Upālipañhākathāvaṇṇanā
351. Na pana ettāvatā saṅgho bhinno hotīti salākaggāhāpanamattena saṅghabhedānibbattito vuttaṃ .
Uposathādisaṅghakamme kate eva hi saṅgho bhinno hoti .
Tattha ca uposathapavāraṇāsu ñattiniṭṭhānena , sesakammesu apalokanādikammapariyosānena saṅghabhedo samatthoti daṭṭhabbo .
‘‘ Abhabbatā na vuttā ’’ ti idaṃ ‘‘ bhikkhave , devadattena paṭhamaṃ ānantariyakammaṃ upacitan ’’ tiādinā ānantariyattaṃ vadatā bhagavatā tassa abhabbatāsaṅkhātā pārājikatā na paññattā .
Etena āpatti viya abhabbatāpi paññattianantarameva hoti , na tato pureti dasseti .
Idha pana ādikammikassapi anāpattiyā avuttattā devadattādayopi na muttāti daṭṭhabbaṃ .
Tayo satipaṭṭhānātiādīsu tayo eva satipaṭṭhānā , na tato paranti ekassa satipaṭṭhānassa
V2.243 paṭikkhepova idha adhammo , na pana tiṇṇaṃ satipaṭṭhānattavidhānaṃM2.256 tassa dhammattā .Evaṃ sesesupi hāpanakoṭṭhāsesu .
Vaḍḍhanesu pana cha indriyānīti anindriyassapi ekassa indriyattavidhānameva adhammo .
Evaṃ sesesupi .
Na kevalañca eteva ,‘‘ cattāro khandhā , terasāyatanānī ’’ tiādinā yattha katthaci viparītato pakāsanaṃ sabbaṃ adhammo .
Yāthāvato pakāsanañca sabbaṃ dhammoti daṭṭhabbaṃ .
Pakāsanan ti cettha tathā tathā kāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā arūpakkhandhāva adhippetā , evamettha dasakusalakammapathādīsu anavajjaṭṭhena sarūpato dhammesu , akusalakammapathādīsu sāvajjaṭṭhena sarūpato adhammesu ca tadaññesu ca abyākatesu yassa kassaci koṭṭhāsassa bhagavatā paññattakkameneva pakāsanaṃ ‘‘ dhammo ’’ ti ca viparītato pakāsanaṃ ‘‘ adhammo ’’ ti ca dassitanti daṭṭhabbaṃ .
Kāmañcettha vinayādayopi yathābhūtato , ayathābhūtato ca pakāsanavasena dhammādhammesu eva pavisanti , vinayādināmena pana visesetvā visuṃ gahitattā tadavasesameva dhammādhammakoṭṭhāse pavisatīti daṭṭhabbaṃ .
Imaṃ adhammaṃ dhammoti karissāmātiādi dhammañca adhammañca yāthāvato ñatvāva pāpicchaṃ nissāya viparītato pakāsentasseva saṅghabhedo hoti , na pana tathāsaññāya pakāsentassāti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Esa nayo ‘‘ avinayaṃ vinayoti dīpentī ’’ tiādīsupi .
Tattha niyyānikan ti ukkaṭṭhanti attho .
‘‘ Tathevā ’’ ti iminā ‘‘ evaṃ amhākaṃ ācariyakulan ’’ tiādinā vuttamatthaṃ ākaḍḍhati .
Saṃvaro pahānaṃ paṭisaṅkhāti saṃvaravinayo , pahānavinayo , paṭisaṅkhāvinayo ca vutto .
Tenāha ‘‘ ayaṃ vinayo ’’ ti .
‘‘ Paññattaṃ apaññattan ’’ ti dukaṃ ‘‘ bhāsitaṃ abhāsitan ’’ ti dukena atthato samānameva , tathā duṭṭhulladukaṃ garukadukena .
Teneva tesaṃ ‘‘ cattāro satipaṭṭhānā … pe … idaṃ apaññattaṃ nāmā ’’ tiādinā sadisaniddeso kato .
Sāvasesāpattin ti avasesasīlehi sahitāpattiṃ .
Natthi etissaṃ āpannāyaṃ sīlāvasesāti anavasesāpatti .
354. Pāḷiyaṃ samaggānañca anuggahoti yathā samaggānaṃ sāmaggī na bhijjati , evaṃ anuggahaṇaṃ anubalappadānaṃ .
355. Siyā
M2.257 nu khoti sambhaveyya nu kho .Tasmiṃ adhammadiṭṭhīti attano ‘‘ adhammaṃ dhammo ’’ ti etasmiṃ dīpane ayuttadiṭṭhi .
Bhede adhammadiṭṭhīti ‘‘ adhammaṃ dhammo ’’ ti dīpetvā anussāvanasalākaggāhāpanādinā attānaṃ muñcitvā catuvaggādikaṃ saṅghaṃ ekasīmāyameva ṭhitato
V2.244 catuvaggādisaṅghato viyojetvā ekakammādinipphādanavasena saṅghabhedakaraṇe adhammadiṭṭhiko hutvāti attho .Vinidhāya diṭṭhin ti yā tasmiṃ ‘‘ adhammaṃ dhammo ’’ ti dīpane attano adhammadiṭṭhi uppajjati , taṃ vinidhāya paṭicchādetvā ‘‘ dhammo evāyan ’’ ti viparītato pakāsetvāti attho .
Evaṃ sabbattha attho veditabbo .
Bhede dhammadiṭṭhīti yathāvuttanayena saṅghabhedane doso natthīti laddhiko .
Ayaṃ pana ‘‘ adhammaṃ dhammo ’’ ti dīpane adhammadiṭṭhiko hutvāpi taṃ diṭṭhiṃ vinidhāya karaṇena saṅghabhedako atekiccho jāto .
Evaṃ bhede vematikoti imassa pana bhede vematikadiṭṭhiyā vinidhānampi atthi .
Sesaṃ samameva .
Tasmiṃ dhammadiṭṭhibhede adhammadiṭṭhīti ayaṃ pana bhede adhammadiṭṭhiṃ vinidhāya katattā saṅghabhedako atekiccho jāto .
Sukkapakkhe pana sabbattha ‘‘ adhammaṃ dhammo ’’ tiādidīpane vā bhede vā dhammadiṭṭhitāya diṭṭhiṃ avinidhāyeva katattā saṅghabhedakopi satekiccho jāto .
Tasmā ‘‘ adhammaṃ dhammo ’’ tiādidīpane vā saṅghabhede vā ubhosupi vā adhammadiṭṭhi vā vematiko vā hutvā taṃ diṭṭhiṃ , vimatiñca vinidhāya ‘‘ dhammo ’’ ti pakāsetvā vuttanayena saṅghabhedaṃ karontasseva ānantariyaṃ hotīti veditabbaṃ .
Upālipañhākathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Saṅghabhedakakkhandhakavaṇṇanānayo niṭṭhito .