16. Mahānipāto
1. Sumedhātherīgāthā
450.
Mantāvatiyā
M0.429 nagare , rañño koñcassa aggamahesiyā ;Dhītā āsiṃ sumedhā , pasāditā sāsanakarehi .
451.
Sīlavatī cittakathā , bahussutā buddhasāsane vinītā ;
Mātāpitaro upagamma , bhaṇati ‘‘ ubhayo nisāmetha .
452.
‘‘ Nibbānābhiratāhaṃ , asassataṃ bhavagataṃ yadipi dibbaṃ ;
Kimaṅgaṃ pana [ kimaṅga pana ( sī . syā .), kiṃ pana (?)] tucchā kāmā , appassādā bahuvighātā .
453.
‘‘ Kāmā kaṭukā āsīvisūpamā , yesu mucchitā bālā ;
Te dīgharattaṃ niraye , samappitā haññante dukkhitā [ haññare dukhitā (?)].
454.
‘‘ Socanti pāpakammā , vinipāte pāpavaddhino sadā ;
Kāyena ca vācāya ca , manasā ca asaṃvutā bālā .
455.
‘‘ Bālā
V0.349 te duppaññā , acetanā dukkhasamudayoruddhā ;Desante
T0.500 ajānantā , na bujjhare ariyasaccāni . 456.
‘‘ Saccāni
P0.168 amma buddhavaradesitāni , te bahutarā ajānantā ye ;Abhinandanti bhavagataṃ , pihenti devesu upapattiṃ .
457.
‘‘ Devesupi upapatti , asassatā bhavagate aniccamhi ;
Na ca santasanti bālā , punappunaṃ jāyitabbassa .
458.
‘‘ Cattāro vinipātā , duve [ dve ( sabbattha )] ca gatiyo kathañci labbhanti ;
Na ca vinipātagatānaṃ , pabbajjā atthi nirayesu .
459.
‘‘ Anujānātha maṃ ubhayo , pabbajituṃ dasabalassa pāvacane ;
Appossukkā ghaṭissaṃ , jātimaraṇappahānāya .
460.
‘‘ Kiṃ bhavagate [ bhavagatena ( syā .)] abhinanditena , kāyakalinā asārena ;
Bhavataṇhāya nirodhā , anujānātha pabbajissāmi .
461.
‘‘ Buddhānaṃ
M0.430 uppādo vivajjito , akkhaṇo khaṇo laddho ;Sīlāni brahmacariyaṃ , yāvajīvaṃ na dūseyyaṃ ’’.
462.
Evaṃ bhaṇati sumedhā , mātāpitaro ‘‘ na tāva āhāraṃ ;
Āharissaṃ [ āhariyāmi ( sī .), āhārisaṃ (?)] gahaṭṭhā , maraṇavasaṃ gatāva hessāmi ’’.
463.
Mātā dukkhitā rodati pitā ca , assā sabbaso samabhihato ;
Ghaṭenti saññāpetuṃ , pāsādatale chamāpatitaṃ .
464.
‘‘ Uṭṭhehi puttaka kiṃ socitena , dinnāsi vāraṇavatimhi ;
Rājā
T0.501 anīkaratto [ aṇīkadatto ( sī . syā .)], abhirūpo tassa tvaṃ dinnā . 465.
‘‘ Aggamahesī bhavissasi , anikarattassa rājino bhariyā ;
Sīlāni brahmacariyaṃ , pabbajjā dukkarā puttaka .
466.
‘‘ Rajje āṇādhanamissariyaṃ , bhogā sukhā daharikāsi ;
Bhuñjāhi kāmabhoge , vāreyyaṃ hotu te putta ’’.
467.
Atha ne bhaṇati sumedhā ,‘‘ mā edisikāni bhavagatamasāraṃ ;
Pabbajjā vā hohiti , maraṇaṃ vā me na ceva vāreyyaṃ .
468.
‘‘ Kimiva
P0.169 pūtikāyamasuciṃ , savanagandhaṃ bhayānakaṃ kuṇapaṃ ;Abhisaṃviseyyaṃ bhastaṃ , asakiṃ paggharitaṃ asucipuṇṇaṃ .
469.
‘‘ Kimiva
V0.350 tāhaṃ jānantī , vikulakaṃ maṃsasoṇitupalittaṃ ;Kimikulālayaṃ sakuṇabhattaṃ , kaḷevaraṃ kissa diyyati .
470.
‘‘ Nibbuyhati susānaṃ , aciraṃ kāyo apetaviññāṇo ;
Chuddho [ chaḍḍito ( syā .), chuṭṭho ( ka .)] kaḷiṅgaraṃ viya , jigucchamānehi ñātīhi .
471.
‘‘ Chuddhūna [ chaḍḍūna ( syā .), chuṭṭhūna ( ka .)] naṃ susāne , parabhattaṃ nhāyanti [ nhāyare (?)] jigucchantā ;
Niyakā mātāpitaro , kiṃ pana sādhāraṇā janatā .
472.
‘‘ Ajjhositā asāre , kaḷevare aṭṭhinhārusaṅghāte ;
Kheḷassuccārassava , paripuṇṇe [ kheḷassuccārapassavaparipuṇṇe ( sī .)] pūtikāyamhi .
473.
‘‘ Yo
M0.431 naṃ vinibbhujitvā , abbhantaramassa bāhiraṃ kayirāT0.502 ;Gandhassa asahamānā , sakāpi mātā jiguccheyya .
474.
‘‘ Khandhadhātuāyatanaṃ , saṅkhataṃ jātimūlakaṃ dukkhaṃ ;
Yoniso anuvicinantī , vāreyyaṃ kissa iccheyyaṃ .
475.
‘‘ Divase divase tisatti , satāni navanavā pateyyuṃ kāyamhi ;
Vassasatampi ca ghāto , seyyo dukkhassa cevaṃ khayo .
476.
‘‘ Ajjhupagacche ghātaṃ , yo viññāyevaṃ satthuno vacanaṃ ;
‘ Dīgho tesaṃ [ vo ( ka .)] saṃsāro , punappunaṃ haññamānānaṃ ’.
477.
‘‘ Devesu manussesu ca , tiracchānayoniyā asurakāye ;
Petesu
P0.170 ca nirayesu ca , aparimitā dissare ghātā . 478.
‘‘ Ghātā nirayesu bahū , vinipātagatassa pīḷiyamānassa [ kilissamānassa ( syā . ka .)];
Devesupi attāṇaṃ , nibbānasukhā paraṃ natthi .
479.
‘‘ Pattā te nibbānaṃ , ye yuttā dasabalassa pāvacane ;
Appossukkā ghaṭenti , jātimaraṇappahānāya .
480.
‘‘ Ajjeva tātabhinikkhamissaṃ , bhogehi kiṃ asārehi ;
Nibbinnā me kāmā , vantasamā tālavatthukatā ’’.
481.
Sā cevaṃ bhaṇati pitaramanīkaratto ca yassa sā dinnā ;
Upayāsi vāraṇavate , vāreyyamupaṭṭhite kāle .
482.
Atha asitanicitamuduke , kese khaggena chindiya sumedhā ;
Pāsādaṃ pidahitvā [ pidhetvā ( sī . syā .), pidhitvā ( ka .)], paṭhamajjhānaṃ samāpajji .
483.
Sā
T0.503V0.351 ca tahiṃ samāpannā , anīkaratto ca āgato nagaraṃ ;Pāsāde ca [ pāsādeva ( sī . syā .)] sumedhā , aniccasaññaṃ [ aniccasaññā ( sabbattha )] subhāveti .
484.
Sā ca manasi karoti , anīkaratto ca āruhī turitaṃ ;
Maṇikanakabhūsitaṅgo , katañjalī yācati sumedhaṃ .
485.
‘‘ Rajje āṇādhanamissariyaṃ , bhogā sukhā daharikāsi ;
Bhuñjāhi kāmabhoge , kāmasukhā dullabhā loke .
486.
‘‘ Nissaṭṭhaṃ
M0.432 te rajjaṃ , bhoge bhuñjassu dehi dānāni ;Mā dummanā ahosi , mātāpitaro te dukkhitā ’’[ mātāpitaro ca te dukhitā (?)].
487.
Taṃ taṃ bhaṇati sumedhā , kāmehi anatthikā vigatamohā ;
‘‘ Mā kāme abhinandi , kāmesvādīnavaṃ passa .
488.
‘‘ Cātuddīpo rājā mandhātā , āsi kāmabhogina maggo ;
Atitto
P0.171 kālaṅkato , na cassa paripūritā icchā . 489.
‘‘ Satta ratanāni vasseyya , vuṭṭhimā dasadisā samantena ;
Na catthi titti kāmānaṃ , atittāva maranti narā .
490.
‘‘ Asisūnūpamā kāmā , kāmā sappasiropamā ;
Ukkopamā anudahanti , aṭṭhikaṅkala [ kaṅkhala ( sī .)] sannibhā .
491.
‘‘ Aniccā addhuvā kāmā , bahudukkhā mahāvisā ;
Ayoguḷova santatto , aghamūlā dukhapphalā .
492.
‘‘ Rukkhapphalūpamā kāmā , maṃsapesūpamā dukhā ;
Supinopamā
T0.504 vañcaniyā , kāmā yācitakūpamā . 493.
‘‘ Sattisūlūpamā kāmā , rogo gaṇḍo aghaṃ nighaṃ ;
Aṅgārakāsusadisā , aghamūlaṃ bhayaṃ vadho .
494.
‘‘ Evaṃ bahudukkhā kāmā , akkhātā antarāyikā ;
Gacchatha na me bhagavate , vissāso atthi attano .
495.
‘‘ Kiṃ mama paro karissati , attano sīsamhi ḍayhamānamhi ;
Anubandhe jarāmaraṇe , tassa ghātāya ghaṭitabbaṃ ’’.
496.
Dvāraṃ
V0.352 apāpuritvānahaṃ [ avāpuritvāhaṃ ( sī .)], mātāpitaro anīkarattañca ;Disvāna chamaṃ nisinne , rodante idamavocaṃ .
497.
‘‘ Dīgho bālānaṃ saṃsāro , punappunañca rodataṃ ;
Anamatagge pitu maraṇe , bhātu vadhe attano ca vadhe .
498.
‘‘ Assu thaññaṃ rudhiraṃ , saṃsāraṃ anamataggato saratha ;
Sattānaṃ saṃsarataṃ , sarāhi aṭṭhīnañca sannicayaṃ .
499.
‘‘ Sara
M0.433 caturodadhī [ sarassu caturo udadhī (?)], upanīte assuthaññarudhiramhi ;Sara ekakappamaṭṭhīnaṃ , sañcayaṃ vipulena samaṃ .
500.
‘‘ Anamatagge
P0.172 saṃsarato , mahiṃ [ mahāmahiṃ (?)] jambudīpamupanītaṃ ;Kolaṭṭhimattaguḷikā , mātā mātusveva nappahonti .
501.
‘‘ Tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ [ sara tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ ( sī .)], upanītaṃ anamataggato sara ;
Caturaṅgulikā ghaṭikā , pitupitusveva nappahonti .
502.
‘‘ Sara kāṇakacchapaṃ pubbasamudde , aparato ca yugachiddaṃ ;
Siraṃ
T0.505 [ sara ( sī .)] tassa ca paṭimukkaṃ , manussalābhamhi opammaṃ . 503.
‘‘ Sara rūpaṃ pheṇapiṇḍopamassa , kāyakalino asārassa ;
Khandhe passa anicce , sarāhi niraye bahuvighāte .
504.
‘‘ Sara kaṭasiṃ vaḍḍhente , punappunaṃ tāsu tāsu jātīsu ;
Sara kumbhīlabhayāni ca , sarāhi cattāri saccāni .
505.
‘‘ Amatamhi vijjamāne , kiṃ tava pañcakaṭukena pītena ;
Sabbā hi kāmaratiyo , kaṭukatarā pañcakaṭukena .
506.
‘‘ Amatamhi vijjamāne , kiṃ tava kāmehi ye pariḷāhā [ sapariḷāhā ( sī . aṭṭha .)];
Sabbā hi kāmaratiyo , jalitā kuthitā kampitā santāpitā .
507.
‘‘ Asapattamhi samāne , kiṃ tava kāmehi ye bahusapattā ;
Rājaggicoraudakappiyehi , sādhāraṇā kāmā bahusapattā .
508.
‘‘ Mokkhamhi vijjamāne , kiṃ tava kāmehi yesu vadhabandho ;
Kāmesu hi asakāmā , vadhabandhadukhāni anubhonti .
509.
‘‘ Ādīpitā
V0.353P0.173 tiṇukkā , gaṇhantaṃ dahanti neva muñcantaṃ ;Ukkopamā hi kāmā , dahanti ye te na muñcanti .
510.
‘‘ Mā appakassa hetu , kāmasukhassa vipulaṃ jahī sukhaṃ ;
Mā puthulomova baḷisaṃ , gilitvā pacchā vihaññasi .
511.
‘‘ Kāmaṃ
M0.434 kāmesu damassu , tāva sunakhova saṅkhalābaddho ;Kāhinti khu taṃ kāmā , chātā sunakhaṃva caṇḍālā .
512.
‘‘ Aparimitañca
T0.506 dukkhaṃ , bahūni ca cittadomanassāni ;Anubhohisi kāmayutto , paṭinissaja [ paṭinissara ( sī .)] addhuve kāme .
513.
‘‘ Ajaramhi vijjamāne , kiṃ tava kāmehi [ yesu jarāya ca ; maraṇabyādhihi gahitā (?)] yesu jarā ;
Maraṇabyādhigahitā [ yesu jarāya ca ; maraṇabyādhihi gahitā (?)], sabbā sabbattha jātiyo .
514.
‘‘ Idamajaramidamamaraṃ [ idaṃ ajaraṃ idaṃ amaraṃ (?)], idamajarāmaraṃ padamasokaṃ ;
Asapattamasambādhaṃ , akhalitamabhayaṃ nirupatāpaṃ .
515.
‘‘ Adhigatamidaṃ bahūhi , amataṃ ajjāpi ca labhanīyamidaṃ ;
Yo yoniso payuñjati , na ca sakkā aghaṭamānena ’’.
516.
Evaṃ bhaṇati sumedhā , saṅkhāragate ratiṃ alabhamānā ;
Anunentī anikarattaṃ , kese ca chamaṃ khipi sumedhā .
517.
Uṭṭhāya anikaratto , pañjaliko yācitassā pitaraṃ so ;
‘‘ Vissajjetha sumedhaṃ , pabbajituṃ vimokkhasaccadassā ’’.
518.
Vissajjitā mātāpitūhi , pabbaji sokabhayabhītā ;
Cha abhiññā sacchikatā , aggaphalaṃ sikkhamānāya .
519.
Acchariyamabbhutaṃ
P0.174 taṃ , nibbānaṃ āsi rājakaññāya ;Pubbenivāsacaritaṃ , yathā byākari pacchime kāle .
520.
‘‘ Bhagavati koṇāgamane , saṅghārāmamhi navanivesamhi ;
Sakhiyo tisso janiyo , vihāradānaṃ adāsimha .
521.
‘‘ Dasakkhattuṃ satakkhattuṃ , dasasatakkhattuṃ satāni ca satakkhattuṃ ;
Devesu
T0.507 uppajjimha , ko pana vādo manussesu . 522.
‘‘ Devesu mahiddhikā ahumha , mānusakamhi ko pana vādo ;
Sattaratanassa mahesī , itthiratanaṃ ahaṃ āsiṃ .
523.
‘‘ So
M0.435V0.354 hetu so pabhavo , taṃ mūlaṃ sāva sāsane khantī ;Taṃ paṭhamasamodhānaṃ , taṃ dhammaratāya nibbānaṃ ’’.
524.
Evaṃ karonti ye saddahanti , vacanaṃ anomapaññassa ;
Nibbindanti bhavagate , nibbinditvā virajjantīti .
Itthaṃ sudaṃ sumedhā therī gāthāyo abhāsitthāti .
Mahānipāto niṭṭhito .
Samattā therīgāthāyo .
Gāthāsatāni cattāri , asīti puna cuddasa [ gāthāsaṅkhyā idha anukkamaṇikagaṇanāvasena pākaṭā ];
Theriyekuttarasatā [ therīyekuttarachasatā (?) tiṃsamattāpi pañcasatamattāpi theriyo ekato āgatā manasikātabbā ], sabbā tā āsavakkhayāti .
Therīgāthāpāḷi niṭṭhitā .