6. Senāsanakkhandhako
Vihārānujānanakathāvaṇṇanā
295. Senāsanakkhandhake
M2.237V2.225 sisireti sisirakāle himapātavasena sattāhavaddalikādivassapātavassena ca uppanno kharo sītasamphasso adhippetoti āha ‘‘ samphusitako ’’ ti .‘‘ Tato ’’ ti idaṃ kattuatthe nissakkavacanaṃ , tena ca vihārena vātātapo paṭihaññatīti atthoti āha ‘‘ vihārena paṭihaññatī ’’ ti .
296. Āviñchanachiddan ti yattha aṅguliṃ vā rajjusaṅkhalikādiṃ vā pavesetvā kavāṭaṃ ākaḍḍhantā dvārabāhaṃ phusāpenti , tassetaṃ adhivacanaṃ .
Senāsanaparibhoge akappiyaṃ nāma natthīti dassanatthaṃ ‘‘ sacepi dīpinaṅguṭṭhenā ’’ tiādi vuttaṃ .
Cetiye vedikāsadisan ti vātapānadāruṃ vā jālaṃ vā aṭṭhapetvā dāruṭṭhāne cetiye vedikāya paṭṭādīni viya iṭṭhakādīhi uddhaṃ , tiriyañca paṭṭikādayo dassetvā catuchiddayuttaṃ kataṃ .
Thambhakavātapānaṃ nāma tiriyaṃ dārūni adatvā uddhaṃ ṭhapitadārūhi eva kataṃ .
Coḷakapādapuñchanaṃ bandhitun ti vātapānappamāṇena pādapuñchanasadisaṃ coḷakādinā bandhitvā vagguliādippavesananivāraṇatthaṃ , kathetunti attho .
Miḍḍhakan ti mañcākārena kaṭṭhamattikādīhi katavedikākāraṃ .
297. Caturassapīṭhan ti samacaturassaṃ .
Aṭṭhaṅgulapādakaṃ vaṭṭatīti aṭṭhaṅgulapādakameva vaṭṭati .
Pamāṇātikkantopi vaṭṭatīti samacaturassameva sandhāya vuttaṃ .
Āyatacaturassā pana sattaṅgapañcaṅgāpi uccapādā na vaṭṭanti .
Vetteheva caturassādiākārena kataṃ bhaddapīṭhanti āha ‘‘ vettamayaṃ pīṭhan ’’ ti .
Dārupaṭṭikāya uparīti aṭaniākārena ṭhitadārupaṭalassa heṭṭhā uddhaṃ pādaṃ katvā .
Pavesanakālañhi sandhāya ‘‘ uparī ’’ ti vuttaṃ .
Eḷakassa pacchimapādadvayaṃ viya vaṅkākārena ṭhitattā panetaṃ ‘‘ eḷakapādapīṭhan ’’ ti vuttaṃ .
Paloṭhentīti saha mañcehi pavaṭṭenti .
Rukkhe
V2.226 , latā ca muñcitvā avasesaṃ gacchādikaṃ sabbampi tiṇajāti evāti āha ‘‘ yesaṃ kesañci tiṇajātikānan ’’ tiādi .Upadahantīti
M2.238 ṭhapenti .Sīsappamāṇaṃ nāma yattha gīvāya saha sakalaṃ sīsaṃ ṭhapetuṃ sakkā , tassa ca muṭṭhiratanaṃ vitthārappamāṇanti dassento ‘‘ vitthārato ’’ tiādimāha .
Idañca bimbohanassa ubhosu antesu ṭhapetabbacoḷappamāṇadassanaṃ .
Tassa vasena bimbohanassa vitthārappamāṇaṃ paricchijjati , taṃ vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā katvā sibbitaṃ yathā koṭito koṭi vitthārato puthulaṭṭhānaṃ muṭṭhiratanappamāṇaṃ hoti , evaṃ sibbitabbaṃ .
Ito adhikaṃ na vaṭṭati , taṃ pana antesu ṭhapitacoḷaṃ koṭiyā koṭiṃ āhacca diguṇaṃ kataṃ tikaṇṇaṃ hoti .
Tesu tīsu kaṇṇesu dvinnaṃ kaṇṇānamantaraṃ vidatthicaturaṅgulaṃ hoti , majjhaṭṭhānaṃ koṭito koṭiṃ āhacca muṭṭhiratanaṃ hoti , idamassa ukkaṭṭhappamāṇaṃ .
Tenāha ‘‘ tīsu kaṇṇesū ’’ tiādi .
‘‘ Kambalameva … pe … uṇṇabhisisaṅkhyameva gacchatī ’’ ti sāmaññato vuttattā gonakādiakappiyampi uṇṇamayattharaṇaṃ bhisiyaṃ pakkhipitvā sayituṃ vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ .
Masūraketi cammamayabhisiyaṃ .
Cammamayaṃ pana bimbohanaṃ tūlapuṇṇampi na vaṭṭati .
Pāḷiyaṃ senāsanaparikkhāradussan ti senāsanaparikkhārakaraṇatthāya dussaṃ .
Bhisiṃ onandhitun ti bhisitthavikāya pakkhipitvā bandhituṃ .
Paribhijjatīti mañcādito sāriyamānā pīṭhakoṭiādīsu nisīdantehi ghaṃsiyamānā bhisi paribhijjati .
Onaddhamañcan ti bhisiṃ ekābaddhaṃ katvā baddhamañcaṃ .
Pāḷiyaṃ chaviṃ uppāṭetvā harantīti bhisicchaviṃ corā haranti .
Phositun ti corehi haritassa pacchā haritasaññāṇaphusitabindūni dātuṃ .
Bhittikamman ti nānāvaṇṇehi vibhittirājikaraṇaṃ .
Hatthakamman ti hatthena yaṃ kiñci saññākaraṇaṃ .
298. Pāḷiyaṃ na nipatatīti na allīyati .
Paṭibāhetvāti ghaṃsitvā .
Na nibandhatīti anibandhanīyo , na lagganakoti attho .
299.‘‘ Karohī ’’ ti vattumpi na labbhatīti āṇattiyā eva paṭikkhittattā dvārapālaṃ ‘‘ kiṃ na karosī ’’ tiādinā pariyāyena vattuṃ vaṭṭati .
Jātakapakaraṇan ti jātakapaṭisaṃyuttaṃ itthipurisādi yaṃ kiñci rūpaṃ adhippetaṃ .
‘‘ Parehi kārāpetun ’’ ti vuttattā buddharūpampi sayaṃ kātuṃ na labhati .
Pāḷiyaṃ pañcapaṭikan ti jātiādipañcappakāravaṇṇamaṭṭhaṃ .
300. Upacāro
M2.239V2.227 na hotīti gabbhassa bahi samantā anuparigamanassa okāso nappahoti .Rukkhaṃ vijjhitvāti tacchitasāradāruṃ aggasamīpe vijjhitvā .
Katvāti chidde katvā .
Kappakataṃ viya sārakhāṇuke ākoṭetvā evaṃ katameva ‘‘ āharimaṃ bhittipādan ’’ ti vuttaṃ .
Upatthambhanatthaṃ bhūmiyaṃ patiṭṭhāpetun ti jiṇṇabhittipādena bahi samānabhāraṃ khāṇukappasīsena ussāpetvā mūlena bhūmiyaṃ patiṭṭhāpetuṃ .
Parittāṇatthan ti ullittāvalittakuṭiyā ovassanaṭṭhānassa parittāṇatthaṃ .
Kiṭikan ti tālapaṇṇādīhi katapadalaṃ .
Madditamattikan ti ovassanachiddassa pidahanatthaṃ vuttaṃ .
Ubhatokuṭṭaṃ nīharitvā katapadesassāti yathā bahi ṭhitā ujukaṃ anto nisinne na passanti , evaṃ dvārābhimukhaṃ pidahanavasena bhittiñca aññato dvārañca yojetvā kataṭṭhānaṃ vadati .
Samantā pariyāgāroti samantato āviddhapamukhaṃ .
Vaṃsaṃ datvāti purisappamāṇe pāde nikhaṇitvā tesaṃ upari piṭṭhivaṃsasadisaṃ passavaṃsaṃ ṭhapetvā osāretvā .
Ekaṃ daṇḍakoṭiṃ atiuccāya vihārabhittikoṭiyā ekaṃ koṭiṃ nīce vaṃsapiṭṭhiyaṃ ṭhapanavasena daṇḍake pasāretvā .
Cakkalayutto kiṭikoti kavāṭaṃ viya vivaraṇathakanasukhatthaṃ cakkalabandhakiṭikaṃ .
Pāḷiyaṃ ugghāṭanakiṭikan ti āpaṇādīsu anatthikakāle ukkhipitvā , upari ca bandhitvā pacchā otaraṇakiṭikaṃ , kappasīsehi vā upatthambhanīhi ukkhipitvā pacchā otaraṇakiṭikampi .
301. Pānīyaṃ otappatīti pānīyabhājanesu ṭhapitapānīyaṃ ātapena santappati .
303. Tayo vāṭeti tayo parikkhepe .
Veḷuvāṭan ti sabbaṃ dāruparikkhepaṃ saṅgaṇhāti .
Kaṇṭakavāṭan ti sabbasākhāparikkhepaṃ .
305. Āloko antaradhāyīti yo buddhārammaṇāya pītiyā ānubhāvena mahanto obhāso ahosi , yena cassa padīpasahassena viya vigatandhakāro maggo ahosi , so bahinagare chavasarīrasamākulaṃ duggandhaṃ bībhacchaṃ āmakasusānaṃ pattassa bhayena pītivege mandībhūte antaradhāyi .
Sataṃ
M2.240 hatthīti gāthāya hatthino satasahassānīti evaṃ paccekaṃ sahassa-saddena yojetvā attho ñātabbo .Padavītihārassāti ‘‘ buddhaṃ vandissāmī ’’ ti ratanattayaṃ uddissa gacchato ekapadavītihārassa
V2.228 , tappaccayakusalaphalassāti attho .Tassa soḷasamo bhāgo kalaṃ nāma , taṃ soḷasiṃ kalaṃ yathāvuttā hatthiādayo sabbe nāgghanti nārahanti , nidassanamattañcetaṃ .
Anekasatasahassabhāgampi nāgghanti .
Andhakāro antaradhāyīti puna balavapītiyā āloke samuppanne antaradhāyi .
Āsattiyoti taṇhāyo .
Vayakaraṇan ti deyyadhammamūlaṃ navakammaṃ .
309. Dadeyyāti navakammaṃ adhiṭṭhātuṃ vihāre issariyaṃ dadeyyāti attho .
Dinnoti navakammaṃ kātuṃ vihāro dinno , vihāre navakammaṃ dinnanti vā attho .
313-4.
Santhāgāreti sannipātamaṇḍape .
Okāseti nivāsokāse .
Uddissa katan ti saṅghaṃ uddissa kataṃ .
Gihivikaṭan ti gihīhi kataṃ paññattaṃ , gihisantakanti attho .
Vihārānujānanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Senāsanaggāhakathāvaṇṇanā
318.‘‘ Chamāsaccayena chamāsaccayenā ’’ ti idaṃ dvikkhattuṃ paccayadānakālaparicchedadassanaṃ , evaṃ uparipi .
‘‘ Taṃ na gāhetabban ’’ ti vacanassa kāraṇamāha ‘‘ paccayeneva hi tan ’’ tiādinā , paccayaññeva nissāya tattha vasitvā paṭijagganā bhavissantīti adhippāyo .
Ubbhaṇḍikāti ukkhittabhaṇḍā bhavissanti .
Dīghasālāti caṅkamanasālā .
Maṇḍalamāḷoti upaṭṭhānasālā .
Anudahatīti pīḷeti .
‘‘ Adātuṃ na labbhatī ’’ ti iminā sañcicca adadantassa paṭibāhane pavisanato dukkaṭanti dīpeti .
‘‘ Na
M2.241 gocaragāmo ghaṭṭetabbo ’’ ti vuttamevatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ na tattha manussā vattabbā ’’ tiādi vuttaṃ .Vitakkaṃ chinditvāti ‘‘ iminā nīhārena gacchantaṃ disvā nivāretvā paccaye dassantī ’’ ti evarūpaṃ vitakkaṃ anuppādetvā .
Bhaṇḍappaṭicchādanan ti paṭicchādanabhaṇḍaṃ .
Sarīrappaṭicchādanacīvaranti attho .
‘‘ Suddhacittattāva anavajjan ’’ ti idaṃ pucchitakkhaṇe kāraṇācikkhanaṃ
V2.229 sandhāya vuttaṃ na hoti asuddhacittassapi pucchitapañhavisajjane dosābhāvā .Evaṃ pana gate maṃ pucchissantītisaññāya agamanaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Paṭijaggitabbānīti khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇasammajjanādīhi paṭijaggitabbāni .
Muddavedikāyāti cetiyassa hammiyavedikāya ghaṭākārassa upari caturassavedikāya .
Kasmā pucchitabban tiādi yato pakatiyā labhati .
Tatthāpi pucchanassa kāraṇasandassanatthaṃ vuttaṃ .
Paṭikkammāti vihārato apasakkitvā .
Tamatthaṃ dassento ‘‘ yojanadviyojanantare hotī ’’ ti āha .
Upanikkhepaṃ ṭhapetvāti vaḍḍhiyā kahāpaṇādiṃ ṭhapetvā , khettādīni vā niyametvā .
Iti saddhādeyyeti evaṃ heṭṭhā vuttanayena saddhāya dātabbe vassāvāsikalābhavisayeti attho .
Vatthu panāti tatruppāde uppannarūpiyaṃ , tañca ‘‘ tato catupaccayaṃ paribhuñjathā ’’ ti dinnakhettādito uppannattā kappiyakārakānaṃ hatthe ‘‘ kappiyabhaṇḍaṃ paribhuñjathā ’’ ti dāyakehi dinnavatthusadisaṃ hotīti āha ‘‘ kappiyakārakānaṃ hī ’’ tiādi .
Saṅghasuṭṭhutāyāti saṅghassa hitāya .
Puggalavasenāti ‘‘ bhikkhū cīvarena kilamantī ’’ ti evaṃ puggalaparāmāsavasena , na ‘‘ saṅgho kilamatī ’’ ti evaṃ saṅghaparāmāsavasena .
‘‘ Kappiyabhaṇḍavasenā ’’ ti sāmaññato vuttamevatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ cīvarataṇḍulādivaseneva cā ’’ ti vuttaṃ .
Ca -kāro cettha pana-saddatthe vattati , na samuccayattheti daṭṭhabbaṃ .
Puggalavaseneva , kappiyabhaṇḍavasena ca apalokanappakāraṃ dassetuṃ ‘‘ taṃ pana evaṃ kattabban ’’ tiādi vuttaṃ .
Cīvarapaccayaṃ sallakkhetvāti saddhādeyyatatruppādādivasena tasmiṃ vassāvāse labbhamānaṃ cīvarasaṅkhātaṃ paccayaṃ ‘‘ ettakan ’’ ti paricchinditvā .
Senāsanassāti senāsanaggāhāpanassa .
‘‘ Navako vuḍḍhatarassa , vuḍḍho ca
M2.242 navakassā ’’ ti idaṃ senāsanaggāhassa attanāva attano gahaṇaṃ asāruppanti vuttaṃ , dve aññamaññaṃ gāhessantīti adhippāyo .Aṭṭhapi soḷasapi jane sammannituṃ vaṭṭatīti ekakammavācāya sabbepi ekato sammannituṃ vaṭṭati .
Niggahakammameva hi saṅgho saṅghassa na karoti .
Teneva sattasatikakkhandhake ‘‘ ubbāhikakammasammutiyaṃ aṭṭhapi janā ekatova sammatāti .
Āsanagharan ti
V2.230 paṭimāgharaṃ .Maggoti upacārasīmabbhantaragate gāmābhimukhamagge katasālā vuccati .
Evaṃ pokkharaṇīrukkhamūlādīsupi .
Labhantīti tatravāsino bhikkhū labhanti .
Vijaṭetvāti ‘‘ ekekassa pahonakappamāṇena viyojetvā .
Āvāsesu pakkhipitvāti ‘‘ ito uppannaṃ asukasmiṃ asukasmiñca āvāse vasantā pāpetvā gaṇhantū ’’ ti vācāya upasaṃharitvā .
Pavisitabban ti mahālābhe pariveṇe vasitvāva lābho gahetabboti adhippāyo .
Ayampīti ettha yo paṃsukūliko paccayaṃ vissajjeti .
Teneva vissaṭṭho ayaṃ cīvarapaccayopīti yojanā .
Pādamūle ṭhapetvā sāṭakaṃ dentīti paccayadāyakā denti .
Etena gahaṭṭhehi pādamūle ṭhapetvā dinnampi paṃsukūlikānampi vaṭṭatīti dasseti .
Atha vassāvāsikaṃ demāti vadantīti ettha paṃsukūlikānaṃ na vaṭṭatīti ajjhāharitvā yojetabbaṃ .
Vassaṃvutthabhikkhūnan ti paṃsukūlikato aññesaṃ bhikkhūnaṃ .
Upanibandhitvā gāhāpetabban ti idha rukkhādīsu vasitvā cīvaraṃ gaṇhathāti paṭibandhaṃ katvā gāhetabbaṃ .
Pāṭipadaaruṇatotiādi vassūpanāyikadivasaṃ sandhāya vuttaṃ .
Antarāmuttakaṃ pana pāṭipadaṃ atikkamitvāpi gāhetuṃ vaṭṭati .
Nibaddhavattaṃ ṭhapetvāti sajjhāyamanasikārādīsu nirantarakaraṇīyesu kattabbaṃ katikavattaṃ katvā .
Kasāvaparibhaṇḍan ti kasāvarasehi bhūmiparikammaṃ .
Tividhampīti pariyattipaṭipattipaṭivedhavasena tividhampi .
Sodhetvāti ācārādīsu upaparikkhitvā .
Ekacārikavattan ti bhāvanākammaṃ .
Tañhi gaṇasaṅgaṇikaṃ pahāya ekacārikeneva vattitabbattā evaṃ vuttaṃ .
Dasavatthukakathā
M2.243 nāma appicchakathā , santuṭṭhi , paviveka , asaṃsagga , vīriyārambha , sīla , samādhi , paññā , vimutti , vimuttiñāṇadassanakathāti imā dasa .Dantakaṭṭhakhādanavattan ti dantakaṭṭhamāḷake nikkhittesu dantakaṭṭhesu ‘‘ divase divase ekameva dantakaṭṭhaṃ gahetabban ’’ tiādinā ( pārā . aṭṭha .1.109) adinnādāne dantaponakathāyaṃ vuttaṃ vattaṃ .
Pattaṃ vā … pe … na kathetabban ti pattaguttatthāya vuttaṃ .
Visabhāgakathāti tiracchānakathā .
Khandhakavattan ti
V2.231 vattakkhandhake ( cūḷava .365) āgataṃ piṇḍacārikavattato avasiṭṭhavattaṃ tassa ‘‘ bhikkhācāravattan ’’ ti visuṃ gahitattā .Idāni yaṃ dāyakā pacchimavassaṃvutthānaṃ vassāvāsikaṃ denti , tattha paṭipajjanavidhiṃ dassetuṃ ‘‘ pacchimavassūpanāyikadivase panā ’’ ti āraddhaṃ .
Āgantuko sace bhikkhūti cīvare gāhite pacchā āgato āgantuko bhikkhu .
Pattaṭṭhāneti vassaggena pattaṭṭhāne .
Paṭhamavassūpagatāti āgantukassa āgamanato puretarameva pacchimikāya vassūpanāyikāya vassūpagatā .
Laddhaṃ laddhan ti punappunaṃ dāyakānaṃ santikā āgatāgatasāṭakaṃ .
Neva vassāvāsikassa sāminoti chinnavassattā vuttaṃ .
Paṭhamameva katikāya katattā ‘‘ neva adātuṃ labhantī ’’ ti vuttaṃ , dātabbaṃ vārentānaṃ gīvā hotīti adhippāyo .
Tesameva dātabban ti vassūpagatesu aladdhavassāvāsikānaṃ ekaccānameva dātabbaṃ .
Bhatiniviṭṭhan ti pānīyupaṭṭhānādibhatiṃ katvā laddhaṃ .
Saṅghikaṃ panātiādi kesañci vādadassanaṃ .
Tattha apalokanakammaṃ katvā gāhitan ti ‘‘ chinnavassānaṃ vassāvāsikañca idāni uppajjanakavassāvāsikañca imesaṃ dātuṃ ruccatī ’’ ti anantare vuttanayena apalokanaṃ katvā gāhitaṃ saṅghena dinnattā vibbhantopi labhati .
Pageva chinnavasso .
Paccayavasena gāhitaṃ pana temāsaṃ vasitvā gahetuṃ attanā , dāyakehi ca anumatattā bhatiniviṭṭhampi chinnavassopi vibbhantopi na labhatīti keci ācariyā vadanti .
Idañca pacchā vuttattā pamāṇaṃ .
Teneva vassūpanāyikadivase eva dāyakehi dinnavassāvāsikaṃ gahitabhikkhuno vassacchedaṃ akatvā vāsova heṭṭhā vihito , na pānīyupaṭṭhānādibhatikaraṇavattaṃ .
Yadi hi taṃ
M2.244 niviṭṭhameva siyā , bhatikaraṇameva vidhātabbaṃ .Tasmā vassaggena gāhitaṃ chinnavassādayo na labhantīti veditabbaṃ .
‘‘ Saṅghikaṃ hotī ’’ ti etena vutthavassānampi vassāvāsikabhāgo saṅghikato amocito tesaṃ vibbhamena saṅghiko hotīti dasseti .
Labhatīti ‘‘ mama pattabhāgaṃ etassa dethā ’’ ti dāyake sampaṭicchāpenteneva saṅghikato viyojitaṃ hotīti vuttaṃ .
Varabhāgaṃ sāmaṇerassāti tassa paṭhamagāhattā , therena pubbe paṭhamabhāgassa gahitattā , idāni gayhamānassa dutiyabhāgattā ca vuttaṃ .
Senāsanaggāhakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Upanandavatthukathāvaṇṇanā
319. Pāḷiyaṃ
V2.232 ubhayattha paribāhiroti kamena ubhayassapi muttattā vuttaṃ , na sabbathā ubhayato paribāhirattā .Tenāha ‘‘ pacchime … pe … tiṭṭhatī ’’ ti .
320. Yaṃ tiṇṇaṃ pahotīti mañcapīṭhavinimuttaṃ yaṃ āsanaṃ tiṇṇaṃ sukhaṃ nisīdituṃ pahoti , idaṃ pacchimadīghāsanaṃ .
Ettha mañcapīṭharahitesu asamānāsanikāpi tayo nisīdituṃ labhanti .
Mañcapīṭhesu pana dve .
Adīghāsanesu mañcapīṭhesu samānāsanikā eva dve nisīdituṃ labhanti duvaggasseva anuññātattā .
Hatthinakho heṭṭhābhāge etassa atthīti hatthinakho , pāsādo .
Pāsādassa nakho nāma heṭṭhimabhāgo pādanakhasadisattā , so sabbadisāsu anekehi hatthirūpehi samalaṅkato ṭhito .
Tassūpari kato pāsādo hatthikumbhe patiṭṭhito viya hotīti āha ‘‘ hatthikumbhe patiṭṭhitan ’’ ti .
Suvaṇṇarajatādivicitrānīti saṅghikasenāsanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Puggalikaṃ pana suvaṇṇādivicitraṃ bhikkhussa sampaṭicchitumeva na vaṭṭati ‘‘ na kenaci pariyāyena jātarūparajataṃ sāditabban ’’ ti ( mahāva .299) vuttattā .
Tenevettha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ saṅghikavihāre vā puggalikavihāre vā ’’ ti na
M2.245 vuttaṃ , gonakādiakappiyabhaṇḍavisaye eva vuttaṃ ekabhikkhussāpi tesaṃ gahaṇe dosābhāvā .Gihivikaṭanīhārenāti gihīhi katanīhārena , gihīhi attano santakaṃ attharitvā dinnaniyāmenāti attho .
Labbhantīti nisīdituṃ labbhanti .
Upanandavatthukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Avissajjiyavatthukathāvaṇṇanā
321. Arañjaroti bahuudakagaṇhanikā mahācāṭi , jalaṃ gaṇhitumalanti arañjaro .
Thāvarena ca thāvaran tiādīsu pañcasu koṭṭhāsesu purimadvayaṃ thāvaraṃ , pacchimattayaṃ garubhaṇḍanti veditabbaṃ .
Samakameva detīti ettha ūnakaṃ dentampi vihāravatthusāmantaṃ gahetvā dūrataraṃ dukkhagopaṃ vissajjetuṃ vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ .
Vakkhati hi ‘‘ bhikkhūnaṃ ce mahagghataraṃ … pe … sampaṭicchituṃ vaṭṭatī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321).
Jānāpetvāti bhikkhusaṅghassa
V2.233 jānāpetvā , apaloketvāti attho .‘‘ Nanu tumhākaṃ bahutarā rukkhāti vattabban ’’ ti idaṃ sāmikesu attano bhaṇḍassa mahagghataṃ ajānitvā dentesu taṃ ñatvā theyyacittena gaṇhato avahāro hotīti vuttaṃ .
Vihārena vihāro parivattetabboti savatthukena aññesaṃ bhūmiyaṃ katapāsādādinā , avatthukena vā savatthukaṃ parivattetabbaṃ .
Avatthukaṃ pana avatthukeneva parivattetabbaṃ .
Kevalaṃ pāsādassa bhūmito athāvarattā .
Evaṃ thāvaresupi thāvaravibhāgaṃ ñatvāva parivattetabbaṃ .
‘‘ Kappiyamañcā sampaṭicchitabbā ’’ ti iminā suvaṇṇādivicittaṃ akappiyamañcaṃ ‘‘ saṅghassā ’’ ti vuttepi sampaṭicchituṃ na vaṭṭatīti dasseti .
‘‘ Vihārassa demā ’’ ti vutte saṅghassa vaṭṭati , na puggalassa khettādi viyāti daṭṭhabbaṃ .
Etesūti mañcādīsu .
Kappiyākappiyaṃ vuttanayamevāti āsandītūlikādivinicchayesu vuttanayameva .
Akappiyaṃ vāti āsandīādi , pamāṇātikkantaṃ
M2.246 bimbohanādi ca .Mahagghaṃ kappiyaṃ vāti suvaṇṇādivicittaṃ kappiyavohārena dinnaṃ .
‘‘ Kāḷaloha … pe … bhājetabbo ’’ ti vuttattā vaṭṭakaṃsalohamayampi bhājanaṃ puggalikampi sampaṭicchitumpi pariharitumpi vaṭṭati puggalapariharitabbasseva bhājetabbattāti vadanti .
Taṃ upari ‘‘ kaṃsalohavaṭṭalohabhājanavikati saṅghikaparibhogena vā gihivikaṭā vā vaṭṭatī ’’ tiādikena mahāpaccarivacanena virujjhati .
Imassa hi ‘‘ vaṭṭalohakaṃsalohānaṃ yena kenaci kato sīhaḷadīpe pādaggaṇhanako bhājetabbo ’’ ti vuttassa mahāaṭṭhakathāvacanassa paṭikkhepāya taṃ mahāpaccarivacanaṃ pacchā dassitaṃ .
Tasmā vaṭṭalohakaṃsalohamayaṃ yaṃ kiñci pādaggaṇhanakavārakampi upādāya abhājanīyameva .
Gihīhi diyyamānampi puggalassa sampaṭicchitumpi na vaṭṭati .
Pārihāriyaṃ na vaṭṭatīti pattādiparikkhāraṃ viya sayameva paṭisāmetvā paribhuñjituṃ na vaṭṭati .
Gihisantakaṃ viya ārāmikādayo ce sayameva gopetvā viniyogakāle ānetvā paṭinenti , paribhuñjituṃ vaṭṭati .
‘‘ Paṭisāmetvā bhikkhūnaṃ dethā ’’ ti vattumpi vaṭṭati .
Paṇṇasūci nāma lekhanīti vadanti .
‘‘ Attanā laddhānipī ’’ tiādinā paṭiggahaṇe doso natthi , pariharitvā paribhogova āpattikaroti dasseti .
Yathā cettha , evaṃ upari abhājanīyavāsiādīsu attano santakesupi .
Anāmāsampīti
V2.234 suvaṇṇādimayampi sabbaṃ taṃ āmasitvāpi paribhuñjituṃ vaṭṭati .Upakkhareti upakaraṇe .
Aḍḍhabāhuppamāṇā nāma aḍḍhabāhumattā .
Aḍḍhabyāmamattātipi vadanti .
Yottānīti cammarajjukā .
Aṭṭhaṅgulasūcidaṇḍamattopīti tasaradaṇḍādisūciākāratanudaṇḍakamattopi .
Rittapotthakopīti alikhitapotthako .
Idañca paṇṇappasaṅgena vuttaṃ .
‘‘ Ghaṭṭanaphalakaṃ ghaṭṭanamuggaro ’’ ti idaṃ rajitacīvaraṃ ekasmiṃ maṭṭhe daṇḍamuggare veṭhetvā ekassa maṭṭhaphalakassa upari ṭhapetvā upari aparena maṭṭhaphalakena nikujjitvā eko upari akkamitvā tiṭṭhati .
Dve janā upari phalakaṃ dvīsu koṭīsu gahetvā aparāparaṃ ākaḍḍhanavikaḍḍhanaṃ karonti , etaṃ sandhāya vuttaṃ .
Hatthe ṭhapāpetvā hatthena paharaṇaṃ pana
M2.247 niṭṭhitarajanassa cīvarassa allakāle kātabbaṃ .Idaṃ pana phalakamuggarehi ghaṭṭanaṃ sukkhakāle thaddhabhāvavimocanatthanti daṭṭhabbaṃ .
Ambaṇan ti ekadoṇikanāvāphalakehi pokkharaṇīsadisaṃ kataṃ .
Pānīyabhājanantipi vadanti .
Rajanadoṇīti ekadārunāva kataṃ rajanabhājanaṃ .
Udakadoṇī pi ekadārunāva kataṃ udakabhājanaṃ .
Bhūmattharaṇaṃ kātuṃ vaṭṭatīti akappiyacammaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tattha bhūmattharaṇasaṅkhepena sayitumpi vaṭṭatiyeva .
‘‘ Paccattharaṇagatikan ’’ ti iminā mañcādīsu attharitabbaṃ mahācammaṃ eḷakacammaṃ nāmāti dasseti .
Chattamuṭṭhipaṇṇan ti tālapaṇṇaṃ sandhāya vuttaṃ .
Pattakaṭāhan ti pattapacanakaṭāhaṃ .
Avissajjiyavatthukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Navakammadānakathāvaṇṇanā
323. Pāḷiyaṃ piṇḍanikkhepanamattenātiādīsu khaṇḍaphullaṭṭhāne mattikāpiṇḍaṭṭhapanaṃ piṇḍanikkhepanaṃ nāma .
Navakamman ti navakammasammuti .
Aggaḷavaṭṭi nāma kavāṭabandho .
Chādanaṃ nāma tiṇādīhi gehacchādanaṃ .
Bandhanaṃ nāma daṇḍavalliādīhi chadanabandhanameva .
Catuhatthavihāreti vitthārappamāṇato vuttaṃ .
Ubbedhato pana anekabhūmakattā vaḍḍhakīhatthena vīsatihatthopi
V2.235 nānāsaṇṭhānavicittopi hoti .Tenassa catuvassikaṃ navakammaṃ vuttaṃ .
Evaṃ sesesupi .
Pāḷiyaṃ sabbe vihāreti bhummatthe upayogabahuvacanaṃ .
Ekassa sabbesu vihāresu navakammaṃ detīti attho .
Sabbakālaṃ paṭibāhantīti navakammikā attano gāhitaṃ varaseyyaṃ sampattānaṃ yathāvuḍḍhaṃ akatvā utukālepi paṭibāhanti .
‘‘ Sace so āvāso jīratī ’’ tiādi pāḷimuttakavinicchayo .
Mañcaṭṭhānaṃ datvāti mañcaṭṭhānaṃ puggalikaṃ datvā .
Tibhāgan ti tatiyabhāgaṃ .
Evaṃ vissajjanampi thāvarena thāvaraparivattanaṭṭhāne eva pavisati , na itarathā sabbasenāsanānaṃ
M2.248 vinassanato .Sace saddhivihārikānaṃ dātukāmo hotīti sace so saṅghassa bhaṇḍakaṭṭhapanaṭṭhānaṃ vā aññesaṃ bhikkhūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ vā dātuṃ na icchati , attano saddhivihārikānaññeva dātukāmo hoti , tādisassa tuyhaṃ puggalikameva katvā jaggāti na sabbaṃ tassa dātabbanti adhippāyo .
Tattha pana kattabbavidhiṃ dassento āha ‘‘ kamman ’’ tiādi .
Evañhītiādimhi vayānurūpaṃ tatiyabhāge vā upaḍḍhabhāge vā gahite taṃ bhāgaṃ dātuṃ labhatīti attho .
Yenāti tesu dvīsu bhikkhūsu yena .
So sāmīti tassā bhūmiyā vihārakaraṇe sova sāmī , taṃ paṭibāhitvā itarena na kātabbanti adhippāyo .
So hi paṭhamaṃ gahito .
Akataṭṭhāneti cayādīnaṃ akatapubbaṭṭhāne .
Cayaṃ vā pamukhaṃ vāti saṅghikasenāsanaṃ nissāya tato bahi cayaṃ bandhitvā , ekaṃ senāsanaṃ vā .
Bahikuṭṭeti kuṭṭato bahi , attano kataṭṭhāneti attho .
Navakammadānakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Aññatraparibhogapaṭikkhepādikathāvaṇṇanā
324. Vaḍḍhikammatthāyāti yathā tammūlagghato na parihāyati , evaṃ kattabbassa evaṃ nipphādetabbassa mañcapīṭhādino atthāya .
Cakkalikan ti pādapuñchanatthaṃ cakkākārena kataṃ .
Paribhaṇḍakatabhūmi vāti kāḷavaṇṇādikatasaṇhabhūmi vā .
Senāsanaṃ vāti mañcapīṭhādi vā .
‘‘ Tatheva
V2.236 vaḷañjetuṃ vaṭṭatī ’’ ti iminā nevāsikehi dhotapādādīhi vaḷañjanaṭṭhāne sañcicca adhotapādādīhi vaḷañjantasseva āpatti paññattāti dasseti .‘‘ Dvārampī ’’ tiādinā sāmaññato vuttattā dvāravātapānādayo aparikammakatāpi na apassayitabbā .
Ajānitvā apassayantassapi idha lomagaṇanāya āpatti .
Aññatraparibhogapaṭikkhepādikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Saṅghabhattādianujānanakathāvaṇṇanā
325. Uddesabhattaṃ
M2.249 nimantananti imaṃ vohāraṃ pattānīti ettha iti -saddo ādiattho , uddesabhattaṃ nimantanantiādivohāraṃ pattānīti attho .Tampīti saṅghabhattampi .
Saṅghabhattādianujānanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Uddesabhattakathāvaṇṇanā
Bhojanasālāyāti bhattuddesaṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ .
Ekavaḷañjan ti ekadvārena vaḷañjitabbaṃ .
Nānānivesanesūti nānākulassa nānūpacāresu nivesanesu .
Nisinnassapi niddāyantassapīti anādare sāmivacanaṃ , vuḍḍhatare niddāyante navakassa gāhitaṃ suggahitanti attho .
Vissaṭṭhadūtoti yathāruci vattuṃ labhanato nirāsaṅkadūto .
Pucchāsabhāgenāti pucchāvacanapaṭibhāgena .
‘‘ Ekā kūṭaṭṭhitikā nāmā ’’ ti vuttamevatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ rañño vā hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Sabbaṃ pattassāmikassa hotīti cīvarādikampi sabbaṃ pattassāmikasseva hoti , mayā bhattameva sandhāya vuttaṃ , na cīvarādinti vatvā gahetuṃ na vaṭṭatīti attho .
Akatabhāgonāmāti
V2.237 āgantukabhāgo nāma , adinnapubbabhāgoti attho .Kiṃ āharīyatīti avatvāti ‘‘ katarabhattaṃ vā tayā āharīyatī ’’ ti dāyakaṃ apucchitvā .
Pakatiṭṭhitikāyāti uddesabhattaṭṭhitikāya .
Uddesabhattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Nimantanabhattakathāvaṇṇanā
Vicchinditvāti
M2.250 ‘‘ bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti padaṃ avatvā .Tenevāha ‘‘ bhattanti avadantenā ’’ ti .
Ālopasaṅkhepenāti ekekapiṇḍavasena , evañca bhājanaṃ uddesabhatte na vaṭṭati .
Tattha hi ekassa pahonakappamāṇeneva bhājetabbaṃ .
Āruḷhāyeva mātikaṃ , saṅghato aṭṭha bhikkhūti ettha ye mātikaṃ āruḷhā , te aṭṭha bhikkhūti yojetabbaṃ .
Uddesabhattanimantanabhattādisaṅghikabhattamātikāsu nimantanabhattamātikāya ṭhitivasena āruḷhe bhattuddesakena vā sayaṃ vā saṅghato uddisāpetvā gahetvā gantabbaṃ , na attano rucite gahetvāti adhippāyo .
Mātikaṃ āropetvāti ‘‘ saṅghato gaṇhāmī ’’ tiādinā vuttamātikābhedaṃ dāyakassa viññāpetvāti attho .
Paṭibaddhakālato pana paṭṭhāyāti tattheva vāsassa nibaddhakālato paṭṭhāya .
Nimantanabhattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Salākabhattakathāvaṇṇanā
Upanibandhitvāti likhitvā .
Gāmavasenapīti yebhuyyena samalābhagāmavasenapi .
Bahūni salākabhattānīti tiṃsaṃ vā cattārīsaṃ vā bhattāni .
‘‘ Sace hontī ’’ ti ajjhāharitvā yojetabbaṃ .
Sallakkhetvāti
V2.238 tāni bhattāni pamāṇavasena sallakkhetvā .Niggahena datvāti dūraṃ gantuṃ anicchantassa niggahena sampaṭicchāpetvā datvā .
Puna vihāraṃ āgantvāti ettha vihāraṃ anāgantvā bhattaṃ gahetvā pacchā vihāre attano pāpetvā bhuñjitumpi vaṭṭati .
Ekagehavasenāti vīthiyampi ekapasse gharapāḷiyā vasena .
Uddisitvāpīti asukakule salākabhattāni tuyhaṃ pāpuṇantīti vatvā .
Vāragāmeti
M2.251 atidūrattā vārena gantabbagāme .Saṭṭhito vā paṇṇāsato vāti daṇḍakammatthāya udakaghaṭaṃ sandhāya vuttaṃ .
Vihāravāroti sabbabhikkhūsu bhikkhatthāya gatesu vihārarakkhaṇavāro .
Tesan ti vihāravārikānaṃ .
Phātikammamevāti vihārarakkhaṇakiccassa pahonakapaṭipādanameva .
Ekasseva pāpuṇantīti divase divase ekekasseva pāpitānīti attho .
Rasasalākan ti ucchurasasalākaṃ .
‘‘ Salākavasena gāhitattā pana na sāditabbā ’’ ti idaṃ asāruppavasena vuttaṃ , na dhutaṅgabhedavasena .
‘‘ Saṅghato nirāmisasalākā … pe … vaṭṭatiyevā ’’ ti ( visuddhi .1.26) hi visuddhimagge vuttaṃ .
Aggabhikkhāmattan ti ekakaṭacchubhikkhāmattaṃ .
Laddhā vā aladdhā vā svepi gaṇheyyāsīti laddhepi appamattatāya vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ yāvadatthaṃ labhati … pe … alabhitvā ‘ sve gaṇheyyāsī ’ ti vattabbo ’’ ti .
Tatthāti tasmiṃ disābhāge .
Taṃ gahetvāti taṃ vāragāme salākaṃ attano gahetvā .
Tenāti disaṃgamikato aññena tasmiṃ disaṃgamike .
Devasikaṃ pāpetabbāti upacārasīmāya ṭhitassa yassa kassaci vassaggena pāpetabbā .
Evaṃ etesu agatesu āsannavihāre bhikkhūnaṃ bhuñjituṃ vaṭṭati itarathā saṅghikato .
Amhākaṃ gocaragāmevāti salākabhattadāyakānaṃ gāmaṃ sandhāya vuttaṃ .
Vihāre therassa pattasalākabhattan ti vihāre ekekasseva ohīnattherassa sabbasalākānaṃ attano pāpanavasena pattasalākabhattaṃ .
Salākabhattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Pakkhikabhattādikathāvaṇṇanā
‘‘ Sve
V2.239 pakkho ’’ ti ajja pakkhikaṃ na gāhetabban ti aṭṭhamiyā bhuñjitabbaṃ sattamiyā bhuñjanatthāya na gāhetabbaṃ , dāyakehi niyamitadivaseneva gāhetabbanti attho .Tenāha ‘‘ sace panā ’’ tiādi .
Sve lūkhan ti ajja āvāhamaṅgalādikaraṇato atipaṇītabhojanaṃ karīyati , sve tathā na bhavissati , ajjeva bhikkhū bhojessāmīti adhippāyo .
Pakkhikabhattato
M2.252 uposathikassa bhedaṃ dassento āha ‘‘ uposathaṅgāni samādiyitvā ’’ tiādi .Nibandhāpitan ti ‘‘ asukavihāre āgantukā bhuñjantū ’’ ti niyamitaṃ .
Gamiko āgantukabhattampīti gāmantarato āgantvā avūpasantena gamikacittena vasitvā puna aññattha gacchantaṃ sandhāya vuttaṃ .
Āvāsikassa pana gantukāmassa gamikabhattameva labbhati .
‘‘ Lesaṃ oḍḍetvā ’’ ti vuttattā lesābhāve yāva gamanaparibandho vigacchati , tāva bhuñjituṃ vaṭṭatīti ñāpitanti daṭṭhabbaṃ .
Taṇḍulādīni pesenti … pe … vaṭṭatīti abhihaṭabhikkhattā vaṭṭati .
Tathā paṭiggahitattāti bhikkhānāmena paṭiggahitattā .
Avibhattaṃ saṅghikaṃ bhaṇḍan ti kukkuccuppattiākāradassanaṃ .
Evaṃ kukkuccaṃ katvā pucchitabbakiccaṃ natthi , apucchitvā dātabbanti adhippāyo .
Pakkhikabhattādikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Senāsanakkhandhakavaṇṇanānayo niṭṭhito .