Atthavasavaggādivaṇṇanā
498. Idāni yāni tāni tesaṃ kammānaṃ vatthubhūtāni sikkhāpadāni , tesaṃ paññattiyaṃ ānisaṃsaṃ dassetuṃ ‘‘ dve atthavase paṭiccā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tattha diṭṭhadhammikānaṃ verānaṃ saṃvarāyāti pāṇātipātādīnaṃ pañcannaṃ diṭṭhadhammikaverānaṃ saṃvaratthāya pidahanatthāya .
Samparāyikānaṃ verānaṃ paṭighātāyāti vipākadukkhasaṅkhātānaṃ samparāyikaverānaṃ paṭighātatthāya , samucchedanatthāya anuppajjanatthāya .
Diṭṭhadhammikānaṃ vajjānaṃ saṃvarāyāti tesaṃyeva pañcannaṃ verānaṃ saṃvaratthāya .
Samparāyikānaṃ vajjānan ti tesaṃyeva vipākadukkhānaṃ .
Vipākadukkhāneva hi idha vajjanīyabhāvato
V0.264 vajjānīti vuttāni .Diṭṭhadhammikānaṃ bhayānan ti garahā upavādo tajjanīyādīni kammāni uposathapavāraṇānaṃ ṭhapanaṃ akittipakāsanīyakammanti etāni diṭṭhadhammikabhayāni nāma , etesaṃ saṃvaratthāya .
Samparāyikabhayāni pana vipākadukkhāniyeva
P7.1413 , tesaṃ paṭighātatthāya .Diṭṭhadhammikānaṃ akusalānan ti pañcaveradasaakusalakammapathappabhedānaṃ
M0.261 akusalānaṃ saṃvaratthāya .Vipākadukkhāneva pana akkhamaṭṭhena samparāyikaakusalānīti vuccanti , tesaṃ paṭighātatthāya .
Gihīnaṃ anukampāyāti agārikānaṃ saddhārakkhaṇavasena anukampanatthāya .
Pāpicchānaṃ pakkhupacchedāyāti pāpicchapuggalānaṃ gaṇabandhabhedanatthāya gaṇabhojanasikkhāpadaṃ paññattaṃ .
Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Yañhettha vattabbaṃ siyā , taṃ sabbaṃ paṭhamapārājikavaṇṇanāyameva vuttanti .
Sikkhāpadesu atthavasena vaṇṇanā niṭṭhitā .
499. Pātimokkhādīsu pātimokkhuddesoti bhikkhūnaṃ pañcavidho bhikkhunīnaṃ catubbidho .
Parivāsadānādīsu osāraṇīyaṃ paññattan ti aṭṭhārasasu vā tecattālīsāya vā vattesu vattamānassa osāraṇīyaṃ paññattaṃ .
Yena kammena osārīyati , taṃ kammaṃ paññattanti attho .
Nissāraṇīyaṃ paññattan ti bhaṇḍanakārakādayo yena kammena nissārīyanti , taṃ kammaṃ paññattanti attho .
500. Apaññattetiādīsu apaññatte paññattan ti sattāpattikkhandhā kakusandhañca sammāsambuddhaṃ koṇāgamanañca kassapañca sammāsambuddhaṃ ṭhapetvā antarā kenaci apaññatte sikkhāpade paññattaṃ nāma .
Makkaṭivatthuādivinītakathā sikkhāpade paññatte anupaññattaṃ nāma .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Ānisaṃsavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
501. Idāni sabbasikkhāpadānaṃ ekekena ākārena navadhā saṅgahaṃ dassetuṃ ‘‘ nava saṅgahā ’’ tiādimāha .
Tattha vatthusaṅgahoti vatthunā saṅgaho .
Evaṃ sesesupi padattho veditabbo .
Ayaṃ panettha atthayojanā – yasmā hi ekasikkhāpadampi avatthusmiṃ paññattaṃ natthi , tasmā sabbāni vatthunā saṅgahitānīti evaṃ tāva vatthusaṅgaho veditabbo .
Yasmā
M0.262V0.265 pana dve āpattikkhandhā sīlavipattiyā saṅgahitā , pañcāpattikkhandhā ācāravipattiyā , cha sikkhāpadāniP7.1414 ājīvavipattiyā saṅgahitāni , tasmā sabbānipi vipattiyā saṅgahitānīti evaṃ vipattisaṅgaho veditabbo .Yasmā pana sattahāpattīhi muttaṃ ekasikkhāpadampi natthi , tasmā sabbāni āpattiyā saṅgahitānīti evaṃ āpattisaṅgaho veditabbo .
Sabbāni ca sattasu nagaresu paññattānīti nidānena saṅgahitānīti evaṃ nidānasaṅgaho veditabbo .
Yasmā pana ekasikkhāpadampi ajjhācārikapuggale asati paññattaṃ natthi , tasmā sabbāni puggalena saṅgahitānīti evaṃ puggalasaṅgaho veditabbo .
Sabbāni pana pañcahi ceva sattahi ca āpattikkhandhehi saṅgahitāni , sabbāni na vinā chahi samuṭṭhānehi samuṭṭhantīti samuṭṭhānena saṅgahitāni .
Sabbāni ca catūsu adhikaraṇesu āpattādhikaraṇena saṅgahitāni .
Sabbāni sattahi samathehi samathaṃ gacchantīti samathehi saṅgahitāni .
Evamettha khandhasamuṭṭhānaadhikaraṇasamathasaṅgahāpi veditabbā .
Sesaṃ pubbe vuttanayamevāti .
Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya
Navasaṅgahitavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Niṭṭhitā ca parivārassa anuttānatthapadavaṇṇanāti .