Issues
Select Version
Navakanipāta-aṭṭhakathā
Navakanipāta-aṭṭhakathā

3. Taṇhāmūlakasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

23. Tatiye ( dī . ni . ṭī .2.103) esanataṇhāti bhogānaṃ pariyesanavasena pavattā taṇhā . Esitataṇhāti pariyiṭṭhesu bhogesu uppajjamānataṇhā .
ParitassanavasenaM3.292 pariyesati etāyāti pariyesanā , āsayato payogato ca pariyesanā tathāpavatto cittuppādo . Tenāha ‘‘ taṇhāya sati hotī ’’ ti .
Rūpādiārammaṇappaṭilābhoti savatthukānaṃ rūpādiārammaṇānaṃ gavesanavasena paṭilābho . Yaṃ pana apariyiṭṭhaṃyeva labbhati , tampi atthato pariyesanāya laddhameva nāma tathārūpassa kammassa pubbekatattā eva labbhanato . Tenāha ‘‘ so hi pariyesanāya sati hotī ’’ ti .
Sukhavinicchayan tiV3.270 sukhaṃ visesato nicchinotīti sukhavinicchayo . Sukhaṃ sabhāvato samudayato atthaṅgamato ādīnavato nissaraṇato ca yāthāvato jānitvā pavattañāṇaṃva sukhavinicchayaṃ . Jaññāti jāneyya .
‘‘ Subhaṃ sukhan ’’ tiādikaṃ ārammaṇe abhūtākāraṃ vividhaṃ ninnabhāvena cinoti āropetīti vinicchayo , assādānupassanā taṇhā . Diṭṭhiyāpi evameva vinicchayabhāvo veditabbo . Imasmiṃ pana sutte vitakkoyeva āgatoti yojanā . Imasmiṃ pana sutteti sakkapañhasutte ( dī . ni .2.358). Tattha hi ‘‘ chando kho , devānaminda , vitakkanidāno ’’ ti āgataṃ . Idhāti imasmiṃ sutte . Vitakkeneva vinicchinantīti etena ‘‘ vinicchinati etenāti vinicchayo ’’ ti vinicchayasaddassa karaṇasādhanamāha . Ettakan tiādi vinicchayanākāradassanaṃ .
Chandanaṭṭhena chando , evaṃ rañjanaṭṭhena rāgoti chandarāgo . Svāyaṃ anāsevanatāya mando hutvā pavatto idhādhippetoti āha ‘‘ dubbalarāgassādhivacanan ’’ ti .
Ajjhosānan ti taṇhādiṭṭhivasena abhinivesanaṃ . ‘‘ Mayhaṃ idan ’’ ti hi taṇhāgāho yebhuyyena attaggāhasannissayova hoti . Tenāha ‘‘ ahaṃ mamantī ’’ ti . Balavasanniṭṭhānan ti ca tesaṃ gāhānaṃ thirabhāvappattimāha .
Taṇhādiṭṭhivasena pariggahakaraṇan ti ahaṃ mamanti balavasanniṭṭhānavasena abhiniviṭṭhassa attattaniyaggāhavatthuno aññāsādhāraṇaṃ viya katvā pariggahetvā ṭhānaṃ , tathāpavatto lobhasahagatacittuppādo .
Attanā pariggahitassa vatthuno yassa vasena parehi sādhāraṇabhāvassa asahamāno hoti puggalo , so dhammo asahanatā . Evaṃ vacanatthaṃ vadanti niruttinayena . Saddalakkhaṇena pana yassa dhammassa vasena macchariyayogato puggalo maccharoM3.293 , tassa bhāvo , kammaṃ vā macchariyaṃ , maccharo dhammo .
Macchariyassa balavabhāvato ādarena rakkhaṇaṃ ārakkhoti āha ‘‘ dvāra … pe … suṭṭhu rakkhaṇan ’’ ti .
Attano phalaṃ karotīti karaṇaṃ , yaṃ kiñci kāraṇaṃ . Adhikaṃ karaṇanti adhikaraṇaṃ , visesakāraṇaṃ . Visesakāraṇañca bhogānaṃ ārakkhadaṇḍādānādianatthasambhavassāti vuttaṃ ‘‘ ārakkhādhikaraṇan ’’ tiādi .
Paranisedhanatthan ti māraṇādinā paresaṃ vibādhanatthaṃ . Ādiyanti etenāti ādānaṃ , daṇḍassa ādānaṃ daṇḍādānaṃ , daṇḍaṃ āharitvā paraviheṭhanacittuppādo . Satthādāne pi eseva nayo .
Hatthaparāmāsādivasena kāyena kātabbo kalaho kāyakalaho . Mammaghaṭṭanādivasena vācāya kātabbo kalaho vācākalaho . Virujjhanavasena virūpaṃ gaṇhāti etenāti viggaho . Viruddhaṃ vadati etenāti vivādo . ‘‘ Tuvaṃ tuvan ’’ ti agāravavacanasahacaraṇatoV3.271 tuvaṃtuvaṃ . Sabbepi te tathāpavattadosasahagatā cittuppādā veditabbā . Tenāha bhagavā ‘‘ aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavantī ’’ ti .