1-2. NavakanipātassaV3.247M3.267 paṭhamadutiyesu natthi vattabbaṃ .

3. Meghiyasuttavaṇṇanā

1-2. NavakanipātassaV3.247M3.267 paṭhamadutiyesu natthi vattabbaṃ .

3. Meghiyasuttavaṇṇanā

3. Tatiye ( udā . aṭṭha .31) meghiyoti tassa therassa nāmaṃ .

Upaṭṭhāko hotīti paricārako hoti . Bhagavato hi paṭhamabodhiyaṃ upaṭṭhākā anibaddhā ahesuṃ . Ekadā nāgasamalo , ekadā nāgito , ekadā upavāṇo , ekadā sunakkhatto , ekadā cundo samaṇuddesoV3.248 , ekadā sāgato , ekadā meghiyo , tadāpi meghiyattherova upaṭṭhāko hoti . Tenāha ‘‘ tena kho pana samayena āyasmā meghiyo bhagavato upaṭṭhāko hotī ’’ ti .

Kimikāḷāyāti kāḷakimīnaṃ bahulatāya ‘‘ kimikāḷā ’’ ti laddhanāmāya nadiyā . Jaṅghāvihāran ti ciranisajjāya jaṅghāsu uppannakilamathavinodanatthaṃ vicaraṇaṃ . Pāsādikan ti aviraḷarukkhatāya siniddhapattatāya ca passantānaṃ pasādaṃ āvahatīti pāsādikaṃ . Sandacchāyatāya manuññabhūmibhāgatāya ca anto paviṭṭhānaṃ pītisomanassajananaṭṭhena cittaṃ rametīti ramaṇīyaṃ . Alan ti pariyattaṃ , yuttantipi attho .

Padhānatthikassāti padhānena bhāvanānuyogena atthikassa . Yasmā so padhānakamme yutto padhānakammiko nāma hoti , tasmā vuttaṃ ‘‘ padhānakammikassā ’’ ti .

Āgaccheyyāhan ti āgaccheyyaṃ ahaṃ . Therena kira pubbe taṃ ṭhānaṃ anuppaṭipāṭiyā pañca jātisatāni raññā eva satā anubhūtapubbaṃ uyyānaṃ ahosi , tenassa diṭṭhamatteyeva tattha viharituṃ cittaṃ nami . YāvaM3.268 aññopi koci bhikkhu āgacchatīti añño kocipi bhikkhu mama santikaṃ yāva āgacchati , tāva āgamehīti attho . ‘‘ Koci bhikkhu dissatī ’’ tipi pāṭho ,‘‘ āgacchatū ’’ tipi paṭhanti , tathā ‘‘ dissatū ’’ tipi .

Natthi kiñci uttari karaṇīyan ti catūsu saccesu catūhi maggehi pariññādīnaṃ soḷasannaṃ kiccānaṃ katattā abhisambodhiyā vā adhigatattā tato aññaṃ uttari karaṇīyaṃ nāma natthi . Catūsu saccesu catunnaṃ kiccānaṃ katattāti idaṃ pana maggavasena labbhabhānaṃ bhedaṃ anupekkhitvā vuttaṃ .

Atthi katassa paṭicayoti mayhaṃ santāne nipphāditassa sīlādidhammassa ariyamaggassa anadhigatattā tadatthaṃ puna vaḍḍhanasaṅkhāto paṭicayo atthi , icchitabboti attho .

Tividhanāṭakaparivāroti mahantitthiyo majjhimitthiyo atitaruṇitthiyoti evaṃ vadhūkumārikakaññāvatthāhi tividhāhi nāṭakitthīhi parivuto .

Akusalavitakkehīti yathāvuttehi kāmavitakkādīhi . Apare pana ‘‘ tasmiṃ vanasaṇḍe pupphaphalapallavādīsu lobhavasena kāmavitakko , kharassarānaṃ pakkhiādīnaṃ saddassavanena byāpādavitakko , leḍḍuādīhi tesaṃ viheṭhanādhippāyena vihiṃsāvitakko . ‘ Idhevāhaṃ vaseyyan ’ ti tattha sāpekkhatāvasena vā kāmavitakko , vanacarake tattha tattha disvā tesu cittadubbhanena byāpādavitakko , tesaṃ viheṭhanādhippāyena vihiṃsāvitakko tassa uppajjatī ’’ ti vadanti . Yathā tathā vā tassa micchāvitakkappavattiyeva acchariyakāraṇaṃ .

Acchariyaṃ vata , bhoti garahaṇacchariyaṃ nāma kiretaṃV3.249 . Yathā āyasmā ānando bhagavato valiyagattaṃ disvā avoca ‘‘ acchariyaṃ , bhante , abbhutaṃ , bhante ’’ ti ( saṃ . ni .5.511).

Samparivāritāti vokiṇṇā . Attani garumhi ca ekattepi bahuvacanaṃ dissati . ‘‘ Anvāsatto ’’ tipi pāṭho .

Kasmā panassa bhagavā tattha gamanaṃ anujāni ? ‘‘ Ananuññātopi cāyaṃ maṃ ohāya gacchissateva , paricārakāmatāya maññe bhagavā gantuṃ na detīti cassa siyā aññathattaṃ , tadassa dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya saṃvatteyyā ’’ ti anujāni . Evaṃ tasmiṃ attano pavattiṃ ārocetvā nisinne athassa bhagavā sappāyadhammaṃ desento ‘‘ aparipakkāya , meghiya , cetovimuttiyā ’’ tiādimāha .

4-5. Nandakasuttādivaṇṇanā

4-5. CatuttheV3.262 āgamayamānoti olokayamāno , buddho sahasā apavisitvā yāva sā kathā niṭṭhāti , tāva aṭṭhāsīti attho . Tenāha ‘‘ idamavocāti idaṃ kathāvasānaṃ udikkhamāno ’’ ti .

Aniccadukkhādivasena sabbadhammasantīraṇaṃ adhipaññāvipassanāti āha ‘‘ saṅkhārapariggahavipassanāñāṇassā ’’ ti .

Mānasan ti rāgopi cittampi arahattampi . ‘‘ Antalikkhacaro pāso , yvāyaṃ carati mānaso ’’ ti ( saṃ . ni .1.151; mahāva .33) ettha rāgo mānasaṃ . ‘‘ Cittaṃ mano mānasan ’’ ti ( dha . sa .6) ettha cittaṃ . ‘‘ Appattamānaso sekho , kālaṃ kayirā jane sutā ’’ ti ( saṃ . ni .1.159) ettha arahattaṃ . Idhāpi arahattameva adhippetaṃ . Tenāha ‘‘ appattamānasāti appattaarahattā ’’ ti . Appattaṃ mānasaṃ arahattaṃ etehīti appattamānasā . Idāni cittapariyāyameva mānasasaddaṃ sandhāyāha ‘‘ arahattaṃ vā ’’ tiādi .

Pañcamaṃ suviññeyyameva . Nandakasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā . 6. Sevanāsuttavaṇṇanā

4-5. CatuttheV3.262 āgamayamānoti olokayamāno , buddho sahasā apavisitvā yāva sā kathā niṭṭhāti , tāva aṭṭhāsīti attho . Tenāha ‘‘ idamavocāti idaṃ kathāvasānaṃ udikkhamāno ’’ ti . Aniccadukkhādivasena sabbadhammasantīraṇaṃ adhipaññāvipassanāti āha ‘‘ saṅkhārapariggahavipassanāñāṇassā ’’ ti . Mānasan ti rāgopi cittampi arahattampi . ‘‘ Antalikkhacaro pāso , yvāyaṃ carati mānaso ’’ ti ( saṃ . ni .1.151; mahāva .33) ettha rāgo mānasaṃ . ‘‘ Cittaṃ mano mānasan ’’ ti ( dha . sa .6) ettha cittaṃ . ‘‘ Appattamānaso sekho , kālaṃ kayirā jane sutā ’’ ti ( saṃ . ni .1.159) ettha arahattaṃ . Idhāpi arahattameva adhippetaṃ . Tenāha ‘‘ appattamānasāti appattaarahattā ’’ ti . Appattaṃ mānasaṃ arahattaṃ etehīti appattamānasā . Idāni cittapariyāyameva mānasasaddaṃ sandhāyāha ‘‘ arahattaṃ vā ’’ tiādi . Pañcamaṃ suviññeyyameva .

Nandakasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Sevanāsuttavaṇṇanā

6. ChaṭṭheM3.284 jīvitasambhārāti jīvitappavattiyā sambhārā paccayā .

Samudānetabbāti sammā ñāyena anavajjauñchācariyādinā uddhamuddhamānetabbā pāpuṇitabbā . Te pana samudānitā samāhatā nāma hontīti āha ‘‘ samāharitabbā ’’ ti .

Dukkhena uppajjantīti sulabhuppādā na honti . Etena gocaraasappāyādibhāvaṃ dasseti .

Rattibhāgaṃ vā divasabhāgaṃ vāti bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘ rattikoṭṭhāse vā divasakoṭṭhāse vā ’’ ti . Rattiṃyeva pakkamitabbaṃ samaṇadhammassa tattha anipphajjanato .

Saṅkhāpīti ‘‘ yadatthamahaṃ pabbajito , na metaṃ idha nipphajjati , cīvarādi pana samudāgacchati , nāhaṃ tadatthaṃ pabbajito , kiṃ me idha vāsenā ’’ ti paṭisaṅkhāyapi . Tenāha ‘‘ sāmaññatthassa bhāvanāpāripūriagamanaṃ jānitvā ’’ ti . Anantaravāre saṅkhāpīti samaṇadhammassa nipphajjanabhāvaṃ jānitvā .

So puggalo anāpucchā pakkamitabbaṃ , nānubandhitabboti ‘‘ so puggalo ’’ ti padassa ‘‘ nānubandhitabbo ’’ ti iminā sambandho . Yassa yena hi sambandho , dūraṭṭhenapi so bhavati .

Taṃ puggalan ti so puggaloti paccattavacanaṃ upayogavasena pariṇāmetvā taṃ puggalaṃ anāpucchā pakkamitabbanti attho . Atthavasena hi vibhattipariṇāmoti . Āpucchā pakkamitabban ti ca kataññukataveditāya niyojanaṃ .

Evarūpoti yaṃV3.263 nissāya bhikkhuno guṇehi vuddhiyeva pāṭikaṅkhā , paccayehi na parissayo , evarūpo daṇḍakammādīhi niggaṇhāti cepi , na pariccajitabboti dasseti ‘‘ sacepī ’’ tiādinā .

Sevanāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā . 7-10. Sutavāsuttādivaṇṇanā

7-10. Sattame abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sañcicca pāṇan tiādi desanāsīsameva , sotāpannādayopi pana abhabbāva , puthujjanakhīṇāsavānaṃ nindāpasaṃsatthampi evaṃ vuttaṃ . Puthujjano nāma gārayho mātughātādīni karoti , khīṇāsavo pana pāsaṃso kunthakipillikaghātādīnipi na karotīti .

Sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjitun ti yathā gihibhūto sannidhiṃ katvā vatthukāme paribhuñjati , evaṃ tilataṇḍulasappinavanītādīni sannidhiṃM3.285 katvā idāni paribhuñjituṃ abhabboti attho . Vatthukāme pana nidahitvā paribhuñjantā tannissitaṃ kilesakāmampi nidahitvā paribhuñjanti nāmāti āha ‘‘ vatthukāmakilesakāme ’’ ti . Nanu ca khīṇāsavasseva vasanaṭṭhāne tilataṇḍulādayo paññāyantīti ? Na pana te attano atthāya nidhenti , aphāsukapabbajitādīnaṃ atthāya nidhenti . Anāgāmissa kathanti ? Tassapi pañca kāmaguṇā sabbasova pahīnā , dhammena pana laddhaṃ vicāretvā paribhuñjati . Akappiyakāmaguṇe sandhāyetaṃ vuttaṃ , na mañcapīṭhaattharaṇapāvuraṇādisannissitaṃ .

Seyyāthāpi pubbe agāriyabhūtoti yathā pubbe gihibhūto paribhuñjati , evaṃ paribhuñjituṃ abhabbo . Agāramajjhe vasantā hi sotāpannādayo yāvajīvaṃ gihibyañjanena tiṭṭhanti . Khīṇāsavo pana arahattaṃ patvāva manussabhūto parinibbāti vā pabbajati vā . Cātumahārājikādīsu kāmāvacaradevesu muhuttampi na tiṭṭhati . Kasmā ? Vivekaṭṭhānassa abhāvā . Bhummadevattabhāve pana ṭhito arahattaṃ patvāpi tiṭṭhati vivekaṭṭhānasambhavā .

Aṭṭhamādīni uttānatthāneva . Sutavāsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā . Sambodhivaggavaṇṇanā niṭṭhitā . 2. Sīhanādavaggo 1. Sīhanādasuttavaṇṇanā

7-10.

Sattame abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sañcicca pāṇan tiādi desanāsīsameva , sotāpannādayopi pana abhabbāva , puthujjanakhīṇāsavānaṃ nindāpasaṃsatthampi evaṃ vuttaṃ . Puthujjano nāma gārayho mātughātādīni karoti , khīṇāsavo pana pāsaṃso kunthakipillikaghātādīnipi na karotīti .

Sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjitun ti yathā gihibhūto sannidhiṃ katvā vatthukāme paribhuñjati , evaṃ tilataṇḍulasappinavanītādīni sannidhiṃM3.285 katvā idāni paribhuñjituṃ abhabboti attho . Vatthukāme pana nidahitvā paribhuñjantā tannissitaṃ kilesakāmampi nidahitvā paribhuñjanti nāmāti āha ‘‘ vatthukāmakilesakāme ’’ ti . Nanu ca khīṇāsavasseva vasanaṭṭhāne tilataṇḍulādayo paññāyantīti ? Na pana te attano atthāya nidhenti , aphāsukapabbajitādīnaṃ atthāya nidhenti . Anāgāmissa kathanti ? Tassapi pañca kāmaguṇā sabbasova pahīnā , dhammena pana laddhaṃ vicāretvā paribhuñjati . Akappiyakāmaguṇe sandhāyetaṃ vuttaṃ , na mañcapīṭhaattharaṇapāvuraṇādisannissitaṃ . Seyyāthāpi pubbe agāriyabhūtoti yathā pubbe gihibhūto paribhuñjati , evaṃ paribhuñjituṃ abhabbo . Agāramajjhe vasantā hi sotāpannādayo yāvajīvaṃ gihibyañjanena tiṭṭhanti . Khīṇāsavo pana arahattaṃ patvāva manussabhūto parinibbāti vā pabbajati vā . Cātumahārājikādīsu kāmāvacaradevesu muhuttampi na tiṭṭhati . Kasmā ? Vivekaṭṭhānassa abhāvā . Bhummadevattabhāve pana ṭhito arahattaṃ patvāpi tiṭṭhati vivekaṭṭhānasambhavā .

Aṭṭhamādīni uttānatthāneva .

Sutavāsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .

Sambodhivaggavaṇṇanā niṭṭhitā .