Vihārānujānanakathāvaṇṇanā
295. Senāsanakkhandhake
M2.237V2.225 sisireti sisirakāle himapātavasena sattāhavaddalikādivassapātavassena ca uppanno kharo sītasamphasso adhippetoti āha ‘‘ samphusitako ’’ ti .‘‘ Tato ’’ ti idaṃ kattuatthe nissakkavacanaṃ , tena ca vihārena vātātapo paṭihaññatīti atthoti āha ‘‘ vihārena paṭihaññatī ’’ ti .
296. Āviñchanachiddan ti yattha aṅguliṃ vā rajjusaṅkhalikādiṃ vā pavesetvā kavāṭaṃ ākaḍḍhantā dvārabāhaṃ phusāpenti , tassetaṃ adhivacanaṃ .
Senāsanaparibhoge akappiyaṃ nāma natthīti dassanatthaṃ ‘‘ sacepi dīpinaṅguṭṭhenā ’’ tiādi vuttaṃ .
Cetiye vedikāsadisan ti vātapānadāruṃ vā jālaṃ vā aṭṭhapetvā dāruṭṭhāne cetiye vedikāya paṭṭādīni viya iṭṭhakādīhi uddhaṃ , tiriyañca paṭṭikādayo dassetvā catuchiddayuttaṃ kataṃ .
Thambhakavātapānaṃ nāma tiriyaṃ dārūni adatvā uddhaṃ ṭhapitadārūhi eva kataṃ .
Coḷakapādapuñchanaṃ bandhitun ti vātapānappamāṇena pādapuñchanasadisaṃ coḷakādinā bandhitvā vagguliādippavesananivāraṇatthaṃ , kathetunti attho .
Miḍḍhakan ti mañcākārena kaṭṭhamattikādīhi katavedikākāraṃ .
297. Caturassapīṭhan ti samacaturassaṃ .
Aṭṭhaṅgulapādakaṃ vaṭṭatīti aṭṭhaṅgulapādakameva vaṭṭati .
Pamāṇātikkantopi vaṭṭatīti samacaturassameva sandhāya vuttaṃ .
Āyatacaturassā pana sattaṅgapañcaṅgāpi uccapādā na vaṭṭanti .
Vetteheva caturassādiākārena kataṃ bhaddapīṭhanti āha ‘‘ vettamayaṃ pīṭhan ’’ ti .
Dārupaṭṭikāya uparīti aṭaniākārena ṭhitadārupaṭalassa heṭṭhā uddhaṃ pādaṃ katvā .
Pavesanakālañhi sandhāya ‘‘ uparī ’’ ti vuttaṃ .
Eḷakassa pacchimapādadvayaṃ viya vaṅkākārena ṭhitattā panetaṃ ‘‘ eḷakapādapīṭhan ’’ ti vuttaṃ .
Paloṭhentīti saha mañcehi pavaṭṭenti .
Rukkhe
V2.226 , latā ca muñcitvā avasesaṃ gacchādikaṃ sabbampi tiṇajāti evāti āha ‘‘ yesaṃ kesañci tiṇajātikānan ’’ tiādi .Upadahantīti
M2.238 ṭhapenti .Sīsappamāṇaṃ nāma yattha gīvāya saha sakalaṃ sīsaṃ ṭhapetuṃ sakkā , tassa ca muṭṭhiratanaṃ vitthārappamāṇanti dassento ‘‘ vitthārato ’’ tiādimāha .
Idañca bimbohanassa ubhosu antesu ṭhapetabbacoḷappamāṇadassanaṃ .
Tassa vasena bimbohanassa vitthārappamāṇaṃ paricchijjati , taṃ vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā katvā sibbitaṃ yathā koṭito koṭi vitthārato puthulaṭṭhānaṃ muṭṭhiratanappamāṇaṃ hoti , evaṃ sibbitabbaṃ .
Ito adhikaṃ na vaṭṭati , taṃ pana antesu ṭhapitacoḷaṃ koṭiyā koṭiṃ āhacca diguṇaṃ kataṃ tikaṇṇaṃ hoti .
Tesu tīsu kaṇṇesu dvinnaṃ kaṇṇānamantaraṃ vidatthicaturaṅgulaṃ hoti , majjhaṭṭhānaṃ koṭito koṭiṃ āhacca muṭṭhiratanaṃ hoti , idamassa ukkaṭṭhappamāṇaṃ .
Tenāha ‘‘ tīsu kaṇṇesū ’’ tiādi .
‘‘ Kambalameva … pe … uṇṇabhisisaṅkhyameva gacchatī ’’ ti sāmaññato vuttattā gonakādiakappiyampi uṇṇamayattharaṇaṃ bhisiyaṃ pakkhipitvā sayituṃ vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ .
Masūraketi cammamayabhisiyaṃ .
Cammamayaṃ pana bimbohanaṃ tūlapuṇṇampi na vaṭṭati .
Pāḷiyaṃ senāsanaparikkhāradussan ti senāsanaparikkhārakaraṇatthāya dussaṃ .
Bhisiṃ onandhitun ti bhisitthavikāya pakkhipitvā bandhituṃ .
Paribhijjatīti mañcādito sāriyamānā pīṭhakoṭiādīsu nisīdantehi ghaṃsiyamānā bhisi paribhijjati .
Onaddhamañcan ti bhisiṃ ekābaddhaṃ katvā baddhamañcaṃ .
Pāḷiyaṃ chaviṃ uppāṭetvā harantīti bhisicchaviṃ corā haranti .
Phositun ti corehi haritassa pacchā haritasaññāṇaphusitabindūni dātuṃ .
Bhittikamman ti nānāvaṇṇehi vibhittirājikaraṇaṃ .
Hatthakamman ti hatthena yaṃ kiñci saññākaraṇaṃ .
298. Pāḷiyaṃ na nipatatīti na allīyati .
Paṭibāhetvāti ghaṃsitvā .
Na nibandhatīti anibandhanīyo , na lagganakoti attho .
299.‘‘ Karohī ’’ ti vattumpi na labbhatīti āṇattiyā eva paṭikkhittattā dvārapālaṃ ‘‘ kiṃ na karosī ’’ tiādinā pariyāyena vattuṃ vaṭṭati .
Jātakapakaraṇan ti jātakapaṭisaṃyuttaṃ itthipurisādi yaṃ kiñci rūpaṃ adhippetaṃ .
‘‘ Parehi kārāpetun ’’ ti vuttattā buddharūpampi sayaṃ kātuṃ na labhati .
Pāḷiyaṃ pañcapaṭikan ti jātiādipañcappakāravaṇṇamaṭṭhaṃ .
300. Upacāro
M2.239V2.227 na hotīti gabbhassa bahi samantā anuparigamanassa okāso nappahoti .Rukkhaṃ vijjhitvāti tacchitasāradāruṃ aggasamīpe vijjhitvā .
Katvāti chidde katvā .
Kappakataṃ viya sārakhāṇuke ākoṭetvā evaṃ katameva ‘‘ āharimaṃ bhittipādan ’’ ti vuttaṃ .
Upatthambhanatthaṃ bhūmiyaṃ patiṭṭhāpetun ti jiṇṇabhittipādena bahi samānabhāraṃ khāṇukappasīsena ussāpetvā mūlena bhūmiyaṃ patiṭṭhāpetuṃ .
Parittāṇatthan ti ullittāvalittakuṭiyā ovassanaṭṭhānassa parittāṇatthaṃ .
Kiṭikan ti tālapaṇṇādīhi katapadalaṃ .
Madditamattikan ti ovassanachiddassa pidahanatthaṃ vuttaṃ .
Ubhatokuṭṭaṃ nīharitvā katapadesassāti yathā bahi ṭhitā ujukaṃ anto nisinne na passanti , evaṃ dvārābhimukhaṃ pidahanavasena bhittiñca aññato dvārañca yojetvā kataṭṭhānaṃ vadati .
Samantā pariyāgāroti samantato āviddhapamukhaṃ .
Vaṃsaṃ datvāti purisappamāṇe pāde nikhaṇitvā tesaṃ upari piṭṭhivaṃsasadisaṃ passavaṃsaṃ ṭhapetvā osāretvā .
Ekaṃ daṇḍakoṭiṃ atiuccāya vihārabhittikoṭiyā ekaṃ koṭiṃ nīce vaṃsapiṭṭhiyaṃ ṭhapanavasena daṇḍake pasāretvā .
Cakkalayutto kiṭikoti kavāṭaṃ viya vivaraṇathakanasukhatthaṃ cakkalabandhakiṭikaṃ .
Pāḷiyaṃ ugghāṭanakiṭikan ti āpaṇādīsu anatthikakāle ukkhipitvā , upari ca bandhitvā pacchā otaraṇakiṭikaṃ , kappasīsehi vā upatthambhanīhi ukkhipitvā pacchā otaraṇakiṭikampi .
301. Pānīyaṃ otappatīti pānīyabhājanesu ṭhapitapānīyaṃ ātapena santappati .
303. Tayo vāṭeti tayo parikkhepe .
Veḷuvāṭan ti sabbaṃ dāruparikkhepaṃ saṅgaṇhāti .
Kaṇṭakavāṭan ti sabbasākhāparikkhepaṃ .
305. Āloko antaradhāyīti yo buddhārammaṇāya pītiyā ānubhāvena mahanto obhāso ahosi , yena cassa padīpasahassena viya vigatandhakāro maggo ahosi , so bahinagare chavasarīrasamākulaṃ duggandhaṃ bībhacchaṃ āmakasusānaṃ pattassa bhayena pītivege mandībhūte antaradhāyi .
Sataṃ
M2.240 hatthīti gāthāya hatthino satasahassānīti evaṃ paccekaṃ sahassa-saddena yojetvā attho ñātabbo .Padavītihārassāti ‘‘ buddhaṃ vandissāmī ’’ ti ratanattayaṃ uddissa gacchato ekapadavītihārassa
V2.228 , tappaccayakusalaphalassāti attho .Tassa soḷasamo bhāgo kalaṃ nāma , taṃ soḷasiṃ kalaṃ yathāvuttā hatthiādayo sabbe nāgghanti nārahanti , nidassanamattañcetaṃ .
Anekasatasahassabhāgampi nāgghanti .
Andhakāro antaradhāyīti puna balavapītiyā āloke samuppanne antaradhāyi .
Āsattiyoti taṇhāyo .
Vayakaraṇan ti deyyadhammamūlaṃ navakammaṃ .
309. Dadeyyāti navakammaṃ adhiṭṭhātuṃ vihāre issariyaṃ dadeyyāti attho .
Dinnoti navakammaṃ kātuṃ vihāro dinno , vihāre navakammaṃ dinnanti vā attho .
313-4.
Santhāgāreti sannipātamaṇḍape .
Okāseti nivāsokāse .
Uddissa katan ti saṅghaṃ uddissa kataṃ .
Gihivikaṭan ti gihīhi kataṃ paññattaṃ , gihisantakanti attho .
Vihārānujānanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .