7. Devatāvaggo
1-3.Anāgāmiphalasuttādivaṇṇanā
65-67.
Sattamassa
M3.142 paṭhamādīni uttānatthāni .Sattamassa
M3.142 paṭhamādīni uttānatthāni .Tatiye abhisamācāre uttamasamācāre bhavaṃ ābhisamācārikaṃ , vattappaṭipattivattaṃ .
Tenāha ‘‘ uttamasamācārabhūtan ’’ tiādi .
Sekhapaṇṇattisīlan ti sekhiyavasena paññattasīlaṃ .
Sekhapaṇṇattisīlan ti sekhiyavasena paññattasīlaṃ .
Anāgāmiphalasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
4-5.
Saṅgaṇikārāmasuttādivaṇṇanā
Anāgāmiphalasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
4-5.
Saṅgaṇikārāmasuttādivaṇṇanā
68-69.
Catutthe gaṇena saṅgaṇaṃ samodhānaṃ gaṇasaṅgaṇikā , sā āramitabbaṭṭhena ārāmo etassāti gaṇasaṅgaṇikārāmo .
Saṅgaṇikāti vā sakaparisasamodhānaṃ .
Gaṇoti nānājanasamodhānaṃ .
Sesamettha suviññeyyameva .
Pañcamaṃ uttānatthameva .
Saṅgaṇikārāmasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Samādhisuttavaṇṇanā
68-69.
Catutthe gaṇena saṅgaṇaṃ samodhānaṃ gaṇasaṅgaṇikā , sā āramitabbaṭṭhena ārāmo etassāti gaṇasaṅgaṇikārāmo .
Saṅgaṇikāti vā sakaparisasamodhānaṃ .
Gaṇoti nānājanasamodhānaṃ .
Sesamettha suviññeyyameva .
Pañcamaṃ uttānatthameva .
Saṅgaṇikārāmasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Samādhisuttavaṇṇanā
70. Chaṭṭhe
V3.133 paṭippassambhanaṃ paṭippassaddhīti atthato ekanti āha ‘‘ na paṭippassaddhiladdhenāti kilesappaṭippassaddhiyā aladdhenā ’’ ti .Sukkapakkhe santenātiādīsu aṅgasantatāya ārammaṇasantatāya sabbakilesasantatāya ca santena , atappaniyaṭṭhena paṇītena , kilesappaṭippassaddhiyā laddhattā , kilesappaṭippassaddhibhāvaṃ vā laddhattā paṭippassaddhiladdhena , passaddhikilesena vā arahatā laddhattā paṭippassaddhiladdhena , ekodibhāvena adhigatattā ekodibhāvādhigatenāti evamattho daṭṭhabbo .
Sukkapakkhe santenātiādīsu aṅgasantatāya ārammaṇasantatāya sabbakilesasantatāya ca santena , atappaniyaṭṭhena paṇītena , kilesappaṭippassaddhiyā laddhattā , kilesappaṭippassaddhibhāvaṃ vā laddhattā paṭippassaddhiladdhena , passaddhikilesena vā arahatā laddhattā paṭippassaddhiladdhena , ekodibhāvena adhigatattā ekodibhāvādhigatenāti evamattho daṭṭhabbo .
Sukkapakkhe santenātiādīsu aṅgasantatāya ārammaṇasantatāya sabbakilesasantatāya ca santena , atappaniyaṭṭhena paṇītena , kilesappaṭippassaddhiyā laddhattā , kilesappaṭippassaddhibhāvaṃ vā laddhattā paṭippassaddhiladdhena , passaddhikilesena vā arahatā laddhattā paṭippassaddhiladdhena , ekodibhāvena adhigatattā ekodibhāvādhigatenāti evamattho daṭṭhabbo .
Samādhisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
7-10.
Sakkhibhabbasuttādivaṇṇanā
71-74.
Sattame
M3.143 tasmiṃ tasmiṃ viseseti tasmiṃ tasmiṃ sacchikātabbe visese .Sakkhibhāvāya paccakkhakāritāya bhabbo sakkhibhabbo , tassa bhāvo sakkhibhabbatā .
Taṃ sakkhibhabbataṃ .
Sati satiāyataneti sati satikāraṇe .
Kiñcettha kāraṇaṃ ?
Abhiññā vā abhiññāpādakajjhānaṃ vā , avasāne pana chaṭṭhābhiññāya arahattaṃ vā kāraṇaṃ , arahattassa vipassanā vāti veditabbaṃ .
Yañhi taṃ tatra tatra sakkhibhabbatāsaṅkhātaṃ iddhividhapaccanubhavanādi , tassa abhiññā kāraṇaṃ .
Atha iddhividhapaccanubhavanādi abhiññā , evaṃ sati abhiññāpādakajjhānaṃ kāraṇaṃ .
Arahattampi ‘‘ kudāssu nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja viharissāmī ’’ ti anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhapetvā chaṭṭhābhiññaṃ nibbattentassa kāraṇaṃ .
Idañca sabbasādhāraṇaṃ na hoti , sādhāraṇavasena pana arahattassa vipassanā kāraṇaṃ .
Atha vā sati āyataneti tassa tassa visesādhigamassa upanissayasaṅkhāte kāraṇe satīti evamettha attho daṭṭhabbo .
Hānabhāgiyādīsu ‘‘ paṭhamajjhānassa lābhiṃ kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti , hānabhāgiyo samādhi .
Tadanudhammatā sati santiṭṭhati , ṭhitibhāgiyo samādhi .
Avitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti , visesabhāgiyo samādhi .
Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasaṃhitā , nibbedhabhāgiyo samādhī ’’ ti ( vibha .799) iminā nayena sabbasamāpattiyo vitthāretvā hānabhāgiyādiattho veditabbo .
Tattha paṭhamajjhānassa lābhin ti
V3.134 yvāyaṃ appaguṇassa paṭhamassa jhānassa lābhī , taṃ .
Kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācarantīti tato vuṭṭhitaṃ ārammaṇavasena kāmasahagatā hutvā saññāmanasikārā samudācaranti tudanti , tassa kāmānatītassa kāmānupakkhandānaṃ saññāmanasikārānaṃ vasena so paṭhamajjhānasamādhi hāyati parihāyati , tasmā hānabhāgiyo vutto .
Tadanudhammatāti tadanurūpasabhāvo .
Sati santiṭṭhatīti idaṃ micchāsatiṃ sandhāya vuttaṃ .
Yassa hi paṭhamajjhānānurūpasabhāvā paṭhamajjhānaṃ santato paṇītato disvā assādayamānā abhinandamānā nikanti hoti , tassa nikantivasena so paṭhamajjhānasamādhi neva hāyati na vaḍḍhati , ṭhitikoṭṭhāsiko hoti .
Tena vuttaṃM3.144 ‘‘ ṭhitibhāgiyo samādhī ’’ ti .
Avitakkasahagatāti avitakkaṃ dutiyajjhānaṃ santato paṇītato manasikaroto ārammaṇavasena avitakkasahagatā .
Saññāmanasikārā samudācarantīti paguṇapaṭhamajjhānato vuṭṭhitaṃ dutiyajjhānādhigamatthāya codenti tudanti .
Tassa upari dutiyajjhānānupakkhandānaṃ saññāmanasikārānaṃ vasena so paṭhamajjhānasamādhi visesabhūtassa dutiyajjhānassa uppattipadaṭṭhānatāya ‘‘ visesabhāgiyo ’’ ti vutto .
Nibbidāsahagatāti tameva paṭhamajjhānalābhiṃ jhānato vuṭṭhitaṃ nibbidāsaṅkhātena vipassanāñāṇena sahagatā .
Vipassanāñāṇañhi jhānaṅgesu pabhedena upaṭṭhahantesu nibbindati ukkaṇṭhati , tasmā ‘‘ nibbidā ’’ ti vuccati .
Samudācarantīti nibbānasacchikiriyatthāya codenti tudanti .
Virāgūpasaṃhitāti virāgasaṅkhātena nibbānena upasaṃhitā .
Vipassanāñāṇañhi sakkā iminā maggena virāgaṃ nibbānaṃ sacchikātunti pavattito ‘‘ virāgūpasaṃhitan ’’ ti vuccati .
Taṃsampayuttā saññāmanasikārā virāgūpasaṃhitā eva nāma .
Tassa tesaṃ saññāmanasikārānaṃ vasena paṭhamajjhānasamādhi ariyamaggappaṭivedhassa padaṭṭhānatāya ‘‘ nibbedhabhāgiyo ’’ ti vutto .
Hānaṃ bhajantīti hānabhāgiyā , hānabhāgo vā etesaṃ atthīti hānabhāgiyā , parihānakoṭṭhāsikāti attho .
Iminā nayena ṭhitibhāgiyo veditabbo .Aṭṭhamādīni uttānatthāneva .
Sakkhibhabbasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Devatāvaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Arahattavaggo
1-3.
Dukkhasuttādivaṇṇanā
71-74.
Sattame
M3.143 tasmiṃ tasmiṃ viseseti tasmiṃ tasmiṃ sacchikātabbe visese .
Sakkhibhāvāya paccakkhakāritāya bhabbo sakkhibhabbo , tassa bhāvo sakkhibhabbatā .
Taṃ sakkhibhabbataṃ .
Sati satiāyataneti sati satikāraṇe .
Kiñcettha kāraṇaṃ ?
Abhiññā vā abhiññāpādakajjhānaṃ vā , avasāne pana chaṭṭhābhiññāya arahattaṃ vā kāraṇaṃ , arahattassa vipassanā vāti veditabbaṃ .
Yañhi taṃ tatra tatra sakkhibhabbatāsaṅkhātaṃ iddhividhapaccanubhavanādi , tassa abhiññā kāraṇaṃ .
Atha iddhividhapaccanubhavanādi abhiññā , evaṃ sati abhiññāpādakajjhānaṃ kāraṇaṃ .
Arahattampi ‘‘ kudāssu nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja viharissāmī ’’ ti anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhapetvā chaṭṭhābhiññaṃ nibbattentassa kāraṇaṃ .
Idañca sabbasādhāraṇaṃ na hoti , sādhāraṇavasena pana arahattassa vipassanā kāraṇaṃ .
Atha vā sati āyataneti tassa tassa visesādhigamassa upanissayasaṅkhāte kāraṇe satīti evamettha attho daṭṭhabbo .
Hānabhāgiyādīsu ‘‘ paṭhamajjhānassa lābhiṃ kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti , hānabhāgiyo samādhi .
Tadanudhammatā sati santiṭṭhati , ṭhitibhāgiyo samādhi .
Avitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti , visesabhāgiyo samādhi .
Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasaṃhitā , nibbedhabhāgiyo samādhī ’’ ti ( vibha .799) iminā nayena sabbasamāpattiyo vitthāretvā hānabhāgiyādiattho veditabbo .
Tattha paṭhamajjhānassa lābhin tiV3.134 yvāyaṃ appaguṇassa paṭhamassa jhānassa lābhī , taṃ .
Kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācarantīti tato vuṭṭhitaṃ ārammaṇavasena kāmasahagatā hutvā saññāmanasikārā samudācaranti tudanti , tassa kāmānatītassa kāmānupakkhandānaṃ saññāmanasikārānaṃ vasena so paṭhamajjhānasamādhi hāyati parihāyati , tasmā hānabhāgiyo vutto .
Tadanudhammatāti tadanurūpasabhāvo .
Sati santiṭṭhatīti idaṃ micchāsatiṃ sandhāya vuttaṃ .
Yassa hi paṭhamajjhānānurūpasabhāvā paṭhamajjhānaṃ santato paṇītato disvā assādayamānā abhinandamānā nikanti hoti , tassa nikantivasena so paṭhamajjhānasamādhi neva hāyati na vaḍḍhati , ṭhitikoṭṭhāsiko hoti .
Tena vuttaṃM3.144 ‘‘ ṭhitibhāgiyo samādhī ’’ ti .
Avitakkasahagatāti avitakkaṃ dutiyajjhānaṃ santato paṇītato manasikaroto ārammaṇavasena avitakkasahagatā .
Saññāmanasikārā samudācarantīti paguṇapaṭhamajjhānato vuṭṭhitaṃ dutiyajjhānādhigamatthāya codenti tudanti .
Tassa upari dutiyajjhānānupakkhandānaṃ saññāmanasikārānaṃ vasena so paṭhamajjhānasamādhi visesabhūtassa dutiyajjhānassa uppattipadaṭṭhānatāya ‘‘ visesabhāgiyo ’’ ti vutto .
Nibbidāsahagatāti tameva paṭhamajjhānalābhiṃ jhānato vuṭṭhitaṃ nibbidāsaṅkhātena vipassanāñāṇena sahagatā .
Vipassanāñāṇañhi jhānaṅgesu pabhedena upaṭṭhahantesu nibbindati ukkaṇṭhati , tasmā ‘‘ nibbidā ’’ ti vuccati .
Samudācarantīti nibbānasacchikiriyatthāya codenti tudanti .
Virāgūpasaṃhitāti virāgasaṅkhātena nibbānena upasaṃhitā .
Vipassanāñāṇañhi sakkā iminā maggena virāgaṃ nibbānaṃ sacchikātunti pavattito ‘‘ virāgūpasaṃhitan ’’ ti vuccati .
Taṃsampayuttā saññāmanasikārā virāgūpasaṃhitā eva nāma .
Tassa tesaṃ saññāmanasikārānaṃ vasena paṭhamajjhānasamādhi ariyamaggappaṭivedhassa padaṭṭhānatāya ‘‘ nibbedhabhāgiyo ’’ ti vutto .
Hānaṃ bhajantīti hānabhāgiyā , hānabhāgo vā etesaṃ atthīti hānabhāgiyā , parihānakoṭṭhāsikāti attho .
Iminā nayena ṭhitibhāgiyo veditabbo .
Aṭṭhamādīni uttānatthāneva .
Sakkhibhabbasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Devatāvaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Arahattavaggo
1-3.
Dukkhasuttādivaṇṇanā 71-74.
Sattame
M3.143 tasmiṃ tasmiṃ viseseti tasmiṃ tasmiṃ sacchikātabbe visese .
Sakkhibhāvāya paccakkhakāritāya bhabbo sakkhibhabbo , tassa bhāvo sakkhibhabbatā .
Taṃ sakkhibhabbataṃ .
Sati satiāyataneti sati satikāraṇe .
Kiñcettha kāraṇaṃ ?
Abhiññā vā abhiññāpādakajjhānaṃ vā , avasāne pana chaṭṭhābhiññāya arahattaṃ vā kāraṇaṃ , arahattassa vipassanā vāti veditabbaṃ .
Yañhi taṃ tatra tatra sakkhibhabbatāsaṅkhātaṃ iddhividhapaccanubhavanādi , tassa abhiññā kāraṇaṃ .
Atha iddhividhapaccanubhavanādi abhiññā , evaṃ sati abhiññāpādakajjhānaṃ kāraṇaṃ .
Arahattampi ‘‘ kudāssu nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja viharissāmī ’’ ti anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhapetvā chaṭṭhābhiññaṃ nibbattentassa kāraṇaṃ .
Idañca sabbasādhāraṇaṃ na hoti , sādhāraṇavasena pana arahattassa vipassanā kāraṇaṃ .
Atha vā sati āyataneti tassa tassa visesādhigamassa upanissayasaṅkhāte kāraṇe satīti evamettha attho daṭṭhabbo .
Hānabhāgiyādīsu ‘‘ paṭhamajjhānassa lābhiṃ kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti , hānabhāgiyo samādhi .
Tadanudhammatā sati santiṭṭhati , ṭhitibhāgiyo samādhi .
Avitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti , visesabhāgiyo samādhi .
Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasaṃhitā , nibbedhabhāgiyo samādhī ’’ ti ( vibha .799) iminā nayena sabbasamāpattiyo vitthāretvā hānabhāgiyādiattho veditabbo .
Tattha paṭhamajjhānassa lābhin tiV3.134 yvāyaṃ appaguṇassa paṭhamassa jhānassa lābhī , taṃ .
Kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācarantīti tato vuṭṭhitaṃ ārammaṇavasena kāmasahagatā hutvā saññāmanasikārā samudācaranti tudanti , tassa kāmānatītassa kāmānupakkhandānaṃ saññāmanasikārānaṃ vasena so paṭhamajjhānasamādhi hāyati parihāyati , tasmā hānabhāgiyo vutto .
Tadanudhammatāti tadanurūpasabhāvo .
Sati santiṭṭhatīti idaṃ micchāsatiṃ sandhāya vuttaṃ .
Yassa hi paṭhamajjhānānurūpasabhāvā paṭhamajjhānaṃ santato paṇītato disvā assādayamānā abhinandamānā nikanti hoti , tassa nikantivasena so paṭhamajjhānasamādhi neva hāyati na vaḍḍhati , ṭhitikoṭṭhāsiko hoti .
Tena vuttaṃM3.144 ‘‘ ṭhitibhāgiyo samādhī ’’ ti .
Avitakkasahagatāti avitakkaṃ dutiyajjhānaṃ santato paṇītato manasikaroto ārammaṇavasena avitakkasahagatā .
Saññāmanasikārā samudācarantīti paguṇapaṭhamajjhānato vuṭṭhitaṃ dutiyajjhānādhigamatthāya codenti tudanti .
Tassa upari dutiyajjhānānupakkhandānaṃ saññāmanasikārānaṃ vasena so paṭhamajjhānasamādhi visesabhūtassa dutiyajjhānassa uppattipadaṭṭhānatāya ‘‘ visesabhāgiyo ’’ ti vutto .
Nibbidāsahagatāti tameva paṭhamajjhānalābhiṃ jhānato vuṭṭhitaṃ nibbidāsaṅkhātena vipassanāñāṇena sahagatā .
Vipassanāñāṇañhi jhānaṅgesu pabhedena upaṭṭhahantesu nibbindati ukkaṇṭhati , tasmā ‘‘ nibbidā ’’ ti vuccati .
Samudācarantīti nibbānasacchikiriyatthāya codenti tudanti .
Virāgūpasaṃhitāti virāgasaṅkhātena nibbānena upasaṃhitā .
Vipassanāñāṇañhi sakkā iminā maggena virāgaṃ nibbānaṃ sacchikātunti pavattito ‘‘ virāgūpasaṃhitan ’’ ti vuccati .
Taṃsampayuttā saññāmanasikārā virāgūpasaṃhitā eva nāma .
Tassa tesaṃ saññāmanasikārānaṃ vasena paṭhamajjhānasamādhi ariyamaggappaṭivedhassa padaṭṭhānatāya ‘‘ nibbedhabhāgiyo ’’ ti vutto .
Hānaṃ bhajantīti hānabhāgiyā , hānabhāgo vā etesaṃ atthīti hānabhāgiyā , parihānakoṭṭhāsikāti attho .
Iminā nayena ṭhitibhāgiyo veditabbo .
Aṭṭhamādīni uttānatthāneva .
Sakkhibhabbasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Devatāvaggavaṇṇanā niṭṭhitā .8. Arahattavaggo
1-3.