Paññattivāravaṇṇanā
Visuddhaparivārassa
P7.1301M0.137V0.137 , parivāroti sāsane ;Dhammakkhandhasarīrassa , khandhakānaṃ anantarā .
Saṅgahaṃ yo samāruḷho , tassa pubbāgataṃ nayaṃ ;
Hitvā dāni karissāmi , anuttānatthavaṇṇanaṃ .
1. Tattha
V0.138 yaṃ tena bhagavatā … pe … paññattan ti ādinayappavattāya tāva pucchāya ayaṃ saṅkhepattho – yo so bhagavā sāsanassa ciraṭṭhitikatthaṃ dhammasenāpatinā saddhammagāravabahumānavegasamussitaṃ añjaliṃ sirasmiṃ patiṭṭhāpetvā yācito dasa atthavase paṭicca vinayapaññattiṃ paññapesi , tena bhagavatā tassa tassa sikkhāpadassa paññattikālaṃ jānatā , tassā tassā sikkhāpadapaññattiyā dasa atthavase passatā ;apica pubbenivāsādīhi jānatā , dibbena cakkhunā passatā , tīhi vijjāhi chahi vā pana abhiññāhi jānatā , sabbattha appaṭihatena samantacakkhunā passatā , sabbadhammajānanasamatthāya paññāya jānatā , sabbasattānaṃ cakkhuvisayātītāni tirokuṭṭādigatāni cāpi rūpāni ativisuddhena maṃsacakkhunā ca passatā , attahitasādhikāya samādhipadaṭṭhānāya paṭivedhapaññāya jānatā , parahitasādhikāya karuṇāpadaṭṭhānāya
P7.1302 desanāpaññāya passatā , arahatā sammāsambuddhena ‘‘ yaṃ paṭhamaṃ pārājikaṃ paññattaṃ , taṃ kattha paññattaṃ , kaṃ ārabbha paññattaṃ , kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ , atthi tattha paññatti … pe … kenābhatan ’’ ti . 2. Pucchāvissajjane
M0.138 pana ‘‘ yaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paṭhamaṃ pārājikan ’’ ti idaṃ kevalaṃ pucchāya āgatassa ādipadassa paccuddharaṇamattameva ,‘‘ kattha paññattanti vesāliyā paññattaṃ ;kaṃ ārabbhāti sudinnaṃ kalandaputtaṃ ārabbhā ’’ ti evamādinā pana nayena punapi ettha ekekaṃ padaṃ pucchitvāva vissajjitaṃ .
Ekā paññattīti ‘‘ yo pana bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya pārājiko hoti asaṃvāso ’’ ti ayaṃ ekā paññatti .
Dve anupaññattiyoti ‘‘ antamaso tiracchānagatāyapī ’’ ti ca ,‘‘ sikkhaṃ apaccakkhāyā ’’ ti ca makkaṭivajjiputtakavatthūnaṃ vasena vuttā – imā dve anupaññattiyo .
Ettāvatā ‘‘ atthi tattha paññatti anupaññatti anuppannapaññattī ’’ ti imissā pucchāya dve koṭṭhāsā vissajjitā honti .
Tatiyaṃ vissajjetuṃ pana ‘‘ anuppannapaññatti tasmiṃ natthī ’’ ti vuttaṃ .
Ayañhi anuppannapaññatti nāma anuppanne dose paññattā ;
sā aṭṭhagarudhammavasena bhikkhunīnaṃyeva āgatā , aññatra natthi .
Tasmā vuttaṃ ‘‘ anuppannapaññatti tasmiṃ natthī ’’ ti .
Sabbatthapaññattīti majjhimadese ceva paccantimajanapadesu ca sabbatthapaññatti .
Vinayadharapañcamena gaṇena ‘‘ upasampadā , guṇaṅguṇūpāhanā , dhuvanahānaṃ , cammattharaṇan ’’ ti imāni hi cattāri sikkhāpadāni majjhimadeseyeva paññatti .
Ettheva etehi āpatti hoti , na paccantimajanapadesu .
Sesāni sabbāneva sabbatthapaññatti nāma .
Sādhāraṇapaññattīti
V0.139 bhikkhūnañceva bhikkhunīnañca sādhāraṇapaññatti ;suddhabhikkhūnameva hi suddhabhikkhunīnaṃ vā paññattaṃ sikkhāpadaṃ asādhāraṇapaññatti nāma hoti .
Idaṃ pana bhikkhuṃ ārabbha uppanne vatthusmiṃ ‘‘ yā pana bhikkhunī chandaso methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya , antamaso tiracchānagatenapi pārājikā hoti asaṃvāsā ’’ ti bhikkhunīnampi
P7.1303 paññattaṃ , vinītakathāmattameva hi tāsaṃ natthi , sikkhāpadaṃ pana atthi , tena vuttaṃ ‘‘ sādhāraṇapaññattī ’’ ti .Ubhatopaññattiya mpi eseva nayo .
Byañjanamattameva hi ettha nānaṃ , bhikkhūnaṃ bhikkhunīnampi sādhāraṇattā sādhāraṇapaññatti , ubhinnampi paññattattā ubhatopaññattīti .
Atthe pana bhedo natthi .
Nidānogadhan ti ‘‘ yassa siyā āpatti so āvikareyyā ’’ ti ettha sabbāpattīnaṃ anupaviṭṭhattā nidānogadhaṃ ;
nidāne anupaviṭṭhanti attho .
Dutiyena uddesenāti nidānogadhaṃ nidānapariyāpannampi samānaṃ ‘‘ tatrime cattāro
M0.139 pārājikā dhammā ’’ tiādinā dutiyeneva uddesena uddesaṃ āgacchati .Catunnaṃ vipattīnan ti sīlavipattiādīnaṃ .
Paṭhamā hi dve āpattikkhandhā sīlavipatti nāma , avasesā pañca ācāravipatti nāma .
Micchādiṭṭhi ca antaggāhikadiṭṭhi ca diṭṭhivipatti nāma , ājīvahetu paññattāni cha sikkhāpadāni ājīvavipatti nāma .
Iti imāsaṃ catunnaṃ vipattīnaṃ idaṃ pārājikaṃ sīlavipatti nāma hoti .
Ekena samuṭṭhānenāti dvaṅgikena ekena samuṭṭhānena .
Ettha hi cittaṃ aṅgaṃ hoti , kāyena pana āpattiṃ āpajjati .
Tena vuttaṃ ‘‘ kāyato ca cittato ca samuṭṭhātī ’’ ti .
Dvīhi samathehi sammatīti ‘‘ āpannosī ’’ ti sammukhā pucchiyamāno ‘‘ āma āpannomhī ’’ ti paṭijānāti , tāvadeva bhaṇḍanakalahaviggahā vūpasantā honti , sakkā ca hoti taṃ puggalaṃ apanetvā uposatho vā pavāraṇā vā kātuṃ .
Iti sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena cāti dvīhi samathehi sammati , na ca tappaccayā koci upaddavo hoti .
Yaṃ pana upari paññattivagge ‘‘ na katamena samathena sammatī ’’ ti vuttaṃ , taṃ samathaṃ otāretvā anāpatti kātuṃ na sakkāti imamatthaṃ sandhāya vuttaṃ .
Paññatti vinayoti ‘‘ yo pana bhikkhū ’’ tiādinā nayena vuttamātikā paññatti vinayoti attho .
Vibhattīti padabhājanaṃ vuccati ;
vibhattīti hi vibhaṅgassevetaṃ nāmaṃ .
Asaṃvaroti
V0.140 vītikkamo .Saṃvaroti avītikkamo .
Yesaṃ vattatīti yesaṃ vinayapiṭakañca aṭṭhakathā ca sabbā paguṇāti attho .
Te dhārentīti te etaṃ paṭhamapārājikaṃ
P7.1304 pāḷito ca atthato ca dhārenti ;na hi sakkā sabbaṃ vinayapiṭakaṃ ajānantena etassa attho jānitunti .
Kenābhatan ti idaṃ paṭhamapārājikaṃ pāḷivasena ca atthavasena ca yāva ajjatanakālaṃ kena ānītanti .
Paramparābhatan ti paramparāya ānītaṃ .
3. Idāni yāya paramparāya ānītaṃ , taṃ dassetuṃ ‘‘ upāli dāsako cevā ’’ tiādinā nayena porāṇakehi mahātherehi gāthāyo ṭhapitā
M0.140 .Tattha yaṃ vattabbaṃ , taṃ nidānavaṇṇanāyameva vuttaṃ .
Iminā nayena dutiyapārājikādipucchāvissajjanesupi vinicchayo veditabboti .
Mahāvibhaṅge paññattivāravaṇṇanā niṭṭhitā .