Tikavāravaṇṇanā

323. Tikesu atthāpatti tiṭṭhante bhagavati āpajjatīti atthi āpatti , yaṃ tiṭṭhante bhagavati āpajjatīti attho .

Eseva nayo sabbattha .

Tattha lohituppādāpattiṃ tiṭṭhante āpajjati .

‘‘ Etarahi kho panānanda , bhikkhū aññamaññaṃ āvusovādena samudācaranti , na vo mamaccayena evaṃ samudācaritabbaṃ , navakena , ānanda , bhikkhunā thero bhikkhū ‘ bhante ’ ti vā ‘ āyasmā ’ ti vā samudācaritabbo ’’ ti vacanato theraṃ āvusovādena samudācaraṇapaccayā āpattiṃ parinibbute bhagavati āpajjati , no tiṭṭhante .

Imā dve āpattiyo ṭhapetvā avasesā dharantepi bhagavati āpajjati , parinibbutepi .

Pavāretvā anatirittaṃ bhuñjanto āpattiṃ kāle āpajjati no vikāle .

VikālabhojanāpattiṃV0.164 pana vikāle āpajjati no kāle .

AvasesāM0.163 kāle ceva āpajjati vikāle ca .

Sahagāraseyyaṃ rattiṃ āpajjati , dvāraṃ asaṃvaritvā paṭisallīyanaṃ divā .

Sesā rattiñceva divā ca .

‘‘ Dasavassomhi atirekadasavassomhī ’’ ti bālo abyatto parisaṃ upaṭṭhāpento dasavasso āpajjati no ūnadasavassoP7.1325 .

‘‘ Ahaṃ paṇḍito byatto ’’ ti navo vā majjhimo vā parisaṃ upaṭṭhāpento ūnadasavasso āpajjati no dasavasso .

Sesā dasavasso ceva āpajjati ūnadasavasso ca .

‘‘ Pañcavassomhī ’’ ti bālo abyatto anissāya vasanto pañcavasso āpajjati .

‘‘ Ahaṃ paṇḍito byatto ’’ ti navako anissāya vasanto ūnapañcavasso āpajjati .

Sesaṃ pañcavasso ceva āpajjati ūnapañcavasso ca .

Anupasampannaṃ padasodhammaṃ vācento , mātugāmassa dhammaṃ desento evarūpaṃ āpattiṃ kusalacitto āpajjati , pārājika-sukkavissaṭṭhi-kāyasaṃsagga-duṭṭhulla-attakāmapāricariya-duṭṭhadosa-saṅghabhedapahāradāna-talasattikādibhedaṃ akusalacitto āpajjati , asañcicca sahagāraseyyādiṃ abyākatacitto āpajjati , yaṃ arahāva āpajjati , sabbaṃ abyākatacittova āpajjati , methunadhammādibhedamāpattiṃ sukhavedanāsamaṅgī āpajjati , duṭṭhadosādibhedaṃ dukkhavedanāsamaṅgī , yaṃ sukhavedanāsamaṅgī āpajjati , taṃyeva majjhatto hutvā āpajjanto adukkhamasukhavedanāsamaṅgī āpajjati .

Tayo paṭikkhepāti buddhassa bhagavato tayo paṭikkhepā .

Catūsu paccayesu mahicchatā asantuṭṭhitā kilesasallekhanapaṭipattiyā agopāyanā , ime hi tayo dhammā buddhena bhagavatā paṭikkhittā .

Appicchatādayo pana tayo buddhena bhagavatā anuññātā , tena vuttaṃ ‘‘ tayo anuññātā ’’ ti .

‘‘ Dasavassomhī ’’ ti parisaṃ upaṭṭhāpento ‘‘ pañcavassomhī ’’ ti nissayaṃ agaṇhanto bālo āpajjati no paṇḍito , ūnadasavasso ‘‘ byattomhī ’’ ti bahussutattā parisaṃ upaṭṭhāpento ūnapañcavasso ca nissayaṃ agaṇhanto paṇḍito āpajjati no bālo ;

avasesaṃ paṇḍito ceva āpajjati bālo ca .

Vassaṃ anupagacchanto kāḷe āpajjati no juṇhe ;

mahāpavāraṇāya appavārento juṇhe āpajjati no kāḷe ;

avasesaṃ kāḷe ceva āpajjati juṇhe ca .

Vassūpagamanaṃ kāḷeM0.164 kappati no juṇhe ;

mahāpavāraṇāya pavāraṇā juṇhe kappati no kāḷe ;

sesaṃ anuññātakaṃ kāḷe ceva kappati juṇhe ca .

KattikapuṇṇamāsiyāV0.165 pacchime pāṭipadadivase vikappetvā ṭhapitaṃ vassikasāṭikaṃ nivāsento hemante āpajjati .

Kurundiyaṃ pana ‘‘ kattikapuṇṇamadivase apaccuddharitvā hemante āpajjatī ’’ tiP7.1326 vuttaṃ , tampi suvuttaṃ .

‘‘ Cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetun ’’ ti hi vuttaṃ .

Atirekamāse sese gimhāne pariyesanto atirekaḍḍhamāse sese katvā nivāsento ca gimhe āpajjati nāma .

Satiyā vassikasāṭikāya naggo kāyaṃ ovassāpento vasse āpajjati nāma .

Pārisuddhiuposathaṃ vā adhiṭṭhānuposathaṃ vā karonto saṅgho āpajjati .

Suttuddesañca adhiṭṭhānuposathañca karonto gaṇo āpajjati .

Ekako suttuddesaṃ pārisuddhiuposathañca karonto puggalo āpajjati .

Pavāraṇāyapi eseva nayo .

Saṅghuposatho ca saṅghapavāraṇā ca saṅghasseva kappati .

Gaṇuposatho ca gaṇapavāraṇā ca gaṇasseva kappati .

Adhiṭṭhānuposatho ca adhiṭṭhānapavāraṇā ca puggalasseva kappati .

‘‘ Pārājikaṃ āpannomhī ’’ tiādīni bhaṇanto vatthuṃ chādeti na āpattiṃ ,‘‘ methunaṃ dhammaṃ paṭisevin ’’ tiādīni bhaṇanto āpattiṃ chādeti no vatthuṃ , yo neva vatthuṃ na āpattiṃ āroceti , ayaṃ vatthuñceva chādeti āpattiñca .

Paṭicchādetīti paṭicchādi .

Jantāgharameva paṭicchādi jantāgharapaṭicchādi .

Itarāsupi eseva nayo .

Dvāraṃ pidahitvā antojantāghare ṭhitena parikammaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Udake otiṇṇenāpi etadeva vaṭṭati .

Ubhayattha khādituṃ bhuñjituṃ vā na vaṭṭati .

Vatthapaṭicchādi sabbakappiyatāya paṭicchannena sabbaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Vahantīti yanti niyyanti ;

nindaṃ vā paṭikkosaṃ vā na labhanti .

Candamaṇḍalaṃ abbhāmahikādhūmarajarāhuvimuttaṃ vivaṭaṃyeva virocati , na tesu aññatarena paṭicchannaṃ .

Tathā sūriyamaṇḍalaṃ , dhammavinayopi vivaritvā vibhajitvā desiyamānova virocati no paṭicchanno .

AññenaM0.165 bhesajjena karaṇīyena aññaṃ viññāpento gilāno āpajjati , na bhesajjena karaṇīyena bhesajjaṃ viññāpento agilāno āpajjati , avasesaṃ āpattiṃ gilāno ceva āpajjati agilāno ca .

Anto āpajjati no bahīti anupakhajja seyyaṃ kappento anto āpajjati no bahi , bahiV0.166 āpajjati no antoti saṅghikaṃ mañcādiṃ ajjhokāse santharitvā pakkamanto bahi āpajjati no anto , avasesaṃ pana anto ceva āpajjati bahi ca .

Antosīmāyāti āgantuko āgantukavattaṃ adassetvā sachattupāhano vihāraṃ pavisanto upacārasīmaṃ okkantamattova āpajjati .

Bahisīmāyāti gamikoP7.1327 dārubhaṇḍapaṭisāmanādigamikavattaṃ apūretvā pakkamanto upacārasīmaṃ atikkantamattova āpajjati .

Avasesaṃ antosīmāya ceva āpajjati bahisīmāya ca .

Sati vuḍḍhatare anajjhiṭṭho dhammaṃ bhāsanto saṅghamajjhe āpajjati nāma .

Gaṇamajjhepi puggalasantikepi eseva nayo .

Kāyena vuṭṭhātīti tiṇavatthārakasamathena vuṭṭhāti .

Kāyaṃ acāletvā vācāya desentassa vācāya vuṭṭhāti .

Vacīsampayuttaṃ kāyakiriyaṃ katvā desentassa kāyena vācāya vuṭṭhāti nāma .

Saṅghamajjhe desanāgāminīpi vuṭṭhānagāminīpi vuṭṭhāti .

Gaṇapuggalamajjhe pana desanāgāminīyeva vuṭṭhāti .

Āgāḷhāya ceteyyāti āgāḷhāya daḷhabhāvāya ceteyya ;

tajjanīyakammādikatassa vattaṃ na pūrayato icchamāno saṅgho ukkhepanīyakammaṃ kareyyāti attho .

Alajjī ca hoti bālo ca apakatatto cāti ettha bālo ‘‘ ayaṃ dhammādhammaṃ na jānāti ’’ apakatatto vā ‘‘ āpattānāpattiṃ na jānātī ’’ ti na ettāvatā kammaṃ kātabbaṃ ;

bālabhāvamūlakaṃ pana apakatattabhāvamūlakañca āpattiṃ āpannassa kammaṃ kātabbanti attho .

Adhisīle sīlavipanno nāma dve āpattikkhandhe āpanno ;

ācāravipanno nāma pañca āpattikkhandhe āpanno ;

diṭṭhivipanno nāma antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato .

Tesaṃ āpattiṃ apassantānaṃ appaṭikarontānaṃ diṭṭhiñca anissajjantānaṃyeva kammaṃ kātabbaṃ .

Kāyiko davo nāma pāsakādīhi jūtakīḷanādibhedo anācāro ;

vācasiko davo nāma mukhālambarakaraṇādibhedo anācāro ;

kāyikavācasiko nāma naccanagāyanādibhedo dvīhipi dvārehi anācāroM0.166 .

Kāyiko anācāro nāma kāyadvāre paññattasikkhāpadavītikkamo ;

vācasiko anācāro nāma vacīdvāre paññattasikkhāpadavītikkamo ;

kāyikavācasiko nāma dvāradvayepi paññattasikkhāpadavītikkamo .

Kāyikena upaghātikenāti kāyadvāre paññattassa sikkhāpadassa asikkhanena , yo hi taṃ na sikkhati , so naṃ upaghāteti , tasmā tassa taṃ asikkhanaṃ ‘‘ kāyikaṃ upaghātikan ’’ ti vuccati .

Sesapadadvayepi eseva nayo .

Kāyikena micchājīvenāti jaṅghapesanikādinā vā gaṇḍaphālanādinā vā vejjakammenaV0.167 ;

vācasikenāti sāsanauggahaṇaārocanādinā ;

tatiyapadaṃ ubhayasampayogavasenaP7.1328 vuttaṃ .

Alaṃ bhikkhu mā bhaṇḍanan ti alaṃ bhikkhu mā bhaṇḍanaṃ kari , mā kalahaṃ , mā vivādaṃ karīti attho .

Na voharitabban ti na kiñci vattabbaṃ ;

vadatopi hi tādisassa vacanaṃ na sotabbaṃ maññanti .

Na kismiñci paccekaṭṭhāneti kismiñci bījanaggāhādike ekasmimpi jeṭṭhakaṭṭhāne na ṭhapetabboti attho .

Okāsakammaṃ kārentassāti ‘‘ karotu āyasmā okāsaṃ , ahaṃ taṃ vattukāmo ’’ ti evaṃ okāsaṃ kārentassa .

Nālaṃ okāsakammaṃ kātun ti ‘‘ kiṃ tvaṃ karissasī ’’ ti okāso na kātabbo .

Savacanīyaṃ nādātabban ti vacanaṃ na ādātabbaṃ , vacanampi na sotabbaṃ ;

yattha gahetvā gantukāmo hoti , na tattha gantabbanti attho .

Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno vinayoti yaṃ so jānāti , so tassa vinayo nāma hoti ;

so na pucchitabboti attho .

Anuyogo na dātabboti ‘‘ idaṃ kappatī ’’ ti pucchantassa pucchāya okāso na dātabbo ,‘‘ aññaṃ pucchā ’’ ti vattabbo .

Iti so neva pucchitabbo nāssa pucchā sotabbāti attho .

Vinayo na sākacchātabboti vinayapañho na sākacchitabbo , kappiyākappiyakathā na saṃsandetabbā .

Idamappahāyāti etaṃ brahmacāripaṭiññātādikaṃ laddhiṃ avijahitvā .

Suddhaṃ brahmacārin ti khīṇāsavaṃ bhikkhuṃ .

‘‘ Pātabyataṃ āpajjatī ’’ ti pātabyabhāvaṃ paṭisevanaṃ āpajjati .

‘‘ Idamappahāyā ’’ ti vacanato pana taṃ brahmacāripaṭiññātaṃ pahāya khīṇāsavaṃ ‘‘ musā mayā bhaṇitaṃ , khamatha me ’’ tiM0.167 khamāpetvā ‘‘ natthi kāmesu doso ’’ ti laddhiṃ vijahitvā gativisodhanaṃ kareyya .

Akusalamūlānīti akusalāni ceva mūlāni ca , akusalānaṃ vā mūlāni akusalamūlāni .

Kusalamūlesupi eseva nayo .

Duṭṭhu caritāni virūpāni vā caritāni duccaritāni .

Suṭṭhu caritāni sundarāni vā caritāni sucaritāni .

Kāyena karaṇabhūtena kataṃ duccaritaṃ kāyaduccaritaṃ .

Esa nayo sabbattha .

Sesaṃ tattha tattha vuttanayattā uttānamevāti .

Tikavāravaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Parivāra-aṭṭhakathā

Parivāra-aṭṭhakathā