Kammavaggavaṇṇanā

482. KammavaggeM0.243V0.246 catunnaṃ kammānaṃ nānākaraṇaṃ samathakkhandhake vuttameva .

Kiñcāpi vuttaṃ , atha kho ayaṃ kammavinicchayo nāma ādito paṭṭhāya vuccamāno pākaṭo hoti , tasmā ādito paṭṭhāyevettha vattabbaṃ vadissāma .

Cattārīti kammānaṃ gaṇanaparicchedavacanametaṃ .

Kammānīti paricchinnakammanidassanaṃ .

Apalokanakammaṃ nāma sīmaṭṭhakasaṅghaṃ sodhetvā chandārahānaṃ chandaṃ āharitvā samaggassa saṅghassa anumatiyā tikkhattuṃ sāvetvā kattabbaṃ kammaṃ .

Ñattikammaṃ nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā kattabbaṃ kammaṃ .

Ñattidutiyakammaṃ nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā ekāya ca anussāvanāyāti evaṃ ñattidutiyāya anussāvanāya kattabbaṃ kammaṃ .

Ñatticatutthakammaṃ nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā tīhi ca anussāvanāhīti evaṃ ñatticatutthāhi tīhi anussāvanāhi kattabbaṃ kammaṃ .

Tattha apalokanakammaṃ apaloketvāva kātabbaṃ , ñattikammādivasena na kātabbaṃ .

Ñattikammampi ekaṃ ñattiṃ ṭhapetvāva kātabbaṃ , apalokanakammādivasenaP7.1396 na kātabbaṃ .

Ñattidutiyakammaṃ pana apaloketvā kātabbampi atthi , akātabbampi atthi .

Tattha sīmāsammuti , sīmāsamūhananaṃ , kathinadānaṃ , kathinuddhāro , kuṭivatthudesanā , vihāravatthudesanāti imāni cha kammāni garukāni apaloketvā kātuṃ na vaṭṭanti , ñattidutiyakammavācaṃ sāvetvāva kātabbāni .

Avasesā terasa sammutiyo senāsanaggāhakamatakacīvaradānādisammutiyoV0.247 cāti etāni lahukakammāni apaloketvāpi kātuṃ vaṭṭanti , ñattikamma-ñatticatutthakammavasena pana na kātabbameva .

Ñatticatutthakammavasena kayiramānaṃ daḷhataraṃ hoti , tasmā kātabbanti ekacce vadanti .

Evaṃ pana sati kammasaṅkaro hoti , tasmā na kātabbanti paṭikkhittameva .

Sace pana akkharaparihīnaṃ vā padaparihīnaṃ vā duruttapadaṃ vā hotiM0.244 , tassa sodhanatthaṃ punappunaṃ vattuṃ vaṭṭati .

Idaṃ akuppakammassa daḷhīkammaṃ hoti , kuppakamme kammaṃ hutvā tiṭṭhati .

Ñatticatutthakammaṃ ñattiñca tisso ca kammavācāyo sāvetvāva kātabbaṃ , apalokanakammādivasena na kātabbaṃ .

Pañcahākārehi vipajjantīti pañcahi kāraṇehi vipajjanti .

483. Sammukhākaraṇīyaṃ kammaṃ asammukhā karoti , vatthuvipannaṃ adhammakamman ti ettha atthi kammaṃ sammukhākaraṇīyaṃ ;

atthi asammukhākaraṇīyaṃ ;

tattha asammukhākaraṇīyaṃ nāma dūtenupasampadā , pattanikkujjanaṃ , pattukkujjanaṃ , ummattakassa bhikkhuno ummattakasammuti , sekkhānaṃ kulānaṃ sekkhasammuti , channassa bhikkhuno brahmadaṇḍo , devadattassa pakāsanīyakammaṃ , appasādanīyaṃ dassentassa bhikkhuno bhikkhunisaṅghena kātabbaṃ avandanīyakammanti aṭṭhavidhaṃ hoti , taṃ sabbaṃ tattha tattha vuttanayeneva veditabbaṃ .

Idaṃ aṭṭhavidhampi kammaṃ asammukhā kataṃ sukataṃ hoti akuppaṃ .

Sesāni sabbakammāni sammukhā eva kātabbāni – saṅghasammukhatā , dhammasammukhatā , vinayasammukhatā , puggalasammukhatāti imaṃ catubbidhaṃ sammukhāvinayaṃ upanetvāva kātabbāni .

Evaṃ katāni hi sukatāni honti .

Evaṃ akatāni panetāni imaṃ sammukhāvinayasaṅkhātaṃ vatthuṃ vinā katattā vatthuvipannāni nāma honti .

Tena vuttaṃ –

‘‘ sammukhākaraṇīyaṃP7.1397 kammaṃ asammukhā karoti , vatthuvipannaṃ adhammakamman ’’ ti .

Paṭipucchākaraṇīyādīsupi paṭipucchādikaraṇameva vatthu , taṃ vatthuṃ vinā katattā tesampi vatthuvipannatā veditabbā .

Idaṃ panettha vacanatthamattaṃ .

Paṭipucchā karaṇīyaṃ appaṭipucchā karotīti pucchitvā codetvā sāretvā kātabbaṃ apucchitvā acodetvā asāretvā karoti .

Paṭiññāya karaṇīyaṃV0.248 appaṭiññāya karotīti paṭiññaṃ āropetvā yathādinnāya paṭiññāya kātabbaṃ appaṭiññāya karontassa vippalapantassa balakkārena karoti .

Sativinayārahassāti dabbamallaputtattherasadisassa khīṇāsavassa .

Amūḷhavinayārahassāti gaggabhikkhusadisassa ummattakassa .

Tassapāpiyasikakammārahassāti upavāḷabhikkhusadisassa ussannapāpassa .

Esa nayo sabbattha .

AnuposatheM0.245 uposathaṃ karotīti anuposathadivase uposathaṃ karoti .

Uposathadivaso nāma ṭhapetvā kattikamāsaṃ avasesesu ekādasasu māsesu bhinnassa saṅghassa sāmaggidivaso ca yathāvuttacātuddasapannarasā ca .

Etaṃ tippakārampi uposathadivasaṃ ṭhapetvā aññasmiṃ divase uposathaṃ karonto anuposathe uposathaṃ karoti nāma .

Yatra hi pattacīvarādīnaṃ atthāya appamattakena kāraṇena vivadantā uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā ṭhapenti , tattha tasmiṃ adhikaraṇe vinicchite ‘‘ samaggā jātāmhā ’’ ti antarā sāmaggiuposathaṃ kātuṃ na labhanti , karontehi anuposathe uposatho kato nāma hoti .

Apavāraṇāya pavāretīti apavāraṇādivase pavāreti ;

pavāraṇādivaso nāma ekasmiṃ kattikamāse bhinnassa saṅghassa sāmaggidivaso ca paccukkaḍḍhitvā ṭhapitadivaso ca dve ca puṇṇamāsiyo .

Evaṃ catubbidhampi pavāraṇādivasaṃ ṭhapetvā aññasmiṃ divase pavārento apavāraṇāya pavāreti nāma .

Idhāpi appamattakassa vivādassa vūpasame sāmaggipavāraṇaṃ kātuṃ na labhanti , karontehi apavāraṇāya pavāraṇā katā hoti .

Apica ūnavīsativassaṃ vā antimavatthuṃ ajjhāpannapubbaṃ vā ekādasasu vā abhabbapuggalesu aññataraṃ upasampādentassapi vatthuvipannaṃ adhammakammaṃ hoti .

Evaṃ vatthuto kammāni vipajjanti .

484. Ñattito vipattiyaṃ pana vatthuṃ na parāmasatīti yassa upasampadādikammaṃP7.1398 karoti , taṃ na parāmasati , tassa nāmaṃ na gaṇhāti .

‘‘ Suṇātu me bhante saṅgho , ayaṃ dhammarakkhito āyasmato buddharakkhitassa upasampadāpekkho ’’ ti vattabbe ‘‘ suṇātu me bhante saṅgho , āyasmato buddharakkhitassa upasampadāpekkho ’’ ti vadati ;

evaṃ vatthuṃ na parāmasati .

Saṅghaṃ na parāmasatīti saṅghassa nāmaṃ na gaṇhāti .

‘‘ Suṇātu me bhante saṅgho , ayaṃ dhammarakkhito ’’ tiV0.249 vattabbe ‘‘ suṇātu me bhante , ayaṃ dhammarakkhito ’’ ti vadati ;

evaṃ saṅghaṃ na parāmasati .

Puggalaṃ na parāmasatīti yo upasampadāpekkhassa upajjhāyo , taṃ na parāmasati , tassa nāmaṃ na gaṇhāti .

‘‘ Suṇātu me bhante saṅgho , ayaṃ dhammarakkhito āyasmato buddharakkhitassa upasampadāpekkho ’’ ti vattabbeM0.246 ‘‘ suṇātu me , bhante saṅgho , ayaṃ dhammarakkhito upasampadāpekkho ’’ ti vadati ;

evaṃ puggalaṃ na parāmasati .

Ñattiṃ na parāmasatīti sabbena sabbaṃ ñattiṃ na parāmasati .

Ñattidutiyakamme ñattiṃ aṭṭhapetvā dvikkhattuṃ kammavācāya eva anussāvanakammaṃ karoti .

Ñatticatutthakammepi ñattiṃ aṭṭhapetvā catukkhattuṃ kammavācāya eva anussāvanakammaṃ karoti ;

evaṃ ñattiṃ na parāmasati .

Pacchā vā ñattiṃ ṭhapetīti paṭhamaṃ kammavācāya anussāvanakammaṃ katvā ‘‘ esā ñattī ’’ ti vatvā ‘‘ khamati saṅghassa tasmā tuṇhī evametaṃ dhārayāmī ’’ ti vadati ;

evaṃ pacchā ñattiṃ ṭhapeti .

Iti imehi pañcahākārehi ñattito kammāni vipajjanti .

485. Anussāvanato vipattiyaṃ pana vatthuādīni vuttanayeneva veditabbāni .

Evaṃ pana nesaṃ aparāmasanaṃ hoti –

‘‘ suṇātu me bhante saṅgho ’’ ti paṭhamānussāvane ‘‘ dutiyampi etamatthaṃ vadāmi , tatiyampi etamatthaṃ vadāmi , suṇātu me bhante saṅgho ’’ ti dutiyatatiyānussāvanāsu vā ‘‘ ayaṃ dhammarakkhito āyasmato buddharakkhitassa upasampadāpekkho ’’ ti vattabbe ‘‘ suṇātu me bhante saṅgho , āyasmato buddharakkhitassā ’’ ti vadanto vatthuṃ na parāmasati nāma .

‘‘ Suṇātu me bhante saṅgho , ayaṃ dhammarakkhito ’’ ti vattabbe ‘‘ suṇātu me bhante , ayaṃ dhammarakkhito ’’ ti vadanto saṅghaṃ na parāmasati nāma .

‘‘ Suṇātu me bhante saṅgho , ayaṃ dhammarakkhitoP7.1399 āyasmato buddharakkhitassā ’’ ti vattabbe ‘‘ suṇātu me bhante saṅgho , ayaṃ dhammarakkhito upasampadāpekkho ’’ ti vadanto puggalaṃ na parāmasati nāma .

Sāvanaṃ hāpetīti sabbena sabbaṃ kammavācāya anussāvanaṃ na karoti , ñattidutiyakamme dvikkhattuṃ ñattimeva ṭhapeti , ñatticatutthakamme catukkhattuṃ ñattimeva ṭhapeti ;

evaṃ anussāvanaṃ hāpetiV0.250 .

Yopi ñattidutiyakamme ekaṃ ñattiṃ ṭhapetvā ekaṃ kammavācaṃ anussāvento akkharaṃ vā chaḍḍeti , padaṃ vā duruttaṃ karoti , ayampi anussāvanaṃ hāpetiyeva .

Ñatticatutthakamme pana ekaṃ ñattiṃ ṭhapetvā sakimeva vā dvikkhattuṃ vā kammavācāya anussāvanaṃ karontopi akkharaṃ vā padaṃ vāM0.247 chaḍḍentopi duruttaṃ karontopi anussāvanaṃ hāpetiyevāti veditabbo .

Duruttaṃ karotīti ettha pana ayaṃ vinicchayo – yo hi aññasmiṃ akkhare vattabbe aññaṃ vadati , ayaṃ duruttaṃ karoti nāma .

Tasmā kammavācaṃ karontena bhikkhunā yvāyaṃ –

‘‘ Sithilaṃ dhanitañca dīgharassaṃ , garukaṃ lahukañca niggahitaṃ ;

Sambandhaṃ vavatthitaṃ vimuttaṃ , dasadhā byañjanabuddhiyā pabhedo ’’ ti .

Vutto , ayaṃ suṭṭhu upalakkhetabbo .

Ettha hi ‘‘ sithilaṃ ’’ nāma pañcasu vaggesu paṭhamatatiyaṃ .

‘‘ Dhanitaṃ ’’ nāma tesveva dutiyacatutthaṃ .

‘‘ Dīghan ’’ ti dīghena kālena vattabbaṃ ākārādi .

‘‘ Rassan ’’ ti tato upaḍḍhakālena vattabbaṃ akārādi .

‘‘ Garukan ’’ ti dīghameva .

Yaṃ vā āyasmato buddharakkhitattherassa yassa nakkhamatīti evaṃ saṃyogaparaṃ katvā vuccati .

‘‘ Lahukan ’’ ti rassameva .

Yaṃ vā āyasmato buddharakkhitatherassa yassa na khamatīti evaṃ asaṃyogaparaṃ katvā vuccati .

‘‘ Niggahitan ’’ ti yaṃ karaṇāni niggahetvā avissajjetvā avivaṭena mukhena sānunāsikaṃ katvā vattabbaṃ .

‘‘ Sambandhan ’’ ti yaṃ parapadena sambandhitvā ‘‘ tuṇhissā ’’ ti vā ‘‘ tuṇhassā ’’ ti vā vuccati .

‘‘ Vavatthitan ’’ ti yaṃ parapadena asambandhaṃ katvā vicchinditvā ‘‘ tuṇhī assā ’’ ti vā ‘‘ tuṇha assā ’’ ti vā vuccati .

‘‘ Vimuttan ’’ ti yaṃ karaṇāni aniggahetvā vissajjetvā vivaṭena mukhena anunāsikaṃ akatvāP7.1400 vuccati .

Tattha ‘‘ suṇātu me ’’ ti vattabbe ta-kārassa tha-kāraṃ katvā ‘‘ suṇāthu me ’’ ti vacanaṃ sithilassa dhanitakaraṇaṃ nāma .

Tathā ‘‘ pattakallaṃ , esā ñattī ’’ ti vattabbe ‘‘ patthakallaṃ , esā ñatthī ’’ tiādivacanañca .

‘‘ Bhante saṅgho ’’ ti vattabbe bha-kāra gha-kārānaṃ ba-kāra ga-kāre katvā ‘‘ bante saṅgo ’’ ti vacanaṃ dhanitassa sithilakaraṇaṃ nāma .

‘‘ Suṇātu me ’’ ti vivaṭena mukhena vattabbe pana ‘‘ suṇaṃtu me ’’ ti vā ‘‘ esā ñattī ’’ ti vattabbe ‘‘ esaṃ ñattī ’’ ti vā avivaṭenaV0.251 mukhena anunāsikaṃ katvā vacanaṃ vimuttassa niggahitavacanaṃ nāma .

‘‘ Pattakallan ’’ ti avivaṭena mukhena anunāsikaṃ katvā vattabbe ‘‘ pattakallā ’’ ti vivaṭena mukhena anunāsikaṃ akatvā vacanaṃ niggahitassa vimuttavacanaṃ nāma .

ItiM0.248 sithile kattabbe dhanitaṃ , dhanite kattabbe sithilaṃ , vimutte kattabbe niggahitaṃ , niggahite kattabbe vimuttanti imāni cattāri byañjanāni antokammavācāya kammaṃ dūsenti .

Evaṃ vadanto hi aññasmiṃ akkhare vattabbe aññaṃ vadati , duruttaṃ karotīti vuccati .

Itaresu pana dīgharassādīsu chasu byañjanesu dīghaṭṭhāne dīghameva , rassaṭṭhāne ca rassamevāti evaṃ yathāṭhāne taṃ tadeva akkharaṃ bhāsantena anukkamāgataṃ paveṇiṃ avināsentena kammavācā kātabbā .

Sace pana evaṃ akatvā dīghe vattabbe rassaṃ , rasse vā vattabbe dīghaṃ vadati ;

tathā garuke vattabbe lahukaṃ , lahuke vā vattabbe garukaṃ vadati ;

sambandhe vā pana vattabbe vavatthitaṃ , vavatthite vā vattabbe sambandhaṃ vadati ;

evaṃ vuttepi kammavācā na kuppati .

Imāni hi cha byañjanāni kammaṃ na kopenti .

Yaṃ pana suttantikattherā ‘‘ da-kāro ta-kāramāpajjati , ta-kāro da-kāramāpajjati , ca-kāro ja-kāramāpajjati , ja-kāro ca-kāramāpajjati , ya-kāro ka-kāramāpajjati , ka-kāro ya-kāramāpajjati ;

tasmā da-kārādīsu vattabbesu ta-kārādivacanaṃ na virujjhatī ’’ ti vadanti , taṃ kammavācaṃ patvā na vaṭṭati .

Tasmā vinayadharena neva da-kāro ta-kāro kātabbo … pe … na ka-kāro ya-kāro .

Yathāpāḷiyā niruttiṃ sodhetvā dasavidhāya byañjananiruttiyā vuttadose pariharantena kammavācā kātabbā .

Itarathā hi sāvanaṃ hāpeti nāma .

Akāle vā sāvetīti sāvanāya akāle anokāse ñattiṃ aṭṭhapetvāP7.1401 paṭhamaṃyeva anussāvanakammaṃ katvā pacchā ñattiṃ ṭhapeti .

Iti imehi pañcahākārehi anussāvanato kammāni vipajjanti .

486. Sīmato vipattiyaṃ pana atikhuddakasīmā nāma yā ekavīsati bhikkhū na gaṇhāti .

Kurundiyaṃ pana ‘‘ yattha ekavīsati bhikkhū nisīdituṃ na sakkontī ’’ ti vuttaṃ .

Tasmā yā evarūpā sīmā , ayaṃ sammatāpi asammatā , gāmakhettasadisāva hoti , tattha kataṃ kammaṃV0.252 kuppati .

Esa nayo sesasīmāsupi .

Ettha pana atimahatī nāma yā kesaggamattenāpi tiyojanaṃ atikkāmetvā sammatā hoti .

Khaṇḍanimittā nāma aghaṭitanimittā vuccati .

Puratthimāya disāya nimittaṃ kittetvā anukkameneva dakkhiṇāya pacchimāya uttarāya disāya kittetvā puna puratthimāya disāya pubbakittitaṃ nimittaṃ paṭikittetvāva ṭhapetuṃ vaṭṭati ;

evaṃ akhaṇḍanimittā hoti .

SaceM0.249 pana anukkamena āharitvā uttarāya disāya nimittaṃ kittetvā tattheva ṭhapeti , khaṇḍanimittā hoti .

Aparāpi khaṇḍanimittā nāma yā animittupagaṃ tacasārarukkhaṃ vā khāṇukaṃ vā paṃsupuñjavālikāpuñjānaṃ vā aññataraṃ antarā ekaṃ nimittaṃ katvā sammatā hoti .

Chāyānimittā nāma yā pabbatacchāyādīnaṃ yaṃkiñci chāyaṃ nimittaṃ katvā sammatā hoti .

Animittā nāma yā sabbena sabbaṃ nimittāni akittetvā sammatā hoti .

Bahisīme ṭhito sīmaṃ sammannati nāma nimittāni kittetvā nimittānaṃ bahi ṭhito sammannati .

Nadiyā samudde jātassare sīmaṃ sammannatīti etesu nadiādīsu yaṃ sammannati , sā evaṃ sammatāpi ‘‘ sabbā , bhikkhave , nadī asīmā , sabbo samuddo asīmo , sabbo jātassaro asīmo ’’ ti ( mahāva .147) vacanato asammatāva hoti .

Sīmāya sīmaṃ sambhindatīti attano sīmāya paresaṃ sīmaṃ sambhindati .

Ajjhottharatīti attano sīmāya paresaṃ sīmaṃ ajjhottharati .

Tattha yathā sambhedo ca ajjhottharaṇañca hoti , taṃ sabbaṃ uposathakkhandhake vuttameva .

Iti imā ekādasapi sīmā asīmā gāmakhettasadisā eva , tāsu nisīditvā kataṃ kammaṃ kuppati .

Tena vuttaṃ ‘‘ imehi ekādasahi ākārehi sīmato kammāni vipajjantī ’’ ti .

487-488.

Parisato kammavipattiyaṃ pana kiñci anuttānaṃ nāma natthi .

Yampi tattha kammappattachandārahalakkhaṇaṃ vattabbaṃ siyā , tampi parato ‘‘ cattāro bhikkhūP7.1402 pakatattā kammappattā ’’ tiādinā nayena vuttameva .

Tattha pakatattā kammappattāti catuvaggakaraṇe kamme cattāro pakatattā anukkhittā anissāritā parisuddhasīlā cattāro bhikkhū kammappattā kammassa arahā anucchavikā sāmino .

Na tehi vinā taṃ kammaṃ kayirati , na tesaṃ chando vā pārisuddhi vā eti .

Avasesā pana sacepi sahassamattā honti , sace samānasaṃvāsakā , sabbe chandārahāva honti .

Chandapārisuddhiṃ datvā āgacchantu vā mā vā , kammaṃ pana tiṭṭhati .

YassaV0.253 pana saṅgho parivāsādikammaṃ karoti , so neva kammappatto , nāpi chandāraho .

Apica yasmā taṃ puggalaṃ vatthuṃ katvā saṅgho kammaṃ karoti , tasmā ‘‘ kammāraho ’’ ti vuccati .

Sesakammesupi eseva nayo .

489. PunaM0.250 cattāri kammānītiādiko nayo paṇḍakādīnaṃ avatthubhāvadassanatthaṃ vutto .

Sesamettha uttānameva .

Issues

Select Version

Parivāra-aṭṭhakathā

Parivāra-aṭṭhakathā