Sedamocanagāthā
(1) Avippavāsapañhāvaṇṇanā
479. Sedamocanagāthāsu
P7.1391M0.237V0.240 asaṃvāsoti uposathapavāraṇādinā saṃvāsena asaṃvāso .Sambhogo ekacco tahiṃ na labbhatīti akappiyasambhogo na labbhati , nahāpanabhojanādipaṭijagganaṃ pana mātarāyeva kātuṃ labbhati .
Avippavāsena anāpattīti sahagāraseyyāya anāpatti .
Pañhā mesā kusalehi cintitāti esā pañhā kusalehi paṇḍitehi cintitā .
Assā vissajjanaṃ dārakamātuyā bhikkhuniyā veditabbaṃ , tassā hi puttaṃ sandhāyetaṃ vuttanti .
Avissajjitagāthā garubhaṇḍaṃ sandhāya vuttā , attho panassā garubhaṇḍavinicchaye vuttoyeva .
Dasa puggale na vadāmīti senāsanakkhandhake vutte dasa puggale na vadāmi .
Ekādasa vivajjiyāti ye mahākhandhake ekādasa vivajjanīyapuggalā vuttā , tepi na vadāmi .
Ayaṃ pañhā naggaṃ bhikkhuṃ sandhāya vuttā .
Kathaṃ nu sikkhāya asādhāraṇoti pañhā nahāpitapubbakaṃ bhikkhuṃ sandhāya vuttā .
Ayañhi khurabhaṇḍaṃ pariharituṃ na labhati , aññe labhanti ;
tasmā sikkhāya asādhāraṇo .
Taṃ puggalaṃ katamaṃ vadanti buddhāti ayaṃ pañhā nimmitabuddhaṃ sandhāya vuttā .
Adhonābhiṃ
V0.241 vivajjiyāti adhonābhiṃ vivajjetvā .Ayaṃ pañhā yaṃ taṃ asīsakaṃ kabandhaṃ , yassa ure akkhīni ceva mukhañca hoti , taṃ sandhāya vuttā .
Bhikkhu saññācikāya kuṭin ti ayaṃ pañhā tiṇacchādanaṃ kuṭiṃ sandhāya vuttā .
Dutiyapañhā sabbamattikāmayaṃ kuṭiṃ sandhāya vuttā .
Āpajjeyya garukaṃ chejjavatthun ti ayaṃ pañhā vajjapaṭicchādikaṃ bhikkhuniṃ sandhāya vuttā .
Dutiyapañhā paṇḍakādayo abhabbapuggale sandhāya vuttā .
Ekādasapi hi te gihibhāveyeva pārājikaṃ pattā .
Vācāti
M0.238 vācāya anālapanto .Giraṃ no ca pare bhaṇeyyāti ‘‘ iti ime sossantī ’’ ti parapuggale sandhāya saddampi na nicchāreyya .
Ayaṃ pañhā ‘‘ santiṃ āpattiṃ nāvikareyya , sampajānamusāvādassa hotī ’’ ti imaṃ musāvādaṃ sandhāya vuttā .
Tassa hi bhikkhuno adhammikāya paṭiññāya tuṇhībhūtassa nisinnassa manodvāre āpatti nāma natthi .
Yasmā pana āvikātabbaṃ na āvikaroti , tenassa
P7.1392 vacīdvāre akiriyato ayaṃ āpatti samuṭṭhātīti veditabbā .Saṅghādisesā caturoti ayaṃ pañhā aruṇugge gāmantarapariyāpannaṃ nadipāraṃ okkantabhikkhuniṃ sandhāya vuttā , sā hi sakagāmato paccūsasamaye nikkhamitvā aruṇuggamanakāle vuttappakāraṃ nadipāraṃ okkantamattāva rattivippavāsagāmantaranadipāragaṇamhāohīyanalakkhaṇena ekappahāreneva caturo saṅghādisese āpajjati .
Siyā āpattiyo nānāti ayaṃ pañhā ekatoupasampannā dve bhikkhuniyo sandhāya vuttā .
Tāsu hi bhikkhūnaṃ santike ekatoupasampannāya hatthato gaṇhantassa pācittiyaṃ , bhikkhunīnaṃ santike ekatoupasampannāya hatthato gaṇhantassa dukkaṭaṃ .
Caturo janā saṃvidhāyāti ācariyo ca tayo ca antevāsikā chamāsakaṃ bhaṇḍaṃ avahariṃsu , ācariyassa sāhatthikā tayo māsakā , āṇattiyāpi tayova tasmā thullaccayaṃ āpajjati
V0.242 , itaresaṃ sāhatthiko ekeko , āṇattikā pañcāti tasmā pārājikaṃ āpajjiṃsu .Ayamettha saṅkhepo .
Vitthāro pana adinnādānapārājike saṃvidāvahāravaṇṇanāyaṃ vutto .
(2) Pārājikādipañhāvaṇṇanā
480. Chiddaṃ tasmiṃ ghare natthīti ayaṃ pañhā dussakuṭiādīni santhatapeyyālañca sandhāya vuttā .
Telaṃ madhuṃ phāṇitan ti gāthā liṅgaparivattaṃ sandhāya vuttā .
Nissaggiyenāti gāthā pariṇāmanaṃ sandhāya vuttā .
Yo hi saṅghassa pariṇatalābhato ekaṃ cīvaraṃ attano , ekaṃ aññassāti dve cīvarāni ‘‘ ekaṃ
M0.239 mayhaṃ , ekaṃ tassa dehī ’’ ti ekapayaogena pariṇāmeti , so nissaggiyapācittiyañceva suddhikapācittiyañca ekato āpajjati .Kammañca taṃ kuppeyya vaggapaccayāti ayaṃ pañhā dvādasayojanapamāṇesu bārāṇasiādīsu nagaresu gāmasīmaṃ sandhāya vuttā .
Padavītihāramattenāti gāthā sañcarittaṃ sandhāya vuttā , atthopi cassā sañcarittavaṇṇanāyameva vutto .
Sabbāni tāni nissaggiyānīti ayaṃ pañhā aññātikāya bhikkhuniyā dhovāpanaṃ sandhāya vuttā .
Sace hi tiṇṇampi cīvarānaṃ kākaūhadanaṃ vā kaddamamakkhitaṃ vā kaṇṇaṃ gahetvā bhikkhunī udakena dhovati , bhikkhussa kāyagatāneva nissaggiyāni honti .
Saraṇagamanampi na tassa atthīti saraṇagamanaupasampadāpi natthi .
Ayaṃ pana
P7.1393 pañhā mahāpajāpatiyā upasampadaṃ sandhāya vuttā .Haneyya
V0.243 anariyaṃ mandoti tañhi itthiṃ vā purisaṃ vā anariyaṃ haneyya .Ayaṃ pañhā liṅgaparivattena itthibhūtaṃ pitaraṃ purisabhūtañca mātaraṃ sandhāya vuttā .
Na tenānantaraṃ phuseti ayaṃ pañhā migasiṅgatāpasasīhakumārādīnaṃ viya tiracchānamātāpitaro sandhāya vuttā .
Acodayitvāti gāthā dūtenupasampadaṃ sandhāya vuttā .
Codayitvāti gāthā paṇḍakādīnaṃ upasampadaṃ sandhāya vuttā .
Kurundiyaṃ pana ‘‘ paṭhamagāthā aṭṭha asammukhākammāni , dutiyā anāpattikassa kammaṃ sandhāya vuttā ’’ ti āgataṃ .
Chindantassa āpattīti vanappatiṃ chindantassa pārājikaṃ , tiṇalatādiṃ chindantassa pācittiyaṃ , aṅgajātaṃ chindantassa thullaccayaṃ .
Chindantassa anāpattīti kese ca nakhe ca chindantassa anāpatti .
Chādentassa āpattīti attano āpattiṃ chādentassa aññesaṃ vā āpattiṃ .
Chādentassa anāpattīti gehādīni chādentassa anāpatti .
Saccaṃ
M0.240 bhaṇantoti gāthāya ‘‘ sikharaṇīsi ubhatobyañjanāsī ’’ ti saccaṃ bhaṇanto garukaṃ āpajjati , sampajānamusāvāde pana musā bhāsato lahukāpatti hoti , abhūtārocane musā bhaṇanto garukaṃ āpajjati , bhūtārocane saccaṃ bhāsato lahukāpatti hotīti .(3) Pācittiyādipañhāvaṇṇanā
481. Adhiṭṭhitan ti gāthā nissaggiyacīvaraṃ anissajjitvā paribhuñjantaṃ sandhāya vuttā .
Atthaṅgate sūriyeti gāthā romanthakaṃ sandhāya vuttā .
Na rattacittoti gāthāya ayamattho – rattacitto methunadhammapārājikaṃ āpajjati .
Theyyacitto adinnādānapārājikaṃ , paraṃ maraṇāya cetento manussaviggahapārājikaṃ , saṅghabhedako pana
V0.244 na rattacitto na ca pana theyyacitto na cāpi so paraṃ maraṇāya cetayi , salākaṃ panassa dentassa hoti chejjaṃ , pārājikaṃ hoti , salākaṃ paṭiggaṇhantassa bhedakānuvattakassa thullaccayaṃ .Gaccheyya aḍḍhayojanan ti ayaṃ pañhā suppatiṭṭhitanigrodhasadisaṃ ekakulassa rukkhamūlaṃ sandhāya vuttā .
Kāyikānīti ayaṃ gāthā sambahulānaṃ itthīnaṃ kese vā aṅguliyo vā ekato gaṇhantaṃ sandhāya vuttā .
Vācasikānīti ayaṃ gāthā ‘‘ sabbā tumhe sikharaṇiyo ’’ tiādinā nayena duṭṭhullabhāṇiṃ sandhāya vuttā .
Tissitthiyo methunaṃ taṃ na seveti tisso itthiyo vuttā , tāsupi yaṃ taṃ methunaṃ nāma , taṃ na
P7.1394 sevati .Tayo puriseti tayo purisepi upagantvā methunaṃ na sevati .
Tayo anariyapaṇḍaketi ubhatobyañjanasaṅkhāte tayo anariye tayo ca paṇḍaketi imepi cha jane upagantvā methunaṃ na sevati .
Na cācare methunaṃ byañjanasmin ti anulomapārājikavasenapi methunaṃ nācarati .
Chejjaṃ siyā methunadhammapaccayāti siyā methunadhammapaccayā pārājikanti .
Ayaṃ pañhā aṭṭhavatthukaṃ sandhāya
M0.241 vuttā , tassā hi methunadhammassa pubbabhāgaṃ kāyasaṃsaggaṃ āpajjituṃ vāyamantiyā methunadhammapaccayā chejjaṃ hoti .Mātaraṃ cīvaran ti ayaṃ gāthā piṭṭhisamaye vassikasāṭikatthaṃ satuppādakaraṇaṃ sandhāya vuttā .
Vinicchayo panassā vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanāyameva vutto .
Kuddho ārādhako hotīti gāthā titthiyavattaṃ sandhāya vuttā .
Titthiyo hi vattaṃ pūrayamāno titthiyānaṃ vaṇṇe bhaññamāne kuddho ārādhako hoti , vatthuttayassa vaṇṇe bhaññamāne kuddho gārayho hotīti tatthevassā vitthāro vutto .
Dutiyagāthāpi tameva sandhāya vuttā .
Saṅghādisesan tiādi
V0.245 gāthā yā bhikkhunī avassutāva avassutassa purisassa hatthato piṇḍapātaṃ gahetvā manussamaṃsalasuṇapaṇītabhojanasesaakappiyamaṃsehi saddhiṃ omadditvā ajjhoharati , taṃ sandhāya vuttā .Eko upasampanno eko anupasampannoti gāthā ākāsagataṃ sandhāya vuttā .
Sace hi dvīsu sāmaṇeresu eko iddhiyā kesaggamattampi pathaviṃ muñcitvā nisinno hoti , so anupasampanno nāma hoti .
Saṅghenāpi ākāse nisīditvā bhūmigatassa kammaṃ na kātabbaṃ .
Sace karoti , kuppati .
Akappakatan ti gāthā acchinnacīvarakaṃ bhikkhuṃ sandhāya vuttā .
Tasmiṃyeva cassā sikkhāpade vitthārena vinicchayopi vutto .
Na deti na paṭiggaṇhātīti nāpi uyyojikā deti , na uyyojitā tassā hatthato gaṇhāti .
Paṭiggaho tena na vijjatīti teneva kāraṇena uyyojikāya hatthato uyyojitāya paṭiggaho na vijjati .
Āpajjati garukan ti evaṃ santepi avassutassa hatthato piṇḍapātaggahaṇe uyyojentī saṅghādisesāpattiṃ āpajjati .
Tañca paribhogapaccayāti tañca pana āpattiṃ āpajjamānā tassā uyyojitāya paribhogapaccayā āpajjati
P7.1395M0.242 .Tassā hi bhojanapariyosāne uyyojikāya saṅghādiseso hotīti .
Dutiyagāthā tassāyeva udakadantaponaggahaṇe uyyojanaṃ sandhāya vuttā .
Na bhikkhunī no ca phuseyya vajjan ti sattarasakesu hi aññataraṃ āpattiṃ āpajjitvā anādariyena chādayamānāpi bhikkhunī chādanapaccayā vajjaṃ na phusati , aññaṃ navaṃ āpattiṃ nāpajjati , paṭicchannāya vā appaṭicchannāya vā āpattiyā pakkhamānattameva labhati .
Ayaṃ pana bhikkhunīpi na hoti , sāvasesañca garukaṃ āpajjitvā chādetvā vajjaṃ na phusati .
Pañhā mesā kusalehi cintitāti ayaṃ kira pañhā ukkhittakabhikkhuṃ sandhāya vuttā .
Tena hi saddhiṃ vinayakammaṃ natthi , tasmā so saṅghādisesaṃ āpajjitvā chādento vajjaṃ na phusatīti .
Sedamocanagāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .