9. Pātimokkhaṭṭhapanakkhandhako
Pātimokkhuddesayācanakathāvaṇṇanā
383. Pātimokkhaṭṭhapanakkhandhake
M2.261V2.248 pāḷiyaṃ nandimukhiyāti odātadisāmukhatāya tuṭṭhamukhiyā .‘‘ Uddhastaṃ aruṇan ’’ ti vatvāpi ‘‘ uddisatu , bhante , bhagavā ’’ ti pātimokkhuddesayācanaṃ anuposathe uposathakaraṇapaṭikkhepassa sikkhāpadassa apaññattattā therena katanti daṭṭhabbaṃ .
Kasmā pana bhagavā evaṃ tuṇhībhūtova tiyāmarattiṃ vītināmesīti ?
Aparisuddhāya parisāya uposathādisaṃvāsakaraṇassa sāvajjataṃ bhikkhusaṅghe pākaṭaṃ kātuṃ , tañca āyatiṃ bhikkhūnaṃ tathāpaṭipajjanatthaṃ sikkhāpadaṃ ñāpetuṃ .
Keci panettha ‘‘ aparisuddhampi puggalaṃ tassa sammukhā ‘ aparisuddho ’ ti vattuṃ mahākaruṇāya avisahanto bhagavā tathā nisīdī ’’ ti kāraṇaṃ vadanti .
Taṃ akāraṇaṃ pacchāpi avattabbato , mahāmoggallānattherenāpi taṃ bāhāyaṃ gahetvā bahi nīharaṇassa akattabbatāpasaṅgato .
Tasmā yathāvuttamevettha kāraṇanti .
Teneva ‘‘ aṭṭhānametaṃ , bhikkhave , anavakāso , yaṃ tathāgato aparisuddhāya parisāya uposathaṃ kareyya , pātimokkhaṃ uddiseyyā ’’ ti ( a . ni .8.20; cūḷava .386; udā .45) vatvā ‘‘ na ca , bhikkhave , sāpattikena pātimokkhaṃ sotabban ’’ tiādinā ( cūḷava .386) sāpattikaparisāya kattabbavidhi dassito .
Saṅkassarasamācāran ti kiñcideva asāruppaṃ disvā ‘‘ idaṃ iminā kataṃ bhavissatī ’’ ti parehi saṅkāya saritabbasamācāraṃ , attanā vā ‘‘ mama anācāraṃ ete jānantī ’’ ti saṅkāya saritabbasamācāraṃ .
Samaṇavesadhāraṇena , saṅghikapaccayabhāgagahaṇādinā ca jīvikaṃ kappento ‘‘ ahaṃ samaṇo ’’ ti paṭiññaṃ adentopi atthato dento viya hotīti ‘‘ samaṇapaṭiññaṃ brahmacāripaṭiññan ’’ ti vuttaṃ .
Avassutan ti kilesāvassanena tintaṃ .
Sañjātadussilyakacavarattā kasambujātaṃ
V2.249 , asāratāya vā kasambu viya jātaṃ .Bahidvārakoṭṭhakā nikkhāmetvāti dvārasālato bahi nikkhamāpetvā .
384. Mahāsamudde
M2.262 abhiramantīti bahuso dassanapavisanādinā mahāsamudde abhiratiṃ vindanti .Na āyatakeneva papātoti chinnataṭamahāsobbho viya na āditova ninnoti attho .
Ṭhitadhammoti avaṭṭhitasabhāvo .
Pūrattan ti puṇṇattaṃ .
Nāgāti sappajātikā .
Pātimokkhuddesayācanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Pātimokkhasavanārahakathādivaṇṇanā
386. Udāharitabban ti pāḷiyā avatvā tamatthaṃ yāya kāyaci bhāsāya udāhaṭampi udāhaṭamevāti daṭṭhabbaṃ .
Pure vā pacchā vāti ñattiārambhato pubbe vā ñattiniṭṭhānato pacchā vā .
387. Katañca akatañca ubhayaṃ gahetvāti yassa katāpi atthi akatāpi .
Tassa tadubhayaṃ gahetvā .
Dhammikaṃ sāmaggin ti dhammikaṃ samaggakammaṃ .
Paccādiyatīti ukkoṭanādhippāyena puna kātuṃ ādiyati .
388. Ākārādisaññā veditabbāti ākāraliṅganimittanāmāni vuttānīti veditabbāni .
Pātimokkhasavanārahakathādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Attādānaaṅgakathādivaṇṇanā
398. Puna codetuṃ attanā ādātabbaṃ gahetabbaṃ adhikaraṇaṃ attādānanti āha ‘‘ sāsanaṃ sodhetukāmo ’’ tiādi .
Vassārattoti vassakālo .
Sopi hi dubbhikkhādikālo viya adhikaraṇavūpasamatthaṃ lajjiparisāya dūrato ānayanassa , āgatānañca piṇḍāya caraṇādisamācārassa dukkarattā akālo eva .
Samanussaraṇakaraṇan ti
V2.250 anussaritānussaritakkhaṇe pītipāmojjajananato anussaraṇuppādakaṃ .Vigatūpakkilesa … pe … saṃvattatīti ettha yathā
M2.263 abbhahimādiupakkilesavirahitānaṃ candimasūriyānaṃ sassirīkatā hoti , evamassāpi codakassa pāpapuggalūpakkilesavigamena sassirīkatā hotīti adhippāyo . 399. Adhigataṃ mettacittan ti appanāppattaṃ mettajhānaṃ .
400-1.
‘‘ Dosantaro ’’ ti ettha antara-saddo cittapariyāyoti āha ‘‘ na duṭṭhacitto hutvā ’’ ti .
Kāruññaṃ nāma karuṇā evāti āha ‘‘ kāruññatāti karuṇābhāvo ’’ ti .
Karuṇan ti appanāppattaṃ vadati .
Tathā mettan ti .
Attādānaaṅgakathādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Pātimokkhaṭṭhapanakkhandhakavaṇṇanānayo niṭṭhito .