Lokāyatikasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
8-9.
Devāsurasaṅgāmasuttādivaṇṇanā
39-40.
Aṭṭhame abhiyiṃsūti kadā abhiyiṃsu ?
Yadā balavanto ahesuṃ , tadā .
Tatrāyamanupubbikathā ( saṃ . ni . aṭṭha .1.1.247; sārattha . ṭī .1. verañjakaṇḍavaṇṇanā )– sakko kira magadharaṭṭhe macalagāmake magho nāma māṇavo hutvā tettiṃsa purise gahetvā kalyāṇakammaṃ karonto satta vatapadāni pūretvā tattha kālaṅkato devaloke nibbatti .
Taṃ balavakammānubhāvena saparisaṃ sesadevatā dasahi ṭhānehi adhigaṇhantaṃ disvā ‘‘ āgantukadevaputtā āgatā ’’ ti nevāsikā gandhapānaṃ sajjayiṃsu .
Sakko sakaparisāya saññaṃ adāsi ‘‘ mārisā mā gandhapānaṃ pivittha , pivanākāramattameva dassethā ’’ ti .
Te tathā akaṃsu .
Nevāsikadevatā suvaṇṇasarakehi upanītaṃ gandhapānaṃ yāvadatthaṃ pivitvā mattā tattha tattha suvaṇṇapathaviyaṃ patitvā sayiṃsu .
Sakko ‘‘ gaṇhatha puttahatāya putte ’’ ti te pādesu gahetvā sinerupāde khipāpesi .
Sakkassa puññatejena tadanuvattakāpi sabbe tattheva patiṃsu .
Te sineruvemajjhakāle saññaṃ labhitvā ,‘‘ tātā , suraṃ na pivimha , suraṃ na pivimhā ’’ ti āhaṃsu .
Tato paṭṭhāya asurā nāma jātā .
Atha nesaṃ kammapaccayautusamuṭṭhānaṃ sinerussa heṭṭhimatale dasayojanasahassaṃ asurabhavanaṃ nibbatti .
Sakko tesaṃ nivattitvā anāgamanatthāya ārakkhaṃ ṭhapesi .
Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ Antarā
V3.279M3.302 dvinnaṃ ayujjhapurānaṃ ,
Pañcavidhā ṭhapitā abhirakkhā ;
Uraga-karoṭi-payassa ca hārī ,
Madanayutā caturo ca mahatthā ’’ ti .( saṃ . ni . aṭṭha .1.1.247; sārattha . ṭī .1.1 verañjakaṇḍavaṇṇanā );
Dve nagarāni hi yuddhena gahetuṃ asakkuṇeyyatāya ayujjhapurāni nāma jātāni devanagarañca asuranagarañca .
Yadā hi asurā balavanto honti , atha devehi palāyitvā devanagaraṃ pavisitvā dvāre pidahite asurānaṃ satasahassampi kiñci kātuṃ na sakkoti .
Yadā devā balavanto honti , athāsurehi palāyitvā asuranagarassa dvāre pidahite sakkānaṃ satasahassampi kiñci kātuṃ na sakkoti .
Iti imāni dve nagarāni ayujjhapurāni nāma .
Tesaṃ antarā etesu uragādīsu pañcasu ṭhānesu sakkena ārakkhā ṭhapitā .
Tattha uraga saddena nāgā gahitā .
Te hi udake balavanto honti , tasmā sinerussa paṭhamālinde etesaṃ ārakkhā .
Karoṭi saddena supaṇṇā gahitā .
Tesaṃ kira karoṭi nāma pānabhojanaṃ , tena taṃ nāmaṃ labhiṃsu , dutiyālinde tesaṃ ārakkhā .
Payassahāri saddena kumbhaṇḍā gahitā , dānavarakkhasā kira te , tatiyālinde tesaṃ ārakkhā .
Madanayuta saddena yakkhā gahitā .
Visamacārino kira te yujjhasoṇḍā , catutthālinde tesaṃ ārakkhā .
Caturo ca mahattāti cattāro mahārājāno vuttā , pañcamālinde tesaṃ ārakkhā , tasmā yadi asurā kupitāvilacittā devapuraṃ upayanti yujjhituṃ .
Yaṃ girino paṭhamaṃ paribhaṇḍaṃ , taṃ uragā paṭibāhayanti .
Evaṃ sesesu sesā .
Te pana asurā āyuvaṇṇayasaissariyasampattīhi tāvatiṃsasadisāva , tasmā antarā attānaṃ ajānitvā pāṭaliyā pupphitāya ‘‘ na idaṃ devanagaraṃ , tattha pāricchattako pupphati , idha pana cittapāṭalī , jarasakkenāmhākaṃ suraṃ pāyetvā vañcitā , devanagarañca no gahitaṃ , gacchāma , tena saddhiṃ yujjhissāmā ’’ ti hatthiassarathe āruyha suvaṇṇarajatamaṇiphalakāni gahetvā yuddhasajjā hutvā asurabheriyo vādentā mahāsamudde udakaṃ dvidhā bhetvā uṭṭhahanti .
Te deve vuṭṭhe vammikamakkhikāM3.303 vammikaṃ viya sineruṃ āruhituṃ ārabhanti .
Atha nesaṃ paṭhamaṃ nāgehi saddhiṃ yuddhaṃ hoti .
Tasmiṃ kho pana yuddhe na kassaci chavi vā cammaṃ vā chijjati , na lohitaṃ uppajjati , kevalaṃ kumārakānaṃ dārumeṇḍakayuddhaṃ viya aññamaññasantāsanamattameva hoti .
Koṭisatāpi koṭisahassāpi nāgā tehi saddhiṃ yujjhitvā te asurapuraṃyeva pavesetvā nivattanti .
Yadā pana asurā balavanto honti , atha nāgā osakkitvā dutiye ālinde supaṇṇehiV3.280 saddhiṃ ekatova hutvā yujjhanti .
Esa nayo supaṇṇādīsupi .
Yadā pana tāni pañcapi ṭhānāni asurā maddanti , tadā ekato sampiṇḍitānipi tāni pañca balāni osakkanti .
Atha cattāro mahārājāno gantvā sakkassa taṃ pavattiṃ ārocenti .
Sakko tesaṃ vacanaṃ sutvā diyaḍḍhayojanasatikaṃ vejayantarathaṃ āruyha sayaṃ vā nikkhamati , ekaṃ puttaṃ vā peseti .
Yadā devā puna apaccāgamanāya asure jiniṃsu , tadā sakko asure palāpetvā pañcasu ṭhānesu ārakkhaṃ datvā vediyapāde vajirahatthā indapaṭimāyo ṭhapesi .
Asurā kālena kālaṃ uṭṭhahitvā paṭimāyo disvā ‘‘ sakko appamatto tiṭṭhatī ’’ ti tatova nivattanti .
Idha pana yadā asurānaṃ jayo ahosi , devānaṃ parājayo , taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ –
‘‘ parājitā ca , bhikkhave , devā apayiṃsuyeva uttarenābhimukhā , abhiyiṃsu asurā ’’ ti .Dakkhiṇābhimukhā hutvāti cakkavāḷapabbatābhimukhā hutvā .
Asurā kira devehi parājitā palāyantā cakkavāḷapabbatābhimukhaṃ gantvā cakkavāḷamahāsamuddapiṭṭhiyaṃ rajatapaṭṭavaṇṇe vālikāpuline yattha paṇṇakuṭiyo māpetvā isayo vasanti , tattha gantvā isīnaṃ assamapadena gacchantā ‘‘ sakko imehi saddhiṃ mantetvā amhe nāseti , gaṇhatha puttahatāya putte ’’ ti kupitā assamapade pānīyaghaṭacaṅkamanapaṇṇasālādīni viddhaṃsenti .
Isayo araññato phalāphalaṃ ādāya āgatā disvā puna dukkhena paṭipākatikaṃ karonti , tepi punappunaṃ tatheva parājitā gantvā vināsenti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ parājitā ca kho , bhikkhave , asurā apayiṃsuyeva dakkhiṇenābhimukhā ’’ ti .
Navamaṃ uttānatthameva .