Pañcakavāravaṇṇanā
325. Pañcakesu
P7.1334V0.173 pañca puggalā niyatāti ānantariyānamevetaṃ gahaṇaṃ .Pañca chedanakā āpattiyo nāma pamāṇātikkante mañcapīṭhe nisīdanakaṇḍuppaṭicchādivassikasāṭikāsu sugatacīvare ca veditabbā .
Pañcahākārehīti alajjitā , aññāṇatā , kukkuccappakatatā , akappiye kappiyasaññitā , kappiye akappiyasaññitāti imehi pañcahi .
Pañca āpattiyo musāvādapaccayāti pārājikathullaccayadukkaṭasaṅghādisesapācittiyā .
Anāmantacāroti ‘‘ santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā purebhattaṃ pacchābhattaṃ kulesu cārittaṃ āpajjeyyā ’’ ti imassa āpucchitvā cārassa abhāvo .
Anadhiṭṭhānan ti ‘‘ gaṇabhojane aññatra samayā ’’ ti vuttaṃ
M0.173 samayaṃ adhiṭṭhahitvā bhojanaṃ adhiṭṭhānaṃ nāma ;tathā akaraṇaṃ anadhiṭṭhānaṃ .
Avikappanā nāma yā paramparabhojane vikappanā vuttā , tassā akaraṇaṃ .
Imāni hi pañca piṇḍapātikassa dhutaṅgeneva paṭikkhittāni .
Ussaṅkitaparisaṅkitoti ye passanti , ye suṇanti , tehi ussaṅkito ceva parisaṅkito ca .
Api akuppadhammo khīṇāsavopi samāno , tasmā agocarā pariharitabbā .
Na hi etesu sandissamāno ayasato vā garahato vā muccati .
Sosānikan ti susāne patitakaṃ .
Pāpaṇikan ti āpaṇadvāre patitakaṃ .
Thūpacīvaran ti vammikaṃ parikkhipitvā balikammakataṃ .
Ābhisekikan ti nahānaṭṭhāne vā rañño abhisekaṭṭhāne vā chaḍḍitacīvaraṃ .
Bhatapaṭiyābhatan ti susānaṃ netvā puna ānītakaṃ .
Pañca mahācorā uttarimanussadhamme vuttā .
Pañcāpattiyo kāyato samuṭṭhantīti paṭhamena āpattisamuṭṭhānena pañca āpattiyo āpajjati ,‘‘ bhikkhu kappiyasaññī saññācikāya kuṭiṃ karotī ’’ ti evaṃ antarapeyyāle vuttāpattiyo .
Pañca āpattiyo kāyato ca vācato cāti tatiyena āpattisamuṭṭhānena pañca āpattiyo āpajjati ,‘‘ bhikkhu kappiyasaññī saṃvidahitvā kuṭiṃ karotī ’’ ti evaṃ tattheva vuttā āpattiyo .
Desanāgāminiyoti ṭhapetvā pārājikañca saṅghādisesañca avasesā .
Pañca kammānīti tajjanīyaniyassapabbājanīyapaṭisāraṇīyāni cattāri ukkhepanīyañca tividhampi ekanti pañca .
Yāvatatiyake pañcāti ukkhittānuvattikāya bhikkhuniyā yāvatatiyaṃ samanubhāsanāya appaṭinissajjantiyā pārājikaṃ thullaccayaṃ dukkaṭanti tisso
P7.1335 , bhedakānuvattakādisamanubhāsanāsu saṅghādiseso , pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge pācittiyaṃ .Adinnan ti
V0.174 aññena adinnaṃ .Aviditan ti paṭiggaṇhāmīti cetanāya abhāvena aviditaṃ .
Akappiyan ti pañcahi samaṇakappehi akappiyakataṃ ;
yaṃ vā panaññampi akappiyamaṃsaṃ akappiyabhojanaṃ .
Akatātirittan ti pavāretvā atirittaṃ akataṃ .
Samajjadānan ti naṭasamajjādidānaṃ .
Usabhadānan ti gogaṇassa antare usabhavissajjanaṃ .
Cittakammadānan ti āvāsaṃ kāretvā tattha cittakammaṃ kāretuṃ vaṭṭati .
Idaṃ pana paṭibhānacittakammadānaṃ sandhāya vuttaṃ .
Imāni hi pañca kiñcāpi lokassa puññasammatāni , atha kho apuññāni akusalāniyeva
M0.174 .Uppannaṃ paṭibhānan ti ettha paṭibhānanti kathetukamyatā vuccati .
Ime pañca duppaṭivinodayāti na supaṭivinodayā ;
upāyena pana kāraṇena anurūpāhi paccavekkhanāanusāsanādīhi sakkā paṭivinodetunti attho .
Sakacittaṃ pasīdatīti ettha imāni vatthūni – kaṭaandhakāravāsī phussadevatthero kira cetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā sinduvārakusumasanthatamiva samavippakiṇṇavālikaṃ cetiyaṅgaṇaṃ olokento buddhārammaṇaṃ pītipāmojjaṃ uppādetvā aṭṭhāsi .
Tasmiṃ khaṇe māro pabbatapāde nibbattakāḷamakkaṭo viya hutvā cetiyaṅgaṇe gomayaṃ vippakiranto gato .
Thero nāsakkhi arahattaṃ pāpuṇituṃ , sammajjitvā agamāsi .
Dutiyadivasepi jaraggavo hutvā tādisameva vippakāraṃ akāsi .
Tatiyadivase vaṅkapādaṃ manussattabhāvaṃ nimminitvā pādena parikasanto agamāsi .
Thero ‘‘ evarūpo bībhacchapuriso samantā yojanappamāṇesu gocaragāmesu natthi , siyā nu kho māro ’’ ti cintetvā ‘‘ mārosi tvan ’’ ti āha .
‘‘ Āma , bhante , māromhi , na dāni te vañcetuṃ asakkhin ’’ ti .
‘‘ Diṭṭhapubbo tayā tathāgato ’’ ti ?
‘‘ Āma , diṭṭhapubbo ’’ ti .
‘‘ Māro nāma mahānubhāvo hoti , iṅgha tāva buddhassa bhagavato attabhāvasadisaṃ attabhāvaṃ nimmināhī ’’ ti ?
‘‘ Na sakkā , bhante , tādisaṃ rūpaṃ nimminituṃ ;
apica kho pana taṃsarikkhakaṃ patirūpakaṃ nimminissāmī ’’ ti sakabhāvaṃ vijahitvā buddharūpasadisena attabhāvena aṭṭhāsi
P7.1336 .Thero māraṃ oloketvā ‘‘ ayaṃ tāva sarāgadosamoho evaṃ sobhati , kathaṃ nu kho bhagavā na sobhati sabbaso vītarāgadosamoho ’’ ti buddhārammaṇaṃ pītiṃ paṭilabhitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Māro ‘‘ vañcitomhi tayā , bhante ’’ ti āha .
Theropi ‘‘ kiṃ atthi jaramāra , tādisaṃ vañcetun ’’ ti āha .
Lokantaravihārepi datto nāma daharabhikkhu cetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā olokento odātakasiṇaṃ paṭilabhi .
Aṭṭha samāpattiyo nibbattesi .
Tato vipassanaṃ vaḍḍhetvā phalattayaṃ sacchākāsi .
Paracittaṃ
V0.175 pasīdatīti ettha imāni vatthūni – tisso nāma daharabhikkhu jambukolacetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā saṅkārachaḍḍaniṃ hatthena gahetvāva aṭṭhāsiM0.175 .Tasmiṃ khaṇe tissadattatthero nāma nāvāto oruyha cetiyaṅgaṇaṃ olokento bhāvitacittena sammaṭṭhaṭṭhānanti ñatvā pañhāsahassaṃ pucchi , itaro sabbaṃ vissajjesi .
Aññatarasmimpi vihāre thero cetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā vattaṃ paricchindi .
Yonakavisayato cetiyavandakā cattāro therā āgantvā cetiyaṅgaṇaṃ disvā anto appavisitvā dvāreyeva ṭhatvā eko thero aṭṭha kappe anussari , eko soḷasa , eko vīsati , eko tiṃsa kappe anussari .
Devatā attamanā hontīti ettha idaṃ vatthu – ekasmiṃ kira vihāre eko bhikkhu cetiyaṅgaṇañca bodhiyaṅgaṇañca sammajjitvā nahāyituṃ gato .
Devatā ‘‘ imassa vihārassa katakālato paṭṭhāya evaṃ vattaṃ pūretvā sammaṭṭhapubbo bhikkhu natthī ’’ ti pasannacittā pupphahatthā aṭṭhaṃsu .
Thero āgantvā ‘‘ kataragāmavāsikātthā ’’ ti āha .
‘‘ Bhante , idheva vasāma , imassa vihārassa katakālato paṭṭhāya evaṃ vattaṃ pūretvā sammaṭṭhapubbo bhikkhu natthīti tumhākaṃ , bhante , vatte pasīditvā pupphahatthā ṭhitāmhā ’’ ti devatā āhaṃsu .
Pāsādikasaṃvattanikan ti ettha idaṃ vatthu – ekaṃ kira amaccaputtaṃ abhayattherañca ārabbha ayaṃ kathā udapādi ‘‘ kiṃ nu kho amaccaputto pāsādiko , abhayattheroti ubhopi ne ekasmiṃ ṭhāne olokessāmā ’’ ti .
Ñātakā amaccaputtaṃ alaṅkaritvā mahācetiyaṃ vandāpessāmāti agamaṃsu .
Theramātāpi pāsādikaṃ cīvaraṃ kāretvā puttassa pahiṇi ,‘‘ putto me kese chindāpetvā imaṃ cīvaraṃ pārupitvā bhikkhusaṅghaparivuto mahācetiyaṃ vandatū ’’ ti .
Amaccaputto
P7.1337 ñātiparivuto pācīnadvārena cetiyaṅgaṇaṃ āruḷho , abhayatthero bhikkhusaṅghaparivuto dakkhiṇadvārena cetiyaṅgaṇaṃ āruhitvā cetiyaṅgaṇe tena saddhiṃ samāgantvā āha –‘‘ kiṃ tvaṃ , āvuso , mahallakattherassa sammaṭṭhaṭṭhāne kacavaraṃ chaḍḍetvā mayā saddhiṃ yugaggāhaṃ gaṇhāsī ’’ ti .
Atītattabhāve kira abhayatthero mahallakatthero nāma hutvā gocaragāme cetiyaṅgaṇaṃ sammajji , amaccaputto mahāupāsako hutvā sammaṭṭhaṭṭhāne kacavaraṃ gahetvā chaḍḍesi .
Satthusāsanaṃ kataṃ hotīti idaṃ sammajjanavattaṃ nāma buddhehi vaṇṇitaṃ , tasmā taṃ karontena satthusāsanaṃ kataṃ hoti .
Tatridaṃ vatthu – āyasmā
M0.176 kira sāriputto himavantaṃ gantvā ekasmiṃV0.176 pabbhāre asammajjitvāva nirodhaṃ samāpajjitvā nisīdi .Bhagavā āvajjanto therassa asammajjitvā nisinnabhāvaṃ ñatvā ākāsena gantvā therassa purato asammaṭṭhaṭṭhāne pādāni dassetvā paccāgañchi .
Thero samāpattito vuṭṭhito bhagavato pādāni disvā balavahirottappaṃ paccupaṭṭhāpetvā jaṇṇukehi patiṭṭhāya ‘‘ asammajjitvā nisinnabhāvaṃ vata me satthā aññāsi , saṅghamajjhe dāni codanaṃ kāressāmī ’’ ti dasabalassa santikaṃ gantvā vanditvā nisīdi .
Bhagavā ‘‘ kuhiṃ gatosi , sāriputtā ’’ ti vatvā ‘‘ na patirūpaṃ dāni te mayhaṃ anantare ṭhāne ṭhatvā vicarantassa asammajjitvā nisīditun ’’ ti āha .
Tato paṭṭhāya thero gaṇṭhikapaṭimuñcanaṭṭhānepi tiṭṭhanto pādena kacavaraṃ viyūhitvāva tiṭṭhati .
Attano bhāsapariyantaṃ na uggaṇhātīti ‘‘ imasmiṃ vatthusmiṃ ettakaṃ suttaṃ upalabbhati , ettako vinicchayo , ettakaṃ suttañca vinicchayañca vakkhāmī ’’ ti evaṃ attano bhāsapariyantaṃ na uggaṇhāti .
‘‘ Ayaṃ codakassa purimakathā , ayaṃ pacchimakathā , ayaṃ cuditakassa purimakathā , ayaṃ pacchimakathā , ettakaṃ gayhūpagaṃ , ettakaṃ na gayhūpagan ’’ ti evaṃ anuggaṇhanto pana parassa bhāsapariyantaṃ na uggaṇhāti nāma .
Āpattiṃ na jānātīti pārājikaṃ vā saṅghādisesaṃ vāti sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ nānākaraṇaṃ na jānāti .
Mūlan ti dve āpattiyā mūlāni kāyo ca vācā ca , tāni na jānāti .
Samudayan ti cha āpattisamuṭṭhānāni āpattisamudayo
P7.1338 nāma , tāni na jānāti .Pārājikādīnaṃ vatthuṃ na jānātītipi vuttaṃ hoti .
Nirodhan ti ayaṃ āpatti desanāya nirujjhati , vūpasammati , ayaṃ vuṭṭhānenāti evaṃ āpattinirodhaṃ na jānāti .
Satta samathe ajānanto pana āpattinirodhagāminipaṭipadaṃ na jānāti .
Adhikaraṇapañcake adhikaraṇaṃ nāma cattāri adhikaraṇāni .
Adhikaraṇassa mūlaṃ nāma tettiṃsa mūlāni – vivādādhikaraṇassa dvādasa mūlāni , anuvādādhikaraṇassa cuddasa , āpattādhikaraṇassa cha , kiccādhikaraṇassa ekaṃ ;
tāni parato āvi bhavissanti .
Adhikaraṇasamudayo nāma adhikaraṇasamuṭṭhānaṃ .
Vivādādhikaraṇaṃ aṭṭhārasa bhedakaravatthūni nissāya uppajjati ;
anuvādādhikaraṇaṃ catasso vipattiyo ;
āpattādhikaraṇaṃ sattāpattikkhandhe ;
kiccādhikaraṇaṃ cattāri saṅghakiccānīti imaṃ vibhāgaṃ na jānātīti attho
M0.177 .Adhikaraṇanirodhaṃ na jānātīti dhammena vinayena satthusāsanena mūlāmūlaṃ gantvā vinicchayasamathaṃ pāpetuṃ na sakkoti
V0.177 ;‘‘ idaṃ adhikaraṇaṃ dvīhi , idaṃ catūhi , idaṃ tīhi idaṃ ekena samathena sammatī ’’ ti evaṃ satta samathe ajānanto pana adhikaraṇanirodhagāminipaṭipadaṃ na jānāti nāma .
Vatthuṃ na jānātīti ‘‘ idaṃ pārājikassa vatthu , idaṃ saṅghādisesassā ’’ ti evaṃ sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ vatthuṃ na jānāti .
Nidānan ti ‘‘ sattannaṃ nidānānaṃ idaṃ sikkhāpadaṃ ettha paññattaṃ , idaṃ etthā ’’ ti na jānāti .
Paññattiṃ na jānātīti tasmiṃ tasmiṃ sikkhāpade paṭhamapaññattiṃ na jānāti .
Anupaññattin ti punappunaṃ paññattiṃ na jānāti .
Anusandhivacanapathan ti kathānusandhi-vinicchayānusandhivasena vatthuṃ na jānāti .
Ñattiṃ na jānātīti sabbena sabbaṃ ñattiṃ na jānāti .
Ñattiyā karaṇaṃ na jānātīti ñattikiccaṃ na jānāti , osāraṇādīsu navasu ṭhānesu ñattikammaṃ nāma hoti , ñattidutiyañatticatutthakammesu ñattiyā kammappatto hutvā tiṭṭhatīti na jānāti .
Na pubbakusalo hoti na aparakusaloti pubbe kathetabbañca pacchā kathetabbañca na jānāti , ñatti nāma pubbe ṭhapetabbā , pacchā na ṭhapetabbātipi na jānāti .
Akālaññū ca hotīti kālaṃ na jānāti , anajjhiṭṭho ayācito bhāsati , ñattikālampi ñattikhettampi
P7.1339 ñattiokāsampi na jānāti .Mandattā momūhattāti kevalaṃ aññāṇena momūhabhāvena dhutaṅge ānisaṃsaṃ ajānitvā .
Pāpicchoti tena araññavāsena paccayalābhaṃ patthayamāno .
Pavivekan ti kāyacittaupadhivivekaṃ .
Idamatthitan ti imāya kalyāṇāya paṭipattiyā attho etassāti idamatthi , idamatthino bhāvo idamatthitā ;
taṃ idamatthitaṃyeva nissāya na aññaṃ kiñci lokāmisanti attho .
Uposathaṃ na jānātīti navavidhaṃ uposathaṃ na jānāti .
Uposathakamman ti adhammenavaggādibhedaṃ catubbidhaṃ uposathakammaṃ na jānāti .
Pātimokkhan ti dve mātikā na jānāti .
Pātimokkhuddesan ti sabbampi navavidhaṃ pātimokkhuddesaṃ na jānāti .
Pavāraṇan ti navavidhaṃ pavāraṇaṃ na jānāti .
Pavāraṇākammaṃ uposathakammasadisameva .
Apāsādikapañcake
M0.178 – apāsādikan ti kāyaduccaritādi akusalakammaṃ vuccati .Pāsādikan ti kāyasucaritādi kusalakammaṃ vuccati .
Ativelan ti velaṃ atikkamma bahutaraṃ kālaṃ kulesu appaṃ vihāreti attho .
Otāroti kilesānaṃ anto otaraṇaṃ .
Saṃkiliṭṭhan ti duṭṭhullāpattikāyasaṃsaggādibhedaṃ
V0.178 .Visuddhipañcake pavāraṇāggahaṇena navavidhāpi pavāraṇā veditabbā .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Pañcakavāravaṇṇanā niṭṭhitā .