājā sammāpāsaṃ yajanto sarassatinaditīre pathaviyā vivare dinne nimuggoyeva ahosi .
Andhabālabrāhmaṇā gatānugatigatā ‘‘ ayaṃ tassa saggagamanamaggo ’’ ti saññāya tattha sammāpāsaṃ yaññaṃ paṭṭhapenti .
Tena vuttaṃ ‘‘ nimuggokāsato pabhutī ’’ ti
M3.205 .Ayūpo appakadivaso yāgo , sayūpo bahudivasaṃ sādheyyo satrayāgo .
Mantapadābhisaṅkhatānaṃ sappimadhūnaṃ ‘‘ vāja ’’ miti samaññā .
Hiraññasuvaṇṇagomahiṃsādi sattarasakadakkhiṇassa .
Sāragabbhakoṭṭhāgārādīsu natthi ettha aggaḷāti niraggaḷo .
Tattha kira yaññe attano sāpateyyaṃ anavasesato anigūhitvā niyyātīyati .
Candappabhāti ( itivu . aṭṭha .27) candimasseva pabhāya .
Tārāgaṇāva sabbeti yathā sabbepi tārāgaṇā candimasobhāya soḷasimpi kalaṃ nāgghanti , evaṃ te assamedhādayo yaññā mettassa cittassa vuttalakkhaṇena subhāvitassa soḷasimpi kalaṃ nānubhavanti , na pāpuṇanti , nāgghantīti attho .
Idāni aparepi diṭṭhadhammikasamparāyike mettābhāvanāya ānisaṃse dassetuṃ ‘‘ yo na hantī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha yoti mettābrahmavihārabhāvanānuyutto puggalo .
Na hantīti teneva mettābhāvanānubhāvena dūravikkhambhitabyāpādatāya na kañci sattaṃ hiṃsati , leḍḍudaṇḍādīhi na vibādhati vā .
Na ghātetīti paraṃ samādapetvā na satte mārāpeti na vibādhāpeti ca .
Na jinātīti sārambhaviggāhikakathādivasena na kañci jināti sārambhasseva abhāvato , jānikaraṇavasena vā aṭṭakaraṇādinā na kañci jināti .
Tenāha ‘‘ na attanā parassa jāniṃ karotī ’’ ti .
Na jāpayeti parehi payojetvā paresampi dhanajāniṃ na kārāpeyya .
Tenāha ‘‘ na parena parassa jāniṃ kāretī ’’ ti .
Mettāya vā aṃso aviheṭhanaṭṭhena avayavabhūtoti mettaṃso .
Mettāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .