Sukkābhijātiyo samānoti sukke uccakule jāto hutvā .
Sesamettha suviññeyyameva .
Chaḷabhijātisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Āsavasuttavaṇṇanā
58. Catutthe saṃvarenāti saṃvarena hetubhūtena vā .
Idhāti ayaṃ idha-saddo sabbākārato indiyasaṃvarasaṃvutassa puggalassa sannissayabhūtasāsanaparidīpano , aññassa tathābhāvappaṭisedhano vāti vuttaṃ ‘‘ idhāti idhasmiṃ sāsane ’’ ti .
Paṭisaṅkhāti paṭisaṅkhāya .
Saṅkhā -saddo ñāṇakoṭṭhāsapaññattigaṇanādīsu dissati ‘‘ saṅkhāyekaṃ paṭisevatī ’’ tiādīsu ( ma . ni .2.168) hi ñāṇe dissati .
‘‘ Papañcasaññāsaṅkhā samudācarantī ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.202,204) koṭṭhāse .
‘‘ Tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ saṅkhā samaññā ’’ tiādīsu ( dha . sa .1313-1315) paññattiyaṃ .
‘‘ Na sukaraṃ saṅkhātun ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .2.128) gaṇanāya .
Idha pana ñāṇe daṭṭhabbo .
Tenevāha ‘‘ paṭisañjānitvā paccavekkhitvāti attho ’’ ti .
Ādīnavapaccavekkhaṇā ādīnavapaṭisaṅkhāti yojanā .
Sampalimaṭṭhan ti ghaṃsitaṃ .
Anubyañjanasoti hatthapādasitaālokitavilokitādippakārabhāgaso .
Tañhi ayonisomanasikaroto kilesānaṃ anubyañjanato ‘‘ anubyañjanan ’’ ti vuccati .
Nimittaggāhoti itthipurisanimittassa subhanimittādikassa vā kilesavatthubhūtassa nimittassa gāho .
Ādittapariyāyenāti ādittapariyāye ( saṃ . ni .4.28; mahāva .54) āgatanayena veditabbo .
Yathā itthiyā indriyaṃ itthindriyaṃ , na evamidaṃ , idaṃ pana cakkhumeva indriyanti cakkhundriyaṃ .
Tenāha ‘‘ cakkhumeva indriyan ’’ ti .
Yathā āvāṭe niyataṭṭhitiko kacchapo ‘‘ āvāṭakacchapo ’’ ti vuccati , evaṃ tappaṭibaddhavuttitāya taṃ ṭhāno
M3.125 saṃvaro cakkhundriyasaṃvaro .
Tenāha ‘‘ cakkhundriye saṃvaro cakkhundriyasaṃvaro ’’ ti .Nanu ca cakkhundriye saṃvaro vā asaṃvaro vā natthi .
Na hi cakkhupasādaṃ nissāya sati vā muṭṭhassaccaṃ vā uppajjati .
Apica yadā rūpārammaṇaṃ cakkhussa āpāthaṃ āgacchati , tadā bhavaṅge dvikkhattuṃ uppajjitvā niruddhe kiriyamanodhātu āvajjanakiccaṃ sādhayamānā uppajjitvā nirujjhati .
Tato cakkhuviññāṇaṃ dassanakiccaṃ , tato vipākamanodhātu sampaṭicchanakiccaṃ , tato vipākamanoviññāṇadhātu santīraṇakiccaṃ , tato kiriyāhetukamanoviññāṇadhātu voṭṭhabbanakiccaṃ sādhayamānā uppajjitvā nirujjhati
V3.118 , tadanantaraṃ javanaṃ javati .
Tatthāpi neva bhavaṅgasamaye , na āvajjanādīnaṃ aññatarasamaye ca saṃvaro vā asaṃvaro vā atthi .
Javanakkhaṇe pana sace dussīlyaṃ vā muṭṭhassaccaṃ vā aññāṇaṃ vā akkhanti vā kosajjaṃ vā uppajjati , asaṃvaro hoti .
Tasmiṃ pana sīlādīsu uppannesu saṃvaro hoti , tasmā ‘‘ cakkhundriye saṃvaro ’’ ti kasmā vuttanti āha ‘‘ javane uppajjamānopi hesa … pe … cakkhundriyasaṃvaroti vuccatī ’’ ti .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā nagare catūsu dvāresu asaṃvutesu kiñcāpi antogharadvārakoṭṭhakagabbhādayo susaṃvutā , tathāpi antonagare sabbaṃ bhaṇḍaṃ arakkhitaṃ agopitameva hoti .
Nagaradvārena hi pavisitvā corā yadicchakaṃ kareyyuṃ , evamevaṃ javane dussīlyādīsu uppannesu tasmiṃ asaṃvare sati dvārampi aguttaṃ hoti bhavaṅgampi āvajjanādīni vīthicittānipi .
Yathā pana nagaradvāresu saṃvutesu kiñcāpi antogharādayo asaṃvutā , tathāpi antonagare sabbaṃ bhaṇḍaṃ surakkhitaṃ sugopitameva hoti .
Nagaradvāresu hi pihitesu corānaṃ paveso natthi , evamevaṃ javane sīlādīsu uppannesu dvārampi suguttaṃ hoti bhavaṅgampi āvajjanādīni vīthicittānipi , tasmā javanakkhaṇe uppajjamānopi cakkhundriyasaṃvaroti vuttoti .Saṃvarena samannāgato puggalo saṃvutoti āha ‘‘ upeto ’’ ti .
Ayamevettha attho sundarataroti upari pāḷiyaṃ sandissanato vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ tathā hī ’’ tiādi .
Yanti ādesoti iminā liṅgavipallāsena saddhiṃ vacanavipallāso katoti dasseti , nipātapadaṃ vā etaṃ puthuvacanatthaṃ .
Vighātakarāti cittavighātakarā
M3.126 , kāyacittadukkhanibbattakā vā .
Yathāvuttakilesahetukā dāhānubandhā vipākā eva vipākapariḷāhā .Yathā panettha āsavā aññe ca vighātakarā kilesapariḷāhā sambhavanti , taṃ dassetuṃ ‘‘ cakkhudvārasmiñhī ’’ tiādi vuttaṃ .
Taṃ suviññeyyameva .
Ettha ca saṃvaraṇūpāyo , saṃvaritabbaṃ , saṃvaro , yato so saṃvaro , yattha saṃvaro , yathā saṃvaro , yañca saṃvaraphalanti ayaṃ vibhāgo veditabbo .
Kathaṃ ?
‘‘ Paṭisaṅkhā yoniso ’’ ti hi saṃvaraṇūpāyo .
Cakkhundriyaṃ saṃvaritabbaṃ .
Saṃvaraggahaṇena gahitā sati saṃvaro .
‘‘ Asaṃvutassā ’’ ti saṃvaraṇāvadhi .
Asaṃvarato hi saṃvaraṇaṃ .
Saṃvaritabbaggahaṇasiddho idha saṃvaravisayo .
Cakkhundriyañhi saṃvaraṇaṃ ñāṇaṃ rūpārammaṇe saṃvarayatīti avuttasiddhoyamattho .
Āsavatannimittakilesapariḷāhābhāvo phalaṃ .
Evaṃ sotadvārādīsu yojetabbaṃ .
Sabbatthevāti manodvāre pañcadvāre cāti sabbasmiṃ dvāre .
Paṭisaṅkhā
V3.119 yoniso cīvaran tiādīsu ‘‘ sītassa paṭighātāyā ’’ tiādinā paccavekkhaṇameva yoniso paṭisaṅkhā .Īdisan ti evarūpaṃ iṭṭhārammaṇaṃ .
Bhavapatthanāya assādayatoti bhavapatthanāmukhena bhāvitaṃ ārammaṇaṃ assādentassa .
Cīvaran ti nivāsanādi yaṃ kiñcicīvaraṃ .
Paṭisevatīti nivāsanādivasena paribhuñjati .
Yāvadevāti payojanaparimāṇaniyamanaṃ .
Sītappaṭighātādiyeva hi yogino cīvarappaṭisevanappayojanaṃ .
Sītassāti sītadhātukkhobhato vā utupariṇāmato vā uppannassa sītassa .
Paṭighātāyāti paṭighātanatthaṃ tappaccayassa vikārassa vinodanatthaṃ .
Uṇhassāti aggisantāpato uppannassa uṇhassa .
Ḍaṃsā dayo pākaṭāyeva .
Puna yāvadevāti niyatappayojanaparimāṇaniyamanaṃ .
Niyatañhi payojanaṃ cīvaraṃ paṭisevantassa hirikopīnappaṭicchādanaṃ , itaraṃ kadāci .
Hirikopīnan ti sambādhaṭṭhānaṃ .
Yasmiñhi aṅge vivaṭe hirī kuppati vinassati , taṃ hiriyā kopanato hirikopīnaṃ , taṃpaṭicchādanatthaṃ cīvaraṃ paṭisevati .
Piṇḍapātan ti yaṃ kiñci āhāraṃ .
So hi piṇḍolyena bhikkhuno patte patanato , tattha tattha laddhabhikkhāpiṇḍānaṃ pāto sannipātoti vā ‘‘ piṇḍapāto ’’ ti vuccati .
Neva davāyāti na kīḷanāya .
Na madāyāti na balamadamānamadapurisamadatthaṃ .
Na maṇḍanāyāti na aṅgapaccaṅgānaṃ pīṇanabhāvatthaṃ .
Na vibhūsanāyāti na tesaṃyeva sobhatthaṃ , chavisampattiatthanti attho
M3.127 .
Imāni yathākkamaṃ mohadosasaṇṭhānavaṇṇarāgūpanissayappahānatthāni veditabbāni .
Purimaṃ vā dvayaṃ attano saṃkilesuppattinisedhanatthaṃ , itaraṃ parassapi .
Cattāripi kāmasukhallikānuyogassa pahānatthaṃ vuttānīti veditabbāni .
Kāyassāti rūpakāyassa .
Ṭhitiyā yāpanāyāti pabandhaṭṭhitatthañceva pavattiyā avicchedanatthañca , cirakālaṭṭhitatthaṃ jīvitindriyassa pavattāpanatthaṃ .
Vihiṃsūparatiyāti jighacchādukkhassa uparamatthaṃ .
Brahmacariyānuggahāyāti sāsanamaggabrahmacariyānaṃ anuggaṇhanatthaṃ .
Itīti evaṃ iminā upāyena .
Purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmīti purāṇaṃ abhuttapaccayā uppajjanakavedanaṃ paṭihanissāmi .
Navañca vedanaṃ na uppādessāmīti navaṃ bhuttapaccayā uppajjanakavedanaṃ na uppādessāmi .
Tassā hi anuppajjanatthameva āhāraṃ paribhuñjati .
Ettha abhuttapaccayā uppajjanakavedanā nāma yathāvuttajighacchānimittā vedanā .
Sā hi abhuñjantassa bhiyyo bhiyyopavaḍḍhanavasena uppajjati , bhuttapaccayā anuppajjanakavedanāpi khudānimittāva aṅgadāhasūlādivedanā appavattā .
Sā hi bhuttapaccayā anuppannāva na uppajjissati .
Vihiṃsānimittatā cetāsaṃ vihiṃsāya viseso .
Yātrā ca me bhavissatīti yāpanā ca me catunnaṃ iriyāpathānaṃ bhavissati .
‘‘ Yāpanāyā ’’ tiV3.120 iminā jīvitindriyayāpanā vuttā , idha catunnaṃ iriyāpathānaṃ avicchedasaṅkhātā yāpanāti ayametāsaṃ viseso .
Anavajjatā ca phāsuvihāro cāti ayuttapariyesanappaṭiggahaṇaparibhogaparivajjanena anavajjatā , parimitaparibhogena phāsuvihāro .
Asappāyāparimitabhojanapaccayā aratitandīvijambhitāviññugarahādidosābhāvena vā anavajjatā .
Sappāyaparimitabhojanapaccayā kāyabalasambhavena phāsuvihāro .
Yāvadatthaṃ udarāvadehakabhojanaparivajjanena vā seyyasukhapassasukhamiddhasukhādīnaṃ abhāvato anavajjatā .
Catupañcālopamattaūnabhojanena catuiriyāpathayogyatāpādanato phāsuvihāro .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Cattāro pañca ālope , abhutvā udakaṃ pive ;
Alaṃ phāsuvihārāya , pahitattassa bhikkhuno ’’ ti .( theragā .983; mi . pa .6.5.10);
EttāvatāM3.128 ca payojanapariggaho , majjhimā ca paṭipadā dīpitā hoti .
Yātrā ca me bhavissatīti payojanapariggahadīpanā .
Yātrā hi naṃ āhārūpayogaṃ payojeti .
Dhammikasukhāpariccāgahetuko phāsuvihāro majjhimā paṭipadā antadvayaparivajjanato .
Senāsanan ti senañca āsanañca .
Yattha vihārādike seti nipajjati āsati nisīdati , taṃ senāsanaṃ .
Utuparissayavinodanappaṭisallānārāmatthan ti utuyeva parisahanaṭṭhena parissayo sarīrābādhacittavikkhepakaro , tassa vinodanatthaṃ , anuppannassa anuppādanatthaṃ , uppannassa vūpasamanatthañcāti attho .
Atha vā yathāvutto utu ca sīhabyagghādipākaṭaparissayo ca rāgadosādipaṭicchannaparissayo ca utuparissayo , tassa vinodanatthañceva ekībhāvaphāsukatthañca .
Cīvarappaṭisevane hirīkopīnappaṭicchādanaṃ viya taṃ niyatapayojananti puna ‘‘ yāvadevā ’’ ti vuttaṃ .
Gilānapaccayabhesajjaparikkhāran ti rogassa paccanīkappavattiyā gilānapaccayo , tato eva bhisakkassa anuññātavatthutāya bhesajjaṃ , jīvitassa parivārasambhārabhāvehi parikkhāro cāti gilānapaccayabhesajjaparikkhāro , taṃ .
Veyyābādhikānan ti veyyābādhato dhātukkhobhato ca taṃnibbattakuṭṭhagaṇḍapīḷakādirogato uppannānaṃ .
Vedanānan ti dukkhavedanānaṃ .
Abyābajjhaparamatāyāti niddukkhaparamabhāvāya .
Yāva taṃ dukkhaṃ sabbaṃ pahīnaṃ hoti , tāva paṭisevāmīti yojanā .
Evamettha saṅkhepeneva pāḷivaṇṇanā veditabbā .Navavedanuppādatopīti na kevalaṃ āyatiṃ eva vipākapariḷāhā
V3.121 , atha kho atibhojanapaccayā alaṃsāṭakādīnaṃ viya navavedanuppādatopi veditabbā .Kammaṭṭhānikassa calanaṃ nāma kammaṭṭhānapariccāgoti āha ‘‘ calati kampati kammaṭṭhānaṃ vijahatī ’’ ti .
‘‘ Khamo hoti sītassa uṇhassā ’’ ti ettha ca lomasanāgattherassa vatthu kathetabbaṃ .
Thero kira cetiyapabbate piyaṅguguhāya padhānaghare viharanto antaraṭṭhake himapātasamaye lokantarikanirayaṃ paccavekkhitvā kammaṭṭhānaṃ avijahantova abbhokāse vītināmesi .
Gimhasamaye ca pacchābhattaṃ bahicaṅkame kammaṭṭhānaṃ manasikaroto sedāpissa kacchehi muccanti .
Atha naṃ antevāsiko āha –
‘‘ idha , bhante , nisīdatha , sītalo okāso ’’ ti .
Thero ‘‘ uṇhabhayenevamhi , āvuso , idha nisinno ’’ ti avīcimahānirayaṃ paccavekkhitvā
M3.129 nisīdiyeva .
Uṇhan ti cettha aggisantāpova veditabbo sūriyasantāpassa parato vuccamānattā .
Sūriyasantāpavasena panetaṃ vatthu vuttaṃ .
Yo ca dve tayo vāre bhattaṃ vā pānīyaṃ vā alabhamānopi anamatagge saṃsāre attano pettivisayūpapattiṃ paccavekkhitvā avedhanto kammaṭṭhānaṃ na vijahatiyeva .
Ḍaṃsamakasavātātapasamphassehi phuṭṭho cepi tiracchānūpapattiṃ paccavekkhitvā avedhanto kammaṭṭhānaṃ na vijahatiyeva .
Sarīsapasamphassena phuṭṭho cāpi anamatagge saṃsāre sīhabyagghādimukhesu anekavāraṃ parivattitapubbabhāvaṃ paccavekkhitvā avedhanto kammaṭṭhānaṃ na vijahatiyeva padhāniyatthero viya , ayaṃ ‘‘ khamo jighacchāya … pe … sarīsapasamphassānan ’’ ti veditabbo .
Theraṃ kira khaṇḍacelavihāre kaṇikārapadhāniyaghare ariyavaṃsadhammaṃ suṇantaññeva ghoraviso sappo ḍaṃsi .
Thero jānitvāpi pasannacitto nisinno dhammaṃyeva suṇāti , visavego thaddho ahosi .
Thero upasampadamāḷaṃ ādiṃ katvā sīlaṃ paccavekkhitvā ‘‘ visuddhasīlomhī ’’ ti pītiṃ uppādesi , saha pītuppādā visaṃ nivattitvā pathaviṃ pāvisi .
Thero tattheva cittekaggataṃ labhitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Yo pana akkosavasena durutte duruttattāyeva ca durāgate api antimavatthusaññite vacanapathe sutvā khantiguṇaṃyeva paccavekkhitvā na vedhati dīghabhāṇakaabhayatthero viya , ayaṃ ‘‘ khamo duruttānaṃ durāgatānaṃ vacanapathānan ’’ ti veditabbo .
Thero kira paccayasantosabhāvanārāmatāya mahāariyavaṃsappaṭipadaṃ kathesi , sabbo mahāgāmo āgacchati , therassa mahāsakkāro uppajji .
Taṃ aññataro mahāthero adhivāsetuṃ asakkonto ‘‘ dīghabhāṇakoV3.122 ‘ ariyavaṃsaṃ kathemī ’ ti sabbarattiṃ kolāhalaṃ karotī ’’ tiādīhi akkosi .
Ubhopi ca attano attano vihāraṃ gacchantā gāvutamattaṃ ekapathena agamaṃsu .
Sakalagāvutampi so taṃ akkosiyeva .
Tato yattha dvinnaṃ vihārānaṃ maggo bhijjati , tattha ṭhatvā dīghabhāṇakatthero taṃ vanditvā ‘‘ eso , bhante , tumhākaṃ maggo ’’ ti āha .
So assuṇantoM3.130 viya agamāsi .
Theropi vihāraṃ gantvā pāde pakkhāletvā nisīdi .
Tamenaṃ antevāsiko ‘‘ kiṃ , bhante , sakalagāvutaṃ paribhāsantaṃ na kiñci avocutthā ’’ ti āha .
Thero ‘‘ khantiyevāvuso , mayhaṃ bhāro , na akkhanti , ekapaduddhārepi kammaṭṭhānaviyogaṃ na passāmī ’’ ti āha .
Vacanameva tadatthaṃ ñāpetukāmānañca patho upāyoti āha ‘‘ vacanameva vacanapatho ’’ ti .Asukhaṭṭhena vā tibbā .
Yañhi na sukhaṃ , taṃ aniṭṭhaṃ tibbanti vuccati .
Adhivāsakajātiko hotīti yathāvuttavedanānaṃ adhivāsakasabhāvo hoti .
Cittalapabbate padhāniyattherassa kira rattiṃ padhānena vītināmetvā ṭhitassa udaravāto uppajjati .
So taṃ adhivāsetuṃ asakkonto āvattati parivattati .
Tamenaṃ caṅkamanapasse ṭhito piṇḍapātiyatthero āha –
‘‘ āvuso , pabbajito nāma adhivāsanasīlo hotī ’’ ti .
So ‘‘ sādhu , bhante ’’ ti adhivāsetvā niccalo sayi .
Vāto nābhito yāva hadayaṃ phālesi .
Thero vedanaṃ vikkhambhetvā vipassanto muhuttena anāgāmī hutvā parinibbāyi .
Evaṃ sabbatthāti ‘‘ uṇhena phuṭṭhassa sītaṃ patthayato ’’ tiādinā sabbattha uṇhādinimittaṃ kāmāsavuppatti veditabbā .
Natthi sugatibhave sītaṃ vā uṇhaṃ vāti aniṭṭhaṃ sītaṃ vā uṇhaṃ vā natthīti adhippāyo .
Attaggāhe sati attaniyaggāhoti āha ‘‘ mayhaṃ sītaṃ uṇhanti gāho diṭṭhāsavo ’’ ti .
Ahaṃ samaṇoti ‘‘ ahaṃ samaṇo , kiṃ mama jīvitena vā maraṇena vā ’’ ti evaṃ cintetvāti adhippāyo .
Paccavekkhitvāti gāmappavesappayojanādiñca paccavekkhitvā .
Paṭikkamatīti hatthiādīnaṃ samīpagamanato apakkamati .
Ṭhāyanti etthāti ṭhānaṃ , kaṇṭakānaṃ ṭhānaṃ kaṇṭakaṭṭhānaṃ , yattha kaṇṭakāni santi , taṃ okāsanti vuttaṃ hoti .
Amanussaduṭṭhānīti amanussasañcārena dūsitāni , saparissayānīti attho .
Aniyatavatthubhūtan ti aniyatasikkhāpadassa kāraṇabhūtaṃ .
Vesiyādibhedatoti vesiyāvidhavāthullakumārikāpaṇḍakapānāgārabhikkhunibhedato .
Samānan ti samaṃ , avisamanti attho .
Akāsi vāti tādisaṃ anācāraṃ akāsi vā .
Sīlasaṃvarasaṅkhātenāti kathaṃ parivajjanaṃ sīlaṃ ?
Anāsanaparivajjanena hi
M3.131 anācāraparivajjanaṃ vuttaṃ .
Anācārāgocaraparivajjanaṃ cārittasīlatāya sīlasaṃvaro .
Tathā hi bhagavatā ‘‘ pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharatī ’’ ti ( vibha .508) sīlasaṃvaravibhajane ācāragocarasampattiṃV3.123 dassentena ‘‘ atthi anācāro , atthi agocaro ’’ tiādinā ( vibha .513-514) ācāragocarā vibhajitvā dassitā .
‘‘ Caṇḍaṃ hatthiṃ parivajjetī ’’ ti vacanato hatthiādiparivajjanampi bhagavato vacanānuṭṭhānanti katvā ācārasīlamevāti veditabbaṃ .Itipīti imināpi kāraṇena ayonisomanasikārasamuṭṭhitattāpi , lobhādisahagatattāpi , kusalappaṭipakkhatopītiādīhi kāraṇehi ayaṃ vitakko akusaloti attho .
Iminā nayena sāvajjotiādīsupi attho veditabbo .
Ettha ca akusalotiādinā diṭṭhadhammikaṃ kāmavitakkassa ādīnavaṃ dasseti , dukkhavipākoti iminā samparāyikaṃ .
Attabyābādhāya saṃvattatītiādīsupi imināva nayena ādīnavavibhāvanā veditabbā .
Uppannassa kāmavitakkassa anadhivāsanaṃ nāma puna tādisassa anuppādanaṃ .
Taṃ panassa pahānaṃ vinodanaṃ byantikaraṇaṃ anabhāvagamananti ca vattuṃ vaṭṭatīti pāḷiyaṃ –
‘‘ uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāsetī ’’ ti vatvā ‘‘ pajahatī ’’ tiādi vuttanti tamatthaṃ dassento ‘‘ anadhivāsento kiṃ karotī ’’ tiādimāha .
Pahānañcettha vikkhambhanameva , na samucchedoti dassetuṃ ‘‘ vinodetī ’’ tiādi vuttanti vikkhambhanavaseneva attho dassito .
Uppannuppanneti tesaṃ pāpavitakkānaṃ uppādāvatthāgahaṇaṃ vā kataṃ siyā anavasesaggahaṇaṃ vā .
Tesu paṭhamaṃ sandhāyāha ‘‘ uppannamatte ’’ ti , sampatijāteti attho .
Anavasesaggahaṇaṃ byāpanicchāyaṃ hotīti dassetuṃ ‘‘ satakkhattumpi uppannuppanne ’’ ti vuttaṃ .
Ñātivitakkoti ‘‘ amhākaṃ ñātayo sukhajīvino sampattiyuttā ’’ tiādinā gehassitapemavasena ñātake ārabbha uppannavitakko .
Janapadavitakkoti ‘‘ amhākaṃ janapado subhikkho sampannasasso ramaṇīyo ’’ tiādinā gehassitapemavasena janapadaṃ ārabbha uppannavitakko .
Ukkuṭikappadhānādīhi dukkhe nijjiṇṇe samparāye sattā sukhī honti amarāti dukkarakārikāya paṭisaṃyutto amaratthāya vitakko .
Taṃ vā ārabbha amarāvikkhepadiṭṭhisahagato amaro ca so vitakko cāti
M3.132 amarāvitakko .
Parānuddayatāpaṭisaṃyuttoti paresu upaṭṭhākādīsu sahananditādivasena pavatto anuddayatāpatirūpako gehassitapemappaṭisaṃyutto vitakko .
Lābhasakkārasilokappaṭisaṃyuttoti cīvarādilābhena ca sakkārena ca kittisaddena ca ārammaṇakaraṇavasena paṭisaṃyutto .
Anavaññattippaṭisaṃyuttoti ‘‘ aho vata maṃ pare na avajāneyyuṃ , na heṭṭhā katvā maññeyyuṃ , pāsāṇacchattaṃ viya garuṃ kareyyun ’’ ti uppannavitakko .Kāmavitakko
V3.124 kāmasaṅkappanasabhāvato kāmāsavappattiyā sātisayattā ca kāmanākāroti āha ‘‘ kāmavitakko panettha kāmāsavo ’’ ti .
Tabbisesoti kāmāsavaviseso bhavasabhāvattāti adhippāyo .Kāmavitakkādike vinodeti attano santānato nīharati etenāti vinodanaṃ , vīriyanti āha ‘‘ vīriyasaṃvarasaṅkhātena vinodanenā ’’ ti .
‘‘ Satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiyo paripūrentī ’’ ti vacanato vijjāvimuttīnaṃ anadhigamo tato ca sakalavaṭṭadukkhānativatti abhāvanāya ādīnavo .
Vuttavipariyāyena bhagavato orasaputtabhāvādivasena ca bhāvanāya ānisaṃso veditabbo .
Thomentoti āsavapahānassa dukkarattā tāya eva dukkarakiriyāya taṃ abhitthavanto .
Saṃvareneva pahīnāti saṃvarena pahīnā eva .
Tena vuttaṃ ‘‘ na appahīnesuyeva pahīnasaññī ’’ ti .