6. Vimokkhasuttavaṇṇanā
66. Chaṭṭhe ( dī . ni . ṭī .2.129) kenaṭṭhenāti kena sabhāvena .
Sabhāvo hi ñāṇena yāthāvato araṇīyato ñātabbato ‘‘ attho ’’ ti vuccati , so eva
M3.249 ttha-kārassa ṭṭha-kāraṃ katvā ‘‘ aṭṭho ’’ ti vutto .Adhimuccanaṭṭhenāti adhikaṃ savisesaṃ muccanaṭṭhena .
Etena satipi sabbassapi rūpāvacarajjhānassa vikkhambhanavasena paṭipakkhato vimuttabhāve yena bhāvanāvisesena taṃ jhānaṃ sātisayaṃ paṭipakkhato vimuccitvā pavattati , so bhāvanāviseso dīpito .
Bhavati hi samānajātiyuttopi bhāvanāvisesena pavattiākāraviseso .
Yathā taṃ saddhāvimuttato diṭṭhippattassa , tathā paccanīkadhammehi suṭṭhu vimuttatāya eva aniggahitabhāvena nirāsaṅkatāya abhirativasena suṭṭhu adhimuccanaṭṭhenapi vimokkho .
Tenāha ‘‘ ārammaṇe cā ’’ tiādi .
Ayaṃ panatthoti ayaṃ adhimuccanaṭṭho pacchime vimokkhe nirodhe natthi .
Kevalo vimuttaṭṭho eva tattha labbhati , taṃ sayameva parato vakkhati .
Rūpīti yenāyaṃ sasantatipariyāpannena rūpena samannāgato , taṃ yassa jhānassa hetubhāvena visiṭṭharūpaṃ hoti , yena visiṭṭhena rūpena ‘‘ rūpī ’’ ti vucceyya rūpīsaddassa atisayatthadīpanato , tadeva sasantatipariyāpannarūpassa vasena paṭiladdhajjhānaṃ idha paramatthato rūpibhāvasādhakanti daṭṭhabbaṃ .
Tenāha ‘‘ ajjhattan ’’ tiādi .
Rūpajjhānaṃ rūpaṃ uttarapadalopena .
Rūpānīti panettha purimapadalopo daṭṭhabbo .
Tena vuttaṃ ‘‘ nīlakasiṇādīni rūpānī ’’ ti .
Rūpe kasiṇarūpe saññā rūpasaññā
V3.231 , sā etassa atthīti rūpasaññī , saññāsīsena jhānaṃ vadati .Tappaṭipakkhena arūpasaññī .
Tenāha ‘‘ ajjhattaṃ na rūpasaññī ’’ tiādi .
Anto appanāyaṃ ‘‘ subhan ’’ ti ābhogo natthīti iminā pubbābhogavasena tathā adhimutti siyāti dasseti .
Evañhettha tathāvattabbatāpatticodanā anavaṭṭhānā hoti .
Yasmā suvisuddhesu nīlādīsu vaṇṇakasiṇesu tattha katādhikārānaṃ abhirativasena suṭṭhu adhimuccanaṭṭho sambhavati , tasmā aṭṭhakathāyaṃ tathā tatiyo vimokkho saṃvaṇṇito .
Yasmā pana mettādivasena pavattamānā bhāvanā satte appaṭikūlato dahanti , te subhato adhimuccitvā pavattati , tasmā paṭisambhidāmagge ( paṭi . ma .1.212-213) brahmavihārabhāvanā ‘‘ subhavimokkho ’’ ti vuttā .
Tayidaṃ ubhayampi tena tena pariyāyena vuttattā na virujjhatīti daṭṭhabbaṃ .
Sabbasoti
M3.250 anavasesato .Na hi catunnaṃ arūpakkhandhānaṃ ekadesopi tattha avasissati .
Vissaṭṭhattāti yathāparicchinnakāle nirodhitattā .
Uttamo vimokkho nāma ariyeheva samāpajjitabbato ariyaphalapariyosānattā diṭṭheva dhamme nibbānappattibhāvato ca .
Vimokkhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .